Iraq và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đang gấp rút triển khai các kế hoạch mở rộng hệ thống đường ống dẫn dầu nhằm thay thế cho công suất bị mất do việc đóng cửa eo biển Hormuz...

Động thái này diễn ra trong bối cảnh dữ liệu mới cho thấy sự phụ thuộc lớn của hai nước này vào hoạt động xuất khẩu dầu qua Vịnh Ba Tư.

Theo hãng tin CNBC, vào tuần trước, nội các Iraq đã phê duyệt kế hoạch đẩy nhanh xuất khẩu dầu thô qua mạng lưới đường ống Kurdistan-Thổ Nhĩ Kỳ. Theo kế hoạch, lượng dầu xuất khẩu của Iraq qua mạng lưới này sẽ tăng từ mức 220.000 thùng mỗi ngày hiện tại lên 770.000 thùng/ngày.

Mạng lưới đường ống nói trên mang tới hướng đi thay thế cho việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz. Mạng lưới này đưa dầu đi qua khu tự trị của người Kurd ở Iraq đến cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ ở Địa Trung Hải. Khi hoạt động hết công suất, hệ thống đường ống này sẽ giúp giảm bớt áp lực cho nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ của Iraq. Ngành dầu khí đóng góp 53% vào tổng sản phẩm trong nước (GDP) thực của nước này trong năm 2025, theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (WB).

Dữ liệu độc quyền được công ty thông tin kinh tế QuantCube Technology cung cấp cho CNBC cho thấy xuất khẩu dầu thô của Iraq gần như đã cạn kiệt kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran bắt đầu, mà nguyên nhân nằm ở sự phụ thuộc địa lý vào eo biển Hormuz.

Ông Alan Lemangnen, nhà kinh tế cao cấp tại QuantCube, cho biết trong một cuộc trả lời phỏng vấn CNBC: "Iraq đang ở trong tình huống phức tạp hơn nhiều vì chúng ta đều biết rằng hầu hết, nếu không muốn nói là tất cả dầu xuất khẩu của họ, đều đi qua Hormuz”.

Trong một cuộc họp báo vào ngày 16/5/2026, Chính phủ Iraq cho biết đã xuất khẩu 10 triệu thùng dầu qua eo biển Hormuz trong tháng 4/2026, giảm từ mức 93 triệu thùng trước chiến tranh.

Abu Dhabi - một tiểu vương quốc thành viên của UAE - đang đẩy nhanh việc xây dựng đường ống Đông - Tây mới dẫn đến cảng Fujairah, nhằm mở rộng công suất xuất khẩu dầu và vượt qua điểm nghẽn eo biển Hormuz. Dự án này, dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2027, sẽ tăng gấp đôi công suất xuất khẩu dầu của Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC).

Ngày 15/5/2026, Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan kêu gọi đẩy nhanh tiến độ hoàn thành đường ống trên để đáp ứng nhu cầu năng lượng toàn cầu đang gia tăng. Khác với Iraq, UAE vẫn có thể xuất khẩu dầu qua các cảng khác, giảm bớt tác động của việc đóng cửa Hormuz.

Ông Lemangnen nói thêm: "Rõ ràng là Iraq, do vị trí địa lý và khả năng không thể chuyển hướng xuất khẩu dầu, đang ở trong tình huống phức tạp hơn nhiều so với UAE. UAE vẫn có cảng Fujairah. Ngay cả khi cảng này đã bị hư hại trong chiến tranh, về lý thuyết, họ vẫn có cơ sở hạ tầng và tàu để xuất khẩu một lượng lớn dầu”.

Tuy nhiên, ngay cả các lựa chọn thay thế hiện có cũng đang gặp rủi ro. Đường ống Đông - Tây của Saudi đã bị Iran tấn công trong tháng 4/2026 và cảng Fujairah cũng bị tấn công bởi máy bay không người lái của Iran, làm gián đoạn hoạt động bốc dỡ dầu tại cảng xuất khẩu dầu thô thuộc hải cảng này.

Đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, nối các cơ sở chế biến dầu gần Vịnh Ba Tư với một trung tâm xuất khẩu dầu trên Biển Đỏ, đường ống của UAE nối đến cảng Fujairah có tổng công suất có thể sử dụng ở thời điểm hiện tại ước tính dao động trong khoảng từ 3,5 - 5,5 triệu thùng/ngày, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Trong khi đó, tháng 3/2026, Saudi Arabia cho biết đường ống của họ đang bơm 7 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Dù các đường ống này đang hoạt động hết công suất, lượng dầu thô vận chuyển được vẫn còn thấp hơn nhiều so với khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đã đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày trước chiến tranh. Việc phát triển các tuyến xuất khẩu thay thế không chỉ đòi hỏi đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng mà còn cần thời gian. Thông thường, các thỏa thuận xuyên quốc gia là cần thiết nếu các đường ống đi qua nhiều lãnh thổ.

Trong khi đó, lưu lượng tàu đi qua được eo biển Hormuz vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với mức trước chiến tranh. Trong tháng 5 vừa qua, số tàu đi qua được eo biển này đã giảm xuống mức thấp nhất từ khi chiến tranh bắt đầu, theo dữ liệu của trang tin vận tải biển Lloyd’s List. Các tàu bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư có nguy cơ bị lực lượng Iran tấn công trừ khi họ được Tehran cho phép đi qua eo Hormuz theo một tuyến đường mà họ chỉ định. Các tàu này cũng có nguy cơ bị Mỹ trừng phạt nếu hợp tác với Iran.

Ngày 9/6/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sau 2-3 ngày nữa sẽ có một thỏa thuận để kết thúc cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran, và eo biển Hormuz sẽ được mở ngay trở lại sau khi các bên đạt thỏa thuận. Phát biểu trước báo giới sau một sự kiện thể thao ở New York, ông Trump nói Mỹ và Iran đã bước vào giai đoạn cuối cùng để đi đến một “thỏa thuận rất, rất tốt, không cho phép (Iran) sở hữu vũ khí hạt nhân”.