Trong khi phần lớn châu Âu đã cho phép cửa hàng hoạt động cả 7 ngày trong tuần, Đức vẫn duy trì quy định hạn chế mua sắm vào Chủ nhật có từ hơn một thế kỷ trước. Tuy nhiên, sức ép vực dậy nền kinh tế trì trệ đang khiến Berlin cân nhắc nới lỏng quy định lâu đời này…

Dù có quy mô hàng đầu khu vực, kinh tế Đức đang gặp nhiều khó khăn. Tăng trưởng gần như đình trệ kể từ năm 2019. Trước sức ép từ thuế quan của Mỹ và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc, các nhà sản xuất Đức đã cắt giảm hàng nghìn việc làm. Chính phủ nước này đang gấp rút tìm cách hồi sinh cỗ máy kinh tế.

SỨC ÉP NỚI LỎNG QUY ĐỊNH CÓ TỪ HƠN MỘT THẾ KỶ TRƯỚC

Một trong những phương án được tính đến là cho phép các cửa hàng bán lẻ mở cửa cả tuần để kích thích tiêu dùng - lĩnh vực vốn trì trệ tại Đức trong những năm gần đây. Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải nhiều rào cản về văn hóa, pháp lý và hành chính.

Tại Đức, các cửa hàng hoạt động bình thường từ thứ Hai đến thứ Bảy nhưng phần lớn phải đóng cửa vào Chủ nhật. Vì vậy, nhiều khu trung tâm thành phố thường trở nên vắng vẻ trong ngày này.

Quy định trên được ghi trong Hiến pháp Đức năm 1949, theo đó Chủ nhật và các ngày lễ là thời gian để người dân nghỉ ngơi và không làm việc.

Nhiều ngành nghề được miễn áp dụng, nhưng lĩnh vực bán lẻ chịu sự kiểm soát chặt chẽ. Vào Chủ nhật, các cửa hàng chỉ được bán một số mặt hàng thiết yếu như bánh mì, đồ uống, đồ ăn nhẹ, thuốc lá và đồ uống có cồn.

Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, Chính phủ Đức đang cân nhắc nới lỏng quy định. Trong gói biện pháp kích thích kinh tế được công bố đầu tháng này, chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz cho biết sẽ cho phép thư viện công mở cửa và tiệm bánh bán hàng lâu hơn vào Chủ nhật.

Tuy nhiên, các tổ chức bán lẻ cho rằng những thay đổi này chưa đủ. Họ kêu gọi Berlin dỡ bỏ phần lớn hạn chế kinh doanh vào Chủ nhật như Pháp, Italy và nhiều nước châu Âu khác.

“Nền kinh tế đang rất khó khăn, còn người tiêu dùng không muốn chi tiêu. Đây có phải lúc ngăn những người muốn làm việc hay không?”, ông Stefan Ghent, Giám đốc Liên đoàn Bán lẻ Đức (HDE), đặt câu hỏi.

Theo tờ báo Wall Street Journal, nhiều người Đức cho rằng việc các cửa hàng mở cửa vào Chủ nhật sẽ thuận tiện cho khách hàng, nhưng gây thêm áp lực cho nhân viên bán lẻ - những người phải đi làm vào ngày nghỉ.

Theo những người phản đối, quy định trên về lý thuyết áp dụng với mọi ngành nghề, nhưng trên thực tế lại đặc biệt khắt khe với lĩnh vực bán lẻ. Bác sĩ, phi công, tài xế xe buýt và taxi, nhân viên nhà hàng, bảo tàng, nhà báo, cảnh sát và thậm chí nhân viên massage đều có thể làm việc vào Chủ nhật. Vì vậy, họ đặt câu hỏi tại sao nhân viên bán hàng không được làm điều tương tự.

Luật pháp Đức phân biệt hai loại công việc vào Chủ nhật. Các hoạt động kinh doanh thông thường nhìn chung bị cấm, nhưng những công việc phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi và sinh hoạt của người dân trong ngày này vẫn được phép.

Sự phân biệt đó tạo ra nhiều quy định khó hiểu. Chẳng hạn, cửa hàng được bán dưa chuột hoặc Coca-Cola đóng lon vì chúng được coi là đồ ăn, thức uống có thể dùng ngay. Trong khi đó, bí ngòi và đậu đóng hộp lại không được bán vì thường phải chế biến trước khi ăn.

Denns Bio Markt, một siêu thị thực phẩm hữu cơ trên phố Bernauer Strasse ở Berlin, mở cửa cả 7 ngày trong tuần. Tuy nhiên, vào Chủ nhật, nhân viên phải dựng rào chắn, chỉ cho khách hàng tiếp cận khu bán bánh mì và hai tủ mát, đồng thời ngăn họ mua các mặt hàng không được phép bán.

Một số bang của Đức cho phép các cửa hàng mở cửa vào một vài ngày Chủ nhật trong năm, thường là khi diễn ra sự kiện lớn như giải chạy marathon hoặc liên hoan phim. Tuy nhiên, các công đoàn nhiều lần khởi kiện để phản đối những trường hợp ngoại lệ này. Tòa án phán quyết rằng sự kiện phải là lý do chính khiến người dân đến khu vực đó, còn mua sắm chỉ được phép là hoạt động phụ.

RÀO CẢN TỪ CÁC NHÀ THỜ VÀ CÔNG ĐOÀN

Các chính phủ Đức lâu nay không muốn thay đổi quy định về ngày Chủ nhật, chủ yếu do vấp phải sự phản đối của các nhà thờ Cơ đốc giáo và công đoàn. Đây là hai lực lượng có ảnh hưởng và nhận được sự ủng hộ từ nhiều đảng phái.

Năm 2009, tòa án cấp cao nhất của Đức đã chấp nhận một phần đơn kiện của Giáo hội Công giáo và Tin lành nhằm phản đối kế hoạch cho phép các cửa hàng ở Berlin mở cửa 10 ngày Chủ nhật mỗi năm, trong đó có 4 ngày Chủ nhật trước Giáng sinh.

Hai năm trước, sau vụ kiện của công đoàn Verdi, một tòa án tiếp tục cấm các cửa hàng tự động không có nhân viên mở cửa vào Chủ nhật. Tuy nhiên, nghị viện bang sau đó đã thông qua luật cho phép mô hình này hoạt động trở lại.

“Được nghỉ làm vào Chủ nhật là một thành tựu xã hội quan trọng. Việc nhiều người có thể nghỉ cùng lúc là một giá trị văn hóa cần được gìn giữ”, bà Silke Zimmer, thành viên ban lãnh đạo công đoàn Verdi, nói với Wall Street Journal.

Một người phát ngôn của Giáo hội Lutheran cũng cho rằng ngày Chủ nhật giúp mọi người có thời gian dành cho gia đình, bạn bè, hàng xóm và các hoạt động tình nguyện.

Quan điểm này vẫn nhận được sự ủng hộ của nhiều người Đức. Khảo sát của YouGov đầu tháng này cho thấy 50% số người được hỏi muốn tiếp tục hạn chế mua sắm vào Chủ nhật, trong khi 43% muốn bãi bỏ quy định.

Tuy nhiên, dư luận đang dần thay đổi. Năm ngoái, chỉ khoảng một phần ba số người được hỏi ủng hộ việc sửa đổi quy định, thấp hơn hiện nay. Người trẻ cũng có xu hướng phản đối lệnh hạn chế mạnh mẽ hơn các nhóm tuổi khác.

“Ngành bán lẻ từ lâu đã phải chịu một định kiến khá lỗi thời. Dường như thương nhân bị xem là nguồn gốc của mọi thói xấu nên cần bị kiểm soát”, ông Nils Busch-Petersen, người đứng đầu Hiệp hội Bán lẻ Berlin và Brandenburg, nhận xét.