Trong 40 năm qua, thuế doanh nghiệp tại các nước OECD giảm mạnh, đạt mức thấp kỷ lục 23,1% vào năm 2020, nhưng đã bắt đầu ổn định từ 2021...

Trong 4 thập kỷ từ năm 1980 đến 2020, các nền kinh tế phát triển liên tục giảm thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế. Cuộc cạnh tranh này khiến thuế suất trung bình tại các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) giảm gần một nửa, từ 47,5% xuống mức thấp kỷ lục 23,1%.

Dựa trên dữ liệu từ OECD, Tax Foundation và Báo cáo Giám sát Tài khóa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồ họa thông tin dưới đây thể hiện diễn biến thuế suất thu nhập doanh nghiệp trung bình tại các nước OECD trong giai đoạn 1980-2026.

Làn sóng cắt giảm thuế doanh nghiệp bắt đầu tăng tốc trong thập niên 1980, gắn với các chương trình cải cách dưới thời Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và Thủ tướng Anh Margaret Thatcher. Một trong những dấu mốc quan trọng là Đạo luật Cải cách Thuế năm 1986 của Mỹ.

Đến khoảng năm 2000, cạnh tranh thu hút vốn trên toàn cầu ngày càng gay gắt, thúc đẩy các quốc gia tiếp tục hạ thuế suất doanh nghiệp. Xu hướng này kéo dài trong những năm sau đó khi các nền kinh tế tìm cách thu hút vốn từ các tập đoàn đa quốc gia có khả năng dễ dàng dịch chuyển hoạt động đầu tư giữa các nước.

Năm 2017, Mỹ giảm thuế suất thu nhập doanh nghiệp liên bang xuống còn 21% theo Đạo luật Cắt giảm thuế và Việc làm. Đến năm 2020, thuế suất doanh nghiệp trung bình tại các nước OECD chạm mức thấp lịch sử 23,1%, giảm 24,4 điểm phần trăm so với năm 1980.

Cuộc “đua xuống đáy” kéo dài 40 năm tạo điều kiện cho các tập đoàn đa quốc gia chuyển lợi nhuận sang những nơi có thuế suất thấp hoặc các thiên đường thuế. Điều này làm giảm nguồn thu chịu thuế từ doanh nghiệp tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Giai đoạn 2021-2026 đánh dấu bước ngoặt của xu hướng này. Hơn 137 quốc gia đã tham gia thỏa thuận Trụ cột Hai (Pillar Two), thuộc chương trình cải cách thuế quốc tế do OECD và Nhóm 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) thúc đẩy. Thỏa thuận thiết lập mức thuế tối thiểu toàn cầu 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia.

Theo cơ chế này, các tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại những nơi có mức thuế thấp có thể phải nộp thêm thuế để bảo đảm tổng mức thuế thực tế phải chịu đạt ít nhất 15%. Cơ chế này làm giảm lợi thế của việc chuyển lợi nhuận sang các thiên đường thuế, đồng thời tạo ra mức sàn cho cuộc cạnh tranh thuế doanh nghiệp trên toàn cầu.

Sau khi chạm đáy vào năm 2020, thuế suất doanh nghiệp trung bình tại các nước OECD không tiếp tục giảm mà nhích lên khoảng 23,8% vào năm 2026. Diễn biến này cho thấy xu hướng giảm thuế doanh nghiệp kéo dài 40 năm tại các nền kinh tế phát triển đã chững lại và bắt đầu đảo chiều.