Với khoảng 44.000 ha cà phê Arabica, Sơn La đang hướng tới phát triển ngành hàng theo hướng sinh thái, nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị xuất khẩu. Trước thách thức của biến đổi khí hậu và các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tỉnh xác định đẩy mạnh canh tác bền vững, chuyển đổi số, chế biến sâu và liên kết chuỗi giá trị, hướng tới mục tiêu đạt 100.000 tấn cà phê nhân vào năm 2030...

Ngày 11/10/2026, tại Sơn La, UBND tỉnh Sơn La phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam tổ chức Hội thảo “Phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh Sơn La”.

CÀ PHÊ ARABICA KHẲNG ĐỊNH VỊ THẾ CÂY TRỒNG CHỦ LỰC

Theo UBND tỉnh Sơn La, trải qua hơn bốn thập kỷ phát triển, cây cà phê đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực của Sơn La, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng chục nghìn hộ nông dân.

Cà phê Arabica được đưa vào trồng tại Sơn La từ năm 1980, với diện tích ban đầu khoảng 278 ha. Đến nay, diện tích cà phê toàn tỉnh đạt khoảng 44.000 ha, sản lượng hơn 50.000 tấn cà phê nhân mỗi năm. Sơn La hiện là địa phương có diện tích cà phê Arabica lớn nhất cả nước, chiếm gần một nửa diện tích cà phê chè (arabica) của Việt Nam.

Với địa hình đồi núi, độ cao phổ biến từ 600 m đến hơn 1.000 m so với mực nước biển cùng khí hậu vùng cao tạo lợi thế cho địa phương phát triển cà phê Arabica. Năm 2017, cà phê Sơn La được cấp chỉ dẫn địa lý, góp phần bảo vệ uy tín và nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu.

Những năm gần đây, sản xuất cà phê tại Sơn La từng bước chuyển từ cung cấp nguyên liệu thô sang nâng cao chất lượng, phát triển chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.100 ha cà phê đặc sản, sản lượng khoảng 1.000 tấn cà phê nhân; đồng thời hình thành hai vùng sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ cao tại Mai Sơn và Thuận Châu, với tổng diện tích hơn 1.000 ha.

Một số vùng nguyên liệu đã áp dụng các tiêu chuẩn chứng nhận như 4C, UTZ, Rainforest Alliance và hữu cơ. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp chú trọng lựa chọn quả chín, cải tiến quy trình sơ chế, đầu tư thiết bị phân loại và chế biến sâu. Các sản phẩm cà phê đặc sản, cà phê rang xay và sản phẩm chế biến từ quả cà phê từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, ngành cà phê Sơn La vẫn cần tiếp tục nâng cao chất lượng đồng đều, chuẩn hóa vùng trồng, minh bạch nguồn gốc và tăng tỷ trọng chế biến sâu. Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết, ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng nguyên liệu và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước là những hướng đi quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh.

THÚC ĐẨY SẢN XUẤT XANH, ĐÁP ỨNG YÊU CẦU XUẤT KHẨU

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp tập trung trao đổi về tác động của biến đổi khí hậu đối với cà phê Arabica; giải pháp xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao chất lượng sản phẩm; ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho hay ngành cà phê đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, biến động thị trường và yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản xuất xanh. Đặc biệt, Quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đặt ra yêu cầu cấp thiết về minh bạch chuỗi cung ứng, quản lý dữ liệu vùng trồng và tổ chức sản xuất có trách nhiệm.

Để nâng cao năng suất, chất lượng cà phê, ông Dương cho rằng Sơn La cần chú trọng công tác giống, hướng tới sử dụng 90-100% giống mới có năng suất, chất lượng và khả năng kháng bệnh cao trong tái canh. Đồng thời, đẩy mạnh áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), giúp người dân chủ động phòng trừ sâu bệnh, sử dụng hợp lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí sản xuất. Việc cải tạo vườn cây cần gắn với quy trình kỹ thuật phù hợp, bảo đảm hiệu quả sản xuất lâu dài

Phát biểu bế mạc hội thảo, ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, nhấn mạnh phát triển cà phê sinh thái, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị, sức cạnh tranh và bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành cà phê địa phương.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh định hướng đẩy mạnh số hóa vùng nguyên liệu, tái canh bằng các giống cà phê có năng suất và khả năng kháng bệnh cao, nhân rộng mô hình canh tác hữu cơ, nông lâm kết hợp, gắn sản xuất với bảo vệ tài nguyên và giảm tác động đến môi trường. Đồng thời, địa phương chú trọng nâng cao chất lượng chế biến, phát triển cà phê đặc sản và tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Ông Công đề nghị các cơ quan chuyên môn, địa phương và doanh nghiệp nhân rộng mô hình canh tác sinh thái, trồng xen đa tầng, sử dụng phân bón hữu cơ, tiết kiệm nước và bảo tồn đa dạng sinh học; đẩy mạnh tái canh diện tích cà phê già cỗi bằng giống có năng suất, chất lượng cao. Phát triển vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn bền vững cần gắn với chế biến sâu, cà phê đặc sản và các sản phẩm OCOP.

Cùng với đó, cần chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, mã số vùng trồng, tăng cường truy xuất nguồn gốc, bảo đảm minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định của thị trường nhập khẩu.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì tham mưu triển khai các nhiệm vụ phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái; hướng dẫn quản lý vùng nguyên liệu, áp dụng tiêu chuẩn chứng nhận, phát triển cà phê đặc sản và sản xuất hữu cơ.

Các địa phương có vùng trồng cà phê cần tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, thúc đẩy tái canh, liên kết sản xuất và tiêu thụ, hỗ trợ người dân đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.