Khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam dù đã lớn mạnh đáng kể, nhưng vẫn đang đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc: mất cân đối ngành nghề, quy mô nhỏ bé, năng suất thấp, thiếu tích lũy công nghệ, phụ thuộc FDI và thiếu chiến lược quốc tế hóa…

Tại hội thảo "40 năm Đổi Mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế" ngày 13/4/2026 do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức, các chuyên gia đều nhận định sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn và toàn diện. Từ một quốc gia nghèo nàn, lạc hậu, chúng ta đã vươn lên trở thành một hình mẫu phát triển kinh tế trên thế giới. 

ĐÃ CÓ NHỮNG DOANH NGHIỆP CÓ QUY MÔ, TẦM VÓC VƯỢT KỲ VỌNG

Trong kỳ tích đó, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, khẳng định không thể thiếu vai trò "đầu tàu" của các tập đoàn kinh tế. Cho dù là doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ đạo hay khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng, các tập đoàn kinh tế thời gian qua luôn khẳng định vị thế là xương sống và lực lượng dẫn dắt của nền kinh tế.

Không chỉ đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và thu ngân sách Nhà nước, tạo ra hàng triệu việc làm, họ còn trực tiếp triển khai các công trình, dự án trọng điểm quốc gia; xây dựng và đưa thương hiệu của các ngành sản xuất, dịch vụ, thương mại Việt Nam vươn tầm quốc tế, qua đó ngày càng củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Một điểm sáng trong bức tranh kinh tế là sự bứt phá của khu vực tư nhân. Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh sự thay đổi ngoạn mục sau gần 40 năm Đổi mới, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã đi từ chỗ gần như không có địa vị pháp lý rõ ràng đến vị thế là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Đại diện VCCI cho biết trước đây muốn mở công ty phải qua rất nhiều cơ quan, xin nhiều chữ ký, đóng nhiều con dấu, mất nhiều tháng và tốn kém lớn. Quyền kinh doanh bị giới hạn trong phạm vi cơ quan nhà nước cho phép. Đến nay, Việt Nam đã có hơn một triệu doanh nghiệp đang hoạt động chính thức và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm, và một số tập đoàn tư nhân đã có vị trí đáng kể trên thị trường trong nước cũng như bắt đầu mở rộng ra khu vực và thế giới. Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 2025 xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất" và là “lực lượng tiên phong” trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

“Trong vòng chưa đầy ba thập niên, khu vực tư nhân Việt Nam đã sinh ra những doanh nghiệp có quy mô và tầm vóc vượt xa mọi kỳ vọng ban đầu. Đây không phải là kết quả của sự may mắn hay ưu đãi chính sách đặc biệt nào, mà là sản phẩm của ý chí, năng lực và sự dấn thân của một thế hệ doanh nhân Việt Nam”, ông Đậu Tuấn nhấn mạnh.

Trong top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam, doanh nghiệp tư nhân tăng từ 263 năm 2016 lên 315 năm 2023. Theo Fortune Southeast Asia 500, Việt Nam có 76 công ty nằm trong top 500 của Đông Nam Á.

Đơn cử như trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo, Trường Hải (THACO) đã xây dựng một hệ sinh thái sản xuất ô tô và cơ khí tại Quảng Nam với quy mô thuộc hàng lớn nhất Đông Nam Á. FPT đã trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ thông tin lớn nhất khu vực, có mặt tại hàng chục quốc gia, cung cấp dịch vụ chuyển đổi số cho nhiều tập đoàn đa quốc gia. Hay Vinamilk đã xây dựng thương hiệu sữa Việt Nam có mặt tại hơn 50 quốc gia, với hệ thống trang trại và nhà máy đạt chuẩn quốc tế. Masan đã phát triển một hệ sinh thái tiêu dùng từ thực phẩm, đồ uống đến bán lẻ, phục vụ hàng chục triệu người tiêu dùng mỗi ngày…

Theo ông Tuấn, đây là những doanh nghiệp đã chứng minh rằng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng thương hiệu quốc gia có sức cạnh tranh khu vực.

KHƠI THÔNG NGUỒN LỰC TƯ NHÂN, THÚC ĐẨY LIÊN KẾT 

Dẫu đạt được nhiều thành tựu, thực tế vẫn tồn tại những nghịch lý cần lời giải. Phó Tổng thư ký VCCI thẳng thắn nhìn nhận khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam “đông nhưng chưa mạnh, năng động nhưng chưa sâu”, đóng góp lớn nhưng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu vẫn khiêm tốn.

Hơn nữa, khu vực doanh nghiệp này mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu ngành nghề. Quy mô nhỏ bé và phân mảnh: Gần 97% doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó khoảng 70% có quy mô dưới 10 lao động; ngoài ra còn có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể…

Mặt khác, năng suất lao động của khu vực ngoài nhà nước vẫn thấp hơn nhiều so với khu vực nhà nước và FDI, và chênh lệch này càng ngày càng mở rộng. Đầu tư cho R&D trong khu vực tư nhân còn khiêm tốn…

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cũng nhận định kinh tế tư nhân là một trong các động lực quan trọng nhất. Khối kinh tế tư nhân thực tế đóng góp 50% GDP và giải quyết nhiều việc làm. Tuy nhiên, cấu trúc tổng thể kinh tế tư nhân, thì ngoài hệ thống các doanh nghiệp (hơn 1 triệu đơn vị) song chủ yếu doanh nghiệp vừa và nhỏ và 5 triệu hộ kinh doanh.

Về mặt chủ trương, mong muốn có những tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh nhưng gần 3 năm qua chúng ta vẫn chưa làm được. Cơ chế Nhà nước đặt hàng các doanh nghiệp tư nhân triển khai nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia còn chậm. Đây là vấn đề cơ quan quản lý và các bộ ngành đều quan tâm. Để gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cần sớm hoàn thiện toàn bộ các cơ chế chính sách, trong đó có cơ chế đặt hàng, định mức… để khơi thông nguồn lực tư nhân.

Hơn nữa, cần có sự liên kết của các doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt bối cảnh cấu trúc có nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để thúc đẩy liên kết cần thay đổi tư duy xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Ông Hiển đặt câu hỏi: "Các Bộ có nên trực tiếp triển khai chính sách hỗ trợ không, hay để thị trường làm? Phải chăng cách tiếp cận chính sách phải thay đổi? Với doanh nghiệp tư nhân cần thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… Vấn đề liên kết hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp Nhà nước cần chính sách gì, tập đoàn kinh tế trong nước tham gia cùng FDI như thế nào?"...

Đặc biệt, ông Hiển nhấn mạnh hướng đến phát triển tự cường, Việt Nam cần dựa vào doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp nhà nước. Do đó, cần thúc đẩy sự liên kết này.