Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa áp lệnh trừng phạt đối với sàn giao dịch tiền số lớn nhất Iran và 3 thực thể khác, trong nỗ lực gia tăng sức ép buộc Tehran chấp nhận thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài từ cuối tháng 2...

Ngày thứ Ba (2/6), Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã đưa 4 sàn giao dịch tài sản số của Iran vào danh sách trừng phạt, trong đó có Nobitex - sàn tiền số lớn nhất nước này.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, Nobitex xử lý khoảng một nửa tổng giao dịch tiền số của Iran trong năm 2025. Chủ tịch Nobitex cùng một số lãnh đạo khác của công ty cũng bị áp trừng phạt.

“Trong khi kinh tế Iran đang lao dốc, chính quyền nước này lại lợi dụng công nghệ tài sản số để phục vụ các mục tiêu tham nhũng, né tránh trừng phạt và chuyển tài sản ra nước ngoài”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết.

Thị trường tiền số Iran hiện có quy mô khoảng 7,8 tỷ USD. Trong các giai đoạn bất ổn, người dân và nhà chức trách nước này có thường đẩy mạnh sử dụng tiền số như một kênh cất giữ và chuyển tiền. Hoạt động này được chú ý trở lại sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch mang tên “Epic Fury” (tạm dịch: "Cuồng nộ"), nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.

Theo hãng tin Bloomberg, dòng tiền từ Nobitex và một số sàn giao dịch khác từng được xử lý thông qua Binance, sàn giao dịch tiền số lớn nhất thế giới. Năm 2023, Binance đồng ý nộp hơn 4 tỷ USD để dàn xếp các cáo buộc vi phạm quy định về trừng phạt và chống rửa tiền. Bộ Tài chính Mỹ khi đó cho biết đây là khoản phạt lớn nhất trong lịch sử cơ quan này.

Chính quyền ông Trump đang tìm cách sớm chấm dứt cuộc chiến đã khiến eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới - bị phong tỏa, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Các lệnh trừng phạt mới được công bố trong bối cảnh triển vọng đàm phán xuất hiện nhiều tín hiệu trái chiều.

Trong ngày thứ Ba, hai hãng thông tấn của Iran đưa tin cho biết Tehran đã ngừng liên lạc với các bên trung gian về việc gia hạn lệnh ngừng bắn trong cuộc chiến với Mỹ và Israel. Tuy nhiên, ông Trump bác bỏ thông tin này, đồng thời khẳng định các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.

Thời gian gần đây, chính quyền ông Trump tiếp tục siết trừng phạt Iran trong khuôn khổ chiến dịch “Economic Fury” (“Cơn thịnh nộ kinh tế”), nhằm gia tăng sức ép kinh tế để buộc Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Chiến dịch này được chính quyền ông Trump triển khai không lâu sau khi Mỹ đạt thỏa thuận ngừng bắn với Tehran.

"Economic Fury” được xem là bước tiếp nối của chiến lược “Maximum Pressure” (“Sức ép tối đa”) - từng được ông Trump áp dụng trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên nhằm bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Chiến dịch mới bắt đầu ngày 16/4, với cam kết sử dụng “toàn bộ công cụ và thẩm quyền hiện có” để gia tăng sức ép với Tehran.

Tuy nhiên, đến nay các biện pháp trong chiến dịch mới nhìn chung không khác nhiều so với chiến lược trước đây và cũng chưa tạo ra thay đổi rõ rệt. Iran về cơ bản vẫn không nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ, dù nước này đã chịu ngày càng nhiều lệnh trừng phạt kể từ năm 2018, khi ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran được ký dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama.

Theo ông Jeremy Paner, luật sư tại công ty luật Hughes Hubbard & Reed và là người theo dõi các lệnh trừng phạt nhằm vào ngành dầu mỏ và hóa dầu Iran, tổng số lệnh trừng phạt Mỹ áp lên Iran trong 8 năm qua đã lên tới gần 2.000.

“Trên thực tế, chưa có thay đổi đáng kể nào trong cách Mỹ lựa chọn mục tiêu trừng phạt. Cơ sở pháp lý vẫn như cũ và các lĩnh vực bị nhắm đến cũng không thay đổi”, ông Paner nhận xét với Bloomberg.

Các biện pháp của Mỹ đã nhằm vào nhiều mắt xích trong nền kinh tế của Iran, từ công ty dầu mỏ, doanh nghiệp vận tải biển đến các sàn giao dịch tiền tệ và bên trung gian tại Trung Quốc cũng như Trung Đông.

Tuy nhiên, ngay cả khi Mỹ kết hợp trừng phạt với chiến dịch không kích quy mô lớn cùng Israel và lệnh phong tỏa hải quân, Tehran vẫn cho thấy khả năng chống chịu sức ép, đặc biệt nhờ việc tiếp tục bán dầu cho Trung Quốc.

Đây cũng là bài toán từng gây khó khăn cho nhiều chính quyền Mỹ trước đây: làm thế nào để gây đủ sức ép lên kinh tế Iran nhằm buộc Tehran thay đổi lập trường, nhưng không gây tác động quá lớn tới kinh tế toàn cầu và chi phí của người tiêu dùng Mỹ.

“Chúng ta đã đi tới giới hạn của những gì có thể đạt được bằng trừng phạt và sức ép kinh tế. Hoặc Mỹ phải gây sức ép bằng một biện pháp hoàn toàn mới - và chiến dịch Economic Fury không phải là điều đó - hoặc phải bắt đầu thu hẹp mục tiêu của mình”, ông Richard Nephew, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, người từng giữ chức phó đặc phái viên về Iran và điều phối chính sách trừng phạt, nhận định.