Sau khi đàm phán Mỹ - Iran tại Islamabad đổ vỡ, Washington thông báo phong tỏa hoạt động hàng hải ra vào các cảng Iran từ ngày 13/4. Nhưng ngay cả khi các tàu không cập cảng Iran vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz, lưu thông cũng chưa thể sớm bình thường trở lại...

Rủi ro an ninh vẫn ở mức cao do Iran tiếp tục siết kiểm soát khu vực, khiến các hãng tàu và công ty bảo hiểm chưa sẵn sàng đưa tàu quay lại vùng Vịnh.

Mặt khác, để khơi thông dòng chảy hàng hóa, không chỉ cần các tàu chở đầy hàng khô rời khỏi vùng Vịnh mà còn phải có tàu rỗng quay trở lại để nhận chuyến hàng tiếp theo.

Theo các nhà phân tích, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần hiện vẫn rất mong manh, các hãng tàu, chủ tàu và công ty bảo hiểm nhiều khả năng sẽ chưa vội đưa tàu quay lại Vịnh Ba Tư, do lo ngại tàu có thể tiếp tục mắc kẹt nếu căng thẳng bùng phát trở lại.

Bà Lale Akoner, nhà phân tích thị trường toàn cầu tại nền tảng giao dịch eToro, cho rằng các tàu chở dầu, chủ tàu và công ty bảo hiểm sẽ không mạo hiểm đưa tàu quay lại vùng Vịnh nếu chưa chắc các con tàu này có thể rời đi an toàn, thay vì tiếp tục bị mắc kẹt trong nhiều tuần hoặc lâu hơn.

“Một lệnh ngừng bắn chỉ kéo dài hai tuần, lại còn mong manh, theo tôi sẽ không đủ để tạo ra sự yên tâm cần thiết đối với các nhà khai thác vận tải biển”, bà Akoner nói với hãng tin CNN.

Theo bà Akoner, nếu không có thêm tàu đi vào vùng Vịnh để nhận dầu mỏ, phân bón và những mặt hàng thiết yếu khác, tác động tích cực từ việc hàng trăm con tàu chở đầy hàng rời khỏi eo biển sẽ chỉ mang tính tạm thời. Khi đó, tình trạng thiếu hụt nguồn cung và mặt bằng giá cao của dầu mỏ cùng nhiều loại hàng hóa khác có thể sẽ còn kéo dài trong nhiều tháng.

Để dòng chảy hàng hóa thực sự trở lại bình thường, bước đầu tiên là các con tàu đang mắc kẹt trong vùng Vịnh có thể rời khỏi đây an toàn. Tuy nhiên, theo ông Matt Smith, nhà phân tích của công ty dữ liệu hàng hóa Kpler, đến nay điều đó vẫn chưa xảy ra.

“Gần như không ai đủ tự tin để đi qua Hormuz”, ông Smith nhận xét. Theo ông, số tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày thông thường vào khoảng hơn 100 chiếc, nhưng hiện đã giảm xuống còn khoảng 10 chiếc, thậm chí thấp hơn.

Ngay cả khi thị trường dần tin tưởng hơn vào khả năng duy trì thỏa thuận ngừng bắn, phần lớn tàu di chuyển trong giai đoạn đầu nhiều khả năng vẫn sẽ là các tàu rời vùng Vịnh qua eo biển Hormuz thay vì các tàu rỗng đi từ bên ngoài vào vùng Vịnh qua tuyến eo biển này để nhận chuyến hàng mới.

Ông Smith cho biết hiện có khoảng 400 tàu chở dầu đã chất đầy hàng đang chờ ra ngoài, trong khi chỉ khoảng 100 tàu rỗng sẵn sàng đi vào vùng Vịnh để nhận hàng.

“Ngay cả khi eo biển được mở lại ngay hôm nay, dòng chảy dầu mỏ cũng phải tới tháng 7 năm nay mới có thể trở về mức bình thường”, ông Smith nhận định.

Tình trạng này cũng xảy ra với tàu container - mắt xích quan trọng đưa lương thực và nhiều hàng hóa thiết yếu vào các nước vùng Vịnh, đồng thời vận chuyển các mặt hàng xuất khẩu của khu vực như phân bón và nhựa công nghiệp ra thị trường quốc tế.

Theo ông Peter Tirschwell, Phó chủ tịch phụ trách hàng hải và thương mại tại S&P Global Market Intelligence, hiện có khoảng 100 tàu container đang chờ rời đi, nhưng gần như không có tàu nào chờ để đi vào.

Điều đó đồng nghĩa khoảng 30% lượng phân bón toàn cầu thường được xuất đi từ khu vực này có thể sẽ bị mắc kẹt trong nhiều tháng, cho tới khi có thêm tàu mới vào chở hàng. Tương tự dầu mỏ, đường biển gần như là phương thức duy nhất để đưa lượng hàng này ra thị trường quốc tế.

“Năng lực vận tải hiện nay chưa cho phép chuyển số hàng này sang tuyến khác một cách dễ dàng”, ông Tirschwell phát biểu.

Các chuyên gia cho rằng nếu không có thêm tàu mới đi qua Hormuz để vào vùng Vịnh nhận hàng, hoạt động sản xuất nhiều mặt hàng tại khu vực này - từ dầu thô, xăng và các nhiên liệu tinh chế khác đến phân bón - sẽ còn tiếp tục đình trệ.

Theo ông Smith, tình trạng này đã kéo dài suốt 6 tuần qua, do các nhà sản xuất trong khu vực không còn đủ chỗ để chứa thêm hàng hóa.

“Các nhà sản xuất dầu quanh vùng Vịnh vốn quen với việc bơm dầu lên tàu và đưa hàng đi ngay. Muốn tăng sản lượng trở lại, họ cần không chỉ thời gian mà còn cần có sẵn tàu chở dầu để bốc hàng và giải phóng nguồn cung”, ông Smith chỉ ra.