Trong dòng chảy hội nhập, các làng nghề của Hà Nội không còn chỉ là nơi lưu giữ ký ức văn hóa, mà đang chuyển mình theo hướng “xanh hóa” để phát triển bền vững.

Hà Nội không chỉ được biết đến với hệ thống di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và không gian văn hóa đặc sắc, mà còn là vùng đất hội tụ nhiều làng nghề truyền thống với các sản vật đa dạng, phong phú. Chính vì vậy, du lịch làng nghề đang trở thành một trong những "mũi nhọn" kinh tế mới,  góp phần gia tăng sức hút cho Thủ đô.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các làng nghề không còn chỉ giữ vai trò lưu giữ ký ức văn hóa, mà đang từng bước trở thành động lực cho phát triển kinh tế sáng tạo, qua đó góp phần định vị vị thế của Thủ đô trên bản đồ thủ công mỹ nghệ toàn cầu.

KHẲNG ĐỊNH GIÁ TRỊ VÀ VỊ THẾ LÀNG NGHỀ THỦ ĐÔ

Một bước tiến quan trọng được ghi nhận trong giai đoạn 2024–2025, khi 4 làng nghề tiêu biểu của Hà Nội được Hội đồng Thủ công mỹ nghệ Thế giới công nhận gia nhập Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ, khả năng thích ứng và đổi mới của các làng nghề truyền thống.

Theo Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Võ Nguyên Phong, toàn thành phố Hà Nội có khoảng 1.350 làng có nghề và làng có nghề truyền thống, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND TP. Hà Nội công nhận, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống.

Doanh thu từ các làng nghề của Hà Nội ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Thủ đô đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đến nay, có 100 làng nghề có sản phẩm OCOP, với 929 sản phẩm được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên. Hà Nội cũng có 415 nghệ nhân, gồm 19 nghệ nhân nhân dân, 72 nghệ nhân ưu tú và 324 nghệ nhân Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Tuy nhiên, đến nay, du lịch làng nghề vẫn đang gặp không ít “điểm nghẽn”, đòi hỏi cần có sự chuyển đổi xanh để tăng sức hút.

XANH HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt, một số làng nghề chưa có quy hoạch bài bản cho hoạt động du lịch; cơ sở hạ tầng, dịch vụ phục vụ du khách còn thiếu đồng bộ. Sản phẩm du lịch tại nhiều nơi vẫn còn đơn điệu, chủ yếu dừng lại ở việc tham quan và mua sắm. Ngoài ra, vấn đề môi trường tại một số làng nghề cũng đang đặt ra những thách thức không nhỏ.

Hiện nay, nhiều làng nghề tại Hà Nội đã từng bước thay đổi quy trình sản xuất sản phẩm để xanh hóa, thân thiện với môi trường hơn, nhưng đồng thời vẫn giữ vững bản sắc đặc trưng của làng nghề. Tại xã Bát Tràng, Hà Nội, làng gốm Bát Tràng với bề dày lịch sử hơn 700 năm từ lâu đã được biết đến không chỉ bởi những sản phẩm gốm sứ tinh xảo mà còn như một điểm đến du lịch đầy sức hút.

Đến đây, du khách có cơ hội khám phá không gian làng cổ, ghé thăm những lò gốm hàng trăm năm tuổi, đồng thời tìm hiểu và trực tiếp trải nghiệm các công đoạn trong quy trình sản xuất gốm. Ngoài ra, hệ thống không gian trưng bày, chợ gốm cùng các xưởng thủ công mở cửa đón khách đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch làng nghề.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh, nhiều năm qua, làng nghề Bát Tràng đã chuyển đổi cách thức sản xuất gốm, từ đốt lò thủ công sang ứng dụng công nghệ tiên tiến. Nhờ đó, môi trường của làng đã cải thiện rõ rệt. Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất, truyền thông, giới thiệu sản phẩm và trải nghiệm đang giúp Bát Tràng trở thành điểm đến thân thiện với nhiều trải nghiệm.

Tương tự, làng lụa Vạn Phúc tại Hà Đông, Hà Nội cũng là một điểm đến tiêu biểu của du lịch làng nghề. Được xem là “cái nôi của nghề dệt lụa” Việt Nam, Vạn Phúc thu hút du khách bởi những con đường rực rỡ sắc lụa, các khung cửi truyền thống cùng những sản phẩm lụa tinh xảo. Không gian làng nghề ngày càng được đầu tư chỉnh trang với các tuyến phố đi bộ, khu trưng bày sản phẩm và nhiều điểm check-in, góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách.

Phó Chủ tịch Hội làng nghề Vạn Phúc Trần Thị Ngọc Lan cho biết, nhiều cơ sở kinh doanh vẫn đang duy trì một số công đoạn thủ công, nhưng quy trình được kiểm soát chặt chẽ, kết hợp ứng dụng công nghệ để giảm các tác động đến môi trường, hướng tới phát triển du lịch xanh.

Hiện nay, nhiều làng nghề khác của Hà Nội cũng đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch, thay đổi nhằm hướng tới phát triển xanh và bền vững, như làng hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Hòa), làng mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa), làng quạt Chàng Sơn (xã Thạch Xá) hay làng sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái)... Những làng nghề này không chỉ mang đến cho du khách cơ hội khám phá quy trình sản xuất thủ công mà còn tạo nên những không gian văn hóa độc đáo, giàu bản sắc.

Để du lịch làng nghề Hà Nội phát triển bền vững, trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của du lịch Việt Nam, ông Nguyễn Tiến Đạt gợi ý, các địa phương cần tập trung cải thiện môi trường và cảnh quan tại các làng nghề. Việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải, khuyến khích sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và giảm thiểu ô nhiễm trong quá trình sản xuất sẽ giúp bảo đảm môi trường sống cho người dân và tạo ấn tượng tốt đối với du khách.

Đồng thời, việc chỉnh trang không gian làng nghề, trồng thêm cây xanh, giữ gìn kiến trúc truyền thống cũng góp phần xây dựng hình ảnh làng nghề xanh - sạch - đẹp.