Thiên tai có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nhưng thiệt hại không phải điều con người buộc phải chấp nhận. Chuyển từ tư duy ứng phó sang quản trị rủi ro, chủ động phòng ngừa và nâng cao kỹ năng cho người dân là những giải pháp quan trọng để xây dựng cộng đồng an toàn, có khả năng chống chịu tốt hơn...

Chiều tối 13/10/2026, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các tổ chức quốc tế tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai và Ngày ASEAN Quản lý thiên tai năm 2026, với chủ đề “Khả năng chống chịu bắt nguồn từ chính ngôi nhà của bạn”

CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA, GIẢM THIỂU THIỆT HẠI

Phát biểu tại Lễ mít tinh, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh một quốc gia an toàn phải bắt đầu từ những ngôi nhà an toàn; một cộng đồng vững vàng phải bắt đầu từ từng gia đình chủ động. Mỗi người dân cần biết mình phải làm gì trước khi thiên tai xảy ra.

Với thiên tai, phòng ngừa phải đi trước một bước, thậm chí nhiều bước. Không đợi bão đến mới gia cố nhà cửa, không đợi lũ lên mới sơ tán và không đợi sạt lở mới nghĩ đến cảnh báo.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục đổi mới, chuyển từ tư duy “ứng phó với thiên tai” sang “quản trị rủi ro thiên tai”, lấy phòng ngừa chủ động, cảnh báo sớm, khoa học công nghệ, dữ liệu và sự tham gia của cộng đồng làm nền tảng.

Thực tiễn từ Chiến dịch Quang Trung cho thấy hiệu quả của sự phối hợp giữa các lực lượng trong hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai. Thành công là kết quả của sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang, chính quyền các cấp, người dân cùng sự hỗ trợ của các đối tác và tổ chức quốc tế".

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Chia sẻ kết quả Chiến dịch Quang Trung, Đại tá Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cứu hộ Cứu nạn, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về Phòng thủ dân sự, Bộ Quốc phòng, cho biết Thủ tướng Chính phủ phát động chiến dịch vào cuối năm 2025 nhằm khẩn trương xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho người dân miền Trung bị thiệt hại do bão lũ.

Trong chiến dịch, Quân đội trực tiếp hỗ trợ xây mới 619 căn nhà, sửa chữa 363 căn nhà, hoàn thành và bàn giao trước kế hoạch, đồng thời hỗ trợ nhiều vật dụng sinh hoạt thiết yếu cho các gia đình.

Kết quả đạt được nhờ sự chỉ đạo tập trung của Trung ương, sự chủ động của địa phương và phối hợp giữa các lực lượng. Các đơn vị tổ chức nhân lực, vận chuyển vật liệu, bảo đảm hậu cần theo từng địa bàn, tăng ca khi cần thiết và theo dõi tiến độ từng căn nhà. Quân đội, công an phối hợp với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức, cá nhân huy động nguồn lực hỗ trợ người dân.

Từ thực tiễn này, Đại tá Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị tiếp tục vận dụng bài học kinh nghiệm vào kế hoạch phòng thủ dân sự các cấp. Các địa phương cần rà soát khu vực có nguy cơ cao, chuẩn bị địa điểm sơ tán, xác định lực lượng hỗ trợ, đặc biệt quan tâm đến hộ có người cao tuổi, người khuyết tật và trẻ em.

Mỗi gia đình cũng cần biết cách tiếp nhận cảnh báo, xác định nơi đến an toàn và người cần liên hệ khi gặp nguy hiểm. Một em nhỏ biết tránh dòng nước lũ hay một gia đình biết dự trữ nhu yếu phẩm, sơ tán đúng lúc đều góp phần giảm thiểu mất mát cho cộng đồng.

GIEO KIẾN THỨC PHÒNG THIÊN TAI TỪ TRƯỜNG HỌC

Bên cạnh các giải pháp về lực lượng và cơ sở vật chất, nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng phòng, chống thiên tai được xác định là nền tảng để xây dựng cộng đồng có khả năng chống chịu tốt hơn.

Thời gian qua, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai đã phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức cuộc thi “Rung chuông vàng” dành cho học sinh trung học cơ sở và cuộc thi “Dance Storm - Vũ điệu ứng phó thiên tai”, truyền tải thông điệp phòng ngừa bằng hình thức sáng tạo. Đặc biệt, cuộc thi “Xây dựng và triển khai bài giảng về phòng chống thiên tai” được triển khai tại 4 trường đại học sư phạm đã thu hút hàng nghìn giáo sinh tham gia.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, một xã hội có khả năng chống chịu tốt hơn không thể chỉ dựa vào việc xây dựng thêm công trình mà còn phải bồi đắp kiến thức, kỹ năng và ý thức trong mỗi người. Trong quá trình này, thầy cô giáo giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Đồng quan điểm, bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam, cho rằng trẻ em không chỉ là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai mà còn có thể thúc đẩy những thay đổi tích cực. Khi hiểu rõ rủi ro và biết cách ứng phó, các em sẽ mang kiến thức về gia đình, cộng đồng, góp phần hình thành văn hóa an toàn.

Bà đánh giá sự sáng tạo, tâm huyết của giáo viên và học sinh thông qua các cuộc thi cho thấy năng lực ứng phó, phục hồi có thể được hình thành ngay từ lớp học.

Để bảo vệ thành quả phát triển trước tác động của thiên tai, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh bốn ưu tiên: chuyển cảnh báo sớm thành hành động sớm của cộng đồng; mở rộng hành động sớm với các ngưỡng kích hoạt rõ ràng; lồng ghép khả năng chống chịu vào quá trình phát triển; lấy người dân và cộng đồng làm trung tâm.

Khả năng chống chịu bắt nguồn từ gia đình, được bồi đắp trong cộng đồng và được duy trì thông qua các mối quan hệ đối tác bền chặt”.

Bà Pauline Tamesis Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam

Theo bà, mọi quyết định đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nhà ở và đầu tư công cần góp phần giảm thiểu rủi ro trong tương lai, thay vì làm gia tăng nguy cơ. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của chính quyền địa phương và quan tâm đến những nhóm dân cư chịu nhiều rủi ro nhất.

Trong bối cảnh khí hậu thay đổi nhanh chóng, các loại hình hiểm họa ngày càng có khả năng tác động cộng hưởng. Vì vậy, giảm nhẹ rủi ro thiên tai cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển bền vững. Khả năng chống chịu không chỉ là nội dung hỗ trợ nhân đạo sau thiên tai mà phải được xem là khoản đầu tư cốt lõi cho tương lai.