Vào thứ Ba (28/4), Chính phủ Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép lên Iran khi công bố trừng phạt 35 tổ chức và cá nhân liên quan đến mạng lưới ngân hàng ngầm của Tehran...

Theo thống kê của hãng tin Reuters, từ tháng 2/2025 đến nay, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã áp trừng phạt khoảng 1.000 cá nhân, doanh nghiệp, tàu biển và máy bay liên quan đến Iran. Đây là một phần trong chiến dịch gây sức ép kinh tế tối đa của Washington đối với mạng lưới ngân hàng ngầm, rửa tiền và hoạt động lách trừng phạt của Tehran.

Các lệnh trừng phạt công bố ngày 28/4 nhằm vào những cá nhân và doanh nghiệp đã giúp lực lượng vũ trang Iran, trong đó có Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế. Washington cho rằng mạng lưới này giúp Iran nhận tiền từ hoạt động bán dầu bất hợp pháp, mua linh kiện nhạy cảm dùng cho tên lửa và các hệ thống vũ khí khác, đồng thời chuyển tiền cho các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn ở Trung Đông. 

Các cá nhân và doanh nghiệp này được cho là đã hỗ trợ luân chuyển lượng tiền tương đương hàng chục tỷ USD, giúp Iran né tránh trừng phạt và tài trợ cho các lực lượng mà Mỹ coi là khủng bố.

“Hệ thống ngân hàng ngầm của Iran đóng vai trò hỗ trợ tài chính quan trọng cho lực lượng vũ trang nước này, giúp duy trì các hoạt động gây gián đoạn thương mại toàn cầu và làm gia tăng xung đột tại Trung Đông”, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu ngày 28/4.

Theo ông Bessent, các khoản tiền bất hợp pháp được chuyển qua mạng lưới này đang hỗ trợ hoạt động khủng bố của chính quyền Iran, đồng thời gây ra mối đe dọa trực tiếp đối với nhân sự Mỹ cũng như đồng minh của Mỹ trong khu vực và nền kinh tế toàn cầu. Ông cảnh báo bất kỳ tổ chức nào hỗ trợ hoặc giao dịch với các mạng lưới này đều có thể đối mặt với “hậu quả nghiêm trọng”.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, do bị cắt khỏi hệ thống tài chính phương Tây, các ngân hàng Iran phải dựa vào những công ty tư nhân gọi là rahbar. Các công ty này quản lý hàng nghìn công ty bình phong ở nước ngoài để xử lý thanh toán cho hoạt động xuất nhập khẩu của Iran, sau đó phối hợp với những doanh nghiệp khác để hỗ trợ thanh toán cho các công ty đang chịu trừng phạt.

Trong số các cá nhân và doanh nghiệp bị trừng phạt lần này có Farab Soroush Afagh Qeshm Company và 2 lãnh đạo cấp cao của công ty. OFAC cho rằng công ty này đã phối hợp với ngân hàng Shahr Bank của Iran để hỗ trợ Tehran bán dầu.

OFAC cũng đưa vào danh sách trừng phạt một số công ty rahbar mà cơ quan này cho là có quan hệ với Bank Sina - ngân hàng do lãnh tụ tối cao Iran kiểm soát - và Bank Sepah, ngân hàng mà Washington cho là có mối liên hệ với quân đội Iran và từng tài trợ cho chương trình tên lửa đạn đạo của nước này.

OFAC cũng đưa Nix Energy và Tai Lung Trading vào danh sách trừng phạt. Hai công ty này được cho là đã giao dịch hàng triệu USD thay cho các cá nhân Iran bị trừng phạt.

Trong thông báo ngày 28/4, Washington cũng cảnh báo có thể trừng phạt các ngân hàng giao dịch với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, thường gọi là “teapot”. Đây là nhóm nhà máy không thuộc các tập đoàn dầu khí nhà nước lớn và chủ yếu tập trung tại tỉnh Sơn Đông và được cho là có vai trò lớn trong hoạt động nhập khẩu và tinh chế dầu Iran.

OFAC cho rằng một số nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đã sử dụng hệ thống tài chính Mỹ để thực hiện giao dịch bằng USD và mua hàng hóa Mỹ. OFAC cũng cho rằng nhóm doanh nghiệp này đã trả phí cho Iran để đưa hàng hóa qua eo biển Hormuz.

Chính quyền Tổng thống Trump trước đó đã áp trừng phạt 5 nhà máy lọc dầu độc lập “teapot” của Trung Quốc. Trong số này có Hengli Petrochemical (Dalian) Refinery, công ty bị trừng phạt hôm thứ Sáu (24/4) và được Bộ Tài chính Mỹ mô tả là một trong những khách hàng mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ lớn nhất của Iran.

Về phần mình, Trung Quốc tuyên bố phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ, gọi đây là hành động “bất hợp pháp”.

Trong thông báo ngày 28/4, OFAC cũng lưu ý rằng các cá nhân và tổ chức Mỹ không được phép thanh toán cho Iran hoặc IRGC để được đi qua eo biển Hormuz an toàn. Ngoài ra, cơ quan này cảnh báo các định chế tài chính nước ngoài có thể đối mặt với nguy cơ bị trừng phạt nếu tham gia giao dịch với bất kỳ bên nào trả các khoản “phí” như vậy.

Theo các lệnh trừng phạt của Mỹ, những cá nhân và doanh nghiệp bị đưa vào danh sách sẽ bị phong tỏa tài sản tại Mỹ. Công dân và doanh nghiệp Mỹ không được phép giao dịch với họ. Các biện pháp này đã khiến một số nhà máy lọc dầu độc lập quy mô lớn của Trung Quốc thận trọng hơn khi mua dầu Iran. Theo dữ liệu năm 2025 của công ty phân tích Kpler, Trung Quốc là điểm đến của hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển.