Một số hành vi vi phạm bảo vệ môi trường được đề xuất điều chỉnh theo hướng tăng mức xử phạt để bảo đảm tính răn đe; đồng thời giảm thời gian áp dụng đình chỉ hoạt động cơ sở, của nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải gây ô nhiễm môi trường của cơ sở…

Theo quy định tại dự thảo Nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường thay thế Nghị định số 45/2022/NĐ-CP đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến, hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường có thể bị phạt tiền tối đa 1.000.000.000 đồng (với cá nhân) và 2.000.000.000 đồng (với tổ chức).

Ngoài ra, đơn vị vi phạm còn bị xử phạt bổ sung: tước quyền sử dụng có thời hạn với: giấy phép môi trường; giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn theo quy định...

TĂNG MỨC XỬ PHẠT, GIẢM THỜI GIAN ĐÌNH CHỈ HOẠT ĐỘNG VỚI MỘT SỐ VI PHẠM

Đáng chú ý, trong dự thảo nghị định, cơ quan soạn thảo đã đề xuất điều chỉnh giảm thời gian áp dụng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoạt động cơ sở, tước quyền sử dụng giấy phép môi trường vì mức xử phạt tiền của các hành vi vi phạm có áp dụng hình thức xử phạt bổ sung rất cao.

Theo phân tích của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong dự thảo tờ trình, việc đình chỉ hoạt động sản xuất hoặc tước quyền sử dụng giấy phép môi trường quá dài ở phạm vi hẹp ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến người lao động và phạm vi rộng làm ảnh hưởng đến phát triển kinh tế chung của cả nước. Vì vậy, dự thảo đề xuất điều chỉnh theo hướng giảm thời gian đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép và đình chỉ đối với hoạt động xả thải.

Cụ thể, với hành vi vi phạm quy định về giấy phép môi trường, một số hành vi được sửa đổi, điều chỉnh theo hướng tăng mức xử phạt so với quy định hiện hành để bảo đảm tính răn đe, trong đó có một số hành vi vi phạm được đề xuất tăng gấp đôi. Ví dụ như hành vi không vận hành hoặc vận hành không thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình đối với công trình xử lý chất thải; xây lắp công trình xử lý chất thải không đúng theo giấy phép môi trường;

Về hình thức phạt bổ sung, dự thảo đề xuất giảm thời gian tước quyền sử dụng giấy phép môi trường của cơ sở xuống còn 1-2 tháng (thay vì 3-6 tháng như hiện hành) để khắc phục vi phạm đối với một số trường hợp.

Đối với vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong trường hợp không có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) theo quy định, một số hành vi được sửa đổi, điều chỉnh theo hướng tăng mức xử phạt để bảo đảm tính răn đe.

Đối với hành vi không có công trình, biện pháp thu gom, xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, hình thức phạt bổ sung đình chỉ hoạt động triển khai thi công xây dựng các hạng mục công trình của dự án đầu tư, cơ sở được đề xuất giảm xuống còn từ 1-3 tháng. Thời gian đình chỉ hoạt động triển khai thi công dự án đầu tư mà không có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM giảm còn 3-5 tháng (thay vì 6-12 tháng).

Các vi phạm đối với dự án đầu tư đã triển khai thi công công trình xây dựng nhưng chưa đi vào vận hành hoặc cơ sở đang hoạt động mà không có giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường theo quy định, thời gian đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải mà không có giấy phép môi trường của cơ sở cũng được đề xuất điều chỉnh.

Đối với dự án đầu tư, cơ sở thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường theo quy định thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường…, phạt tiền từ 400.000.000-600.000.000 đồng đối với hành vi không có giấy phép môi trường theo quy định. Phạt tiền từ 600.000.000-800.000.000 đồng đối với hành vi không vận hành hoặc không vận hành thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình đối với công trình bảo vệ môi trường.

Phạt tiền từ 800.000.000-1.000.000.000 đồng với hành vi không có công trình xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường theo quy định; xây lắp, lắp đặt thiết bị, đường ống hoặc các đường thải khác để xả chất thải không qua xử lý hoặc xả chất thải sau xử lý không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về chất thải ra môi trường.

Các vi phạm các quy định về xả nước thải có chứa các thông số môi trường thông thường vào môi trường; vi phạm các quy định về thải bụi, khí thải có chứa các thông số môi trường nguy hại vào môi trường…, dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định áp dụng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoạt động của cơ sở hoặc đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải gây ô nhiễm môi trường của cơ sở theo hướng giảm thời gian đình chỉ để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp theo Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Ví dụ, một số trường hợp vi phạm quy định, thời gian bị tước quyền sử dụng giấy phép môi trường đối với cơ sở đã được cấp giấy phép môi trường từ 2-3 tháng. Thời gian đình chỉ hoạt động đối với một số trường hợp vi phạm giảm còn 2-3 tháng (thay vì 6-12 tháng như hiện hành)

NHIỀU VƯỚNG MẮC BẤT CẬP TRONG THỰC TẾ TRIỂN KHAI 

Đánh giá thi hành Nghị định số 45/2022/NĐ-CP, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ rõ một số vấn đề bất cập khi triển khai áp dụng trong thực tế.

Cụ thể, quy định về tính số lợi bất hợp pháp, hiện nay các hành vi vi phạm hành chính quy định buộc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả nộp lại số lợi bất hợp pháp quy định tại Nghị định 45 (trừ một số hành vi), về bản chất là cá nhân, tổ chức đang trốn tránh việc xử lý chất thải và không phải là hành vi vi phạm thu được lợi theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Đối với hành vi vi phạm liên quan đến đánh giá tác động môi trường, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định có hành vi thực hiện không đúng, không đầy đủ một trong các nội dung quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM.

Tuy nhiên quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM được xem xét trên cơ sở báo cáo đánh giá tác động môi trường của chủ dự án, các nội dung tại quyết định không cụ thể, chi tiết như nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng điều này dẫn đến việc khó khăn trong triển khai và không phù hợp với thực tế. 

Về thực hiện tước quyền sử dụng giấy phép môi trường, Nghị định hiện nay đang quy định hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép môi trường của cơ sở vi phạm. Tuy nhiên trên thực tế đang sử dụng song song giấy phép môi trường và giấy phép môi trường thành phần.

Như vậy, “với quy định trên không thể tước quyền sử dụng giấy phép đối với các tổ chức vi phạm đang sử dụng giấy phép môi trường thành phần. Điều này chưa phù hợp nên cần điều chỉnh để đảm bảo tính công bằng”, tờ trình dự thảo Nghị định nêu rõ.

Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định chỉ xử phạt đối với các hành vi xây lắp, lắp đặt thiết bị, đường ống hoặc các đường thải khác để xả chất thải không qua xử lý ra môi trường; không vận hành hoặc vận hành không thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình đối với công trình xử lý chất thải; ...trong giai đoạn thi công.

Theo đánh giá, điều này sẽ dẫn tới thiếu căn cứ để xử lý trong trường hợp các cơ sở đã đi vào hoạt động chính thức nhưng chỉ có báo cáo đánh giá tác động môi trường do không thuộc trường hợp phải có giấy phép môi trường theo quy định của pháp luật hoặc chưa đến thời hạn phải có giấy phép môi trường theo quy định.

Ngoài ra trên thực tế, nhiều tổ chức, cá nhân có vi phạm cùng một hành vi đối với nhiều quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM, giấy phép môi trường. Vì vậy cần bổ sung quy định tổ chức, cá nhân thực hiện cùng một hành vi vi phạm hành chính đối với nhiều quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường thì bị xử phạt đối với từng quyết định phê duyệt, giấy phép…

Để giải quyết những vướng mắc, tồn tại trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng việc xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 45/2022/NĐ-CP là hết sức cần thiết.