Vào ngày 3/11 tới, người dân Mỹ sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026...

Kết quả cuộc bầu cử này sẽ quyết định đảng nào nắm quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ, là Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump - phe đang chiếm đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện - hay Đảng Dân chủ.

Lịch sử Mỹ cho thấy, đảng của vị tổng thống đương nhiệm thường mất ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào khoảng giữa nhiệm kỳ 4 năm của tổng thống. Lần này, các cuộc thăm dò dự báo Đảng Cộng hòa có thể chịu tổn thất lớn hơn thường lệ, còn Đảng Dân chủ được kỳ vọng sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện và thậm chí có khả năng giành cả Thượng viện.

Mối quan tâm của cử tri Mỹ trong lần bầu cử này là gì, và kết quả của cuộc bỏ phiếu này có ý nghĩa như thế nào đối với châu Á? Dưới đây là 5 điều mà châu Á cần biết về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ, theo tờ báo Nikkei Asia:

NHỮNG GÌ SẼ ĐƯỢC QUYẾT ĐỊNH VÀ KHI NÀO CÓ KẾT QUẢ?

Toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện và 35 ghế tại Thượng viện Mỹ sẽ được tranh cử trong cuộc bỏ phiếu vào thứ Ba tuần tới. Các cuộc đua vào Thượng viện bao gồm cả các cuộc bầu cử đặc biệt tại Ohio và Florida nhằm hoàn tất nhiệm kỳ thượng nghị sỹ của Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio. Những người chiến thắng sẽ tuyên thệ nhậm chức vào ngày 3/1/2027.

Công tác tổ chức bầu cử chủ yếu do chính quyền các tiểu bang và địa phương đảm nhiệm, thay vì chính quyền liên bang. Thời gian mở cửa các điểm bỏ phiếu khác nhau tùy theo từng tiểu bang, và do nước Mỹ trải rộng trên 6 múi giờ, kết quả sẽ được công bố dần dần khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa và phiếu bầu được kiểm đếm. Tính đến ngày 26/10, hơn 29 triệu phiếu bầu sớm và phiếu bầu qua thư đã được gửi đi trên toàn quốc.

Đảng Dân chủ được dự báo sẽ giành đa số tại Hạ viện, vì đảng này chỉ cần giành thêm 4 ghế nữa là có thể nắm quyền kiểm soát. Nhiều đơn vị thăm dò dư luận thậm chí dự báo về một "làn sóng xanh" - chỉ một chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ - khi sự ủng hộ của cử tri tại nhiều cuộc đua đang nghiêng về phía các ứng viên Đảng Dân chủ.

Đối với Thượng viện - nơi Đảng Cộng hòa hiện nắm giữ 53 trong tổng số 100 ghế - kết quả vẫn còn khó đoán, mặc dù Đảng Dân chủ đã thu hẹp khoảng cách trong các dự báo gần đây.

Ngay cả khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện của Quốc hội, ông Trump vẫn giữ quyền phủ quyết đối với các dự luật, và điều này có khả năng hạn chế đáng kể việc thực thi các chương trình nghị sự mà Đảng Dân chủ muốn thúc đẩy. Để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống, cần có sự đồng thuận của 2/3 số phiếu tại cả hai viện.

Tuy nhiên, nếu giành quyền kiểm soát Hạ viện, Đảng Dân chủ sẽ có được thẩm quyền giám sát mạnh mẽ để điều tra các hoạt động của nhánh hành pháp, bao gồm cả quyền thu thập tài liệu và lấy lời khai. Việc kiểm soát Thượng viện cũng mang lại cho những người Dân chủ quyền ngăn chặn các đề cử của Tổng thống cho các vị trí trong nội các và cả các vị trí tại Tòa án Tối cao trong trường hợp có ghế trống.

ĐÂU LÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TRỌNG TÂM ĐỐI VỚI CỬ TRI?

Giá nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và hàng tiêu dùng đang là những vấn đề hàng đầu đối với cử tri Mỹ trong bối cảnh tâm lý bi quan về nền kinh tế ngày càng gia tăng. Giá năng lượng đã tăng mạnh kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, với giá dầu diesel tăng khoảng 70% trong 8 tháng qua và giá xăng tăng khoảng 43%.

Phần lớn người Mỹ cho rằng cho các chính sách của ông Trump, bao gồm thuế quan, cuộc chiến với Iran và những hệ lụy từ các biện pháp thắt chặt nhập cư, là nguyên nhân khiến chi phí sinh hoạt leo thang. Theo số liệu tổng hợp từ các cuộc thăm dò trên toàn quốc do Cook Political Report công bố ngày 15/10, tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump chỉ ở mức 37,1%.

Tâm lý này có thể gây bất lợi cho các ứng cử viên Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử sắp tới. Theo một cuộc khảo sát của tổ chức Pew Research vào tháng 7, 64% cử tri đã đăng ký cho biết ông Trump sẽ là yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bỏ phiếu của họ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông William Galston, chuyên gia tại viện nghiên cứu Brookings Institution, nhận định: "Ông Trump chưa thực hiện được cam kết là tập trung tối đa vào việc kiểm soát giá cả… mà thay vào đó lại khơi mào thêm một cuộc chiến đầy khó khăn khác tại Trung Đông".

Đảng Cộng hòa cũng đang chứng kiến tình trạng giảm sút trong sự ủng hộ từ cử tri gốc Á dành cho đảng này. Trong một cuộc khảo sát vào tháng 9 của tổ chức AAPI Data, 41% người Mỹ gốc Á cho biết họ tin tưởng Đảng Dân chủ trong vấn đề kinh tế, trong khi chỉ có 21% đặt niềm tin vào Đảng Cộng hòa.

DOANH NGHIỆP CHÂU Á CÓ THỂ BỊ ẢNH HƯỞNG RA SAO BỞI KẾT QUẢ BẦU CỬ Ở MỸ?

Trong một diễn biến khá bất ngờ của chiến dịch tranh cử năm 2026, cả cử tri Đảng Cộng hòa lẫn Đảng Dân chủ đều bày tỏ sự phản đối đối với các trung tâm dữ liệu, do lo ngại rằng những dự án này sẽ đẩy chi phí điện năng tăng cao.

Bởi vậy, các nhà cung cấp công nghệ châu Á - vốn được hưởng lợi từ làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ - sẽ theo dõi sát sao diễn biến tâm lý chính trị này. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong khâu cấp phép hoặc các hạn chế đối với những dự án quy mô lớn đều có thể làm giảm triển vọng tăng trưởng của họ.

Một cuộc đua quan trọng mà các nhà quan sát châu Á cần chú ý diễn ra tại bang Ohio, nơi ông Trump từng giành chiến thắng với 55% số phiếu bầu vào năm 2024. Ứng viên Thượng viện của Đảng Dân chủ tại bang này là ông Sherrod Brown đã vươn lên dẫn trước với cách biệt sít sao trong một số cuộc thăm dò, sau khi đưa vấn đề phản đối các trung tâm dữ liệu trở thành trọng tâm trong chiến dịch tranh cử với đối thủ đương nhiệm từ Đảng Cộng hòa, ông Jon Husted. Nếu ông Brown giành chiến thắng, các chính trị gia trên khắp cả nước chắc chắn sẽ phải lưu tâm.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện của Quốc hội, họ dự định sẽ tập trung xem xét các cáo buộc xung đột lợi ích trong các thỏa thuận về khoáng sản thiết yếu mà chính quyền ông Trump theo đuổi nhằm xây dựng chuỗi cung ứng thay thế cho Trung Quốc. Họ cũng có thể xem xét lại các thỏa thuận thương mại từng được đàm phán sau khi chính quyền ông Trump áp các biện pháp thuế quan.

KẾT QUẢ BẦU CỬ CÓ THỂ TÁC ĐỘNG THẾ NÀO ĐẾN QUAN HỆ MỸ - TRUNG?

Theo giới phân tích, kết quả cuộc bầu cử lần này của Mỹ sẽ không làm thay đổi căn bản quan hệ Mỹ - Trung, nhưng các nhà lập pháp Mỹ vẫn có thể đề xuất các đạo luật nhằm vào Trung Quốc.

Hiện có một sự đồng thuận rộng rãi giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa về sự cần thiết phải ngăn chặn những bước tiến của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến khác, đồng thời bảo vệ ngành công nghiệp Mỹ trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc. Chẳng hạn, Đạo luật An ninh Chip (Chip Security Act), với mục tiêu tăng cường kiểm soát xuất khẩu các loại bán dẫn tiên tiến, đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả hai đảng tại cả Hạ viện và Thượng viện.

Tuy nhiên, không có gì đảm bảo rằng các dự luật nhằm kiềm chế Trung Quốc sẽ được ông Trump nhất trí. Ông Trump đã dành sự đón tiếp nồng hậu cho Chủ tịch Tập Cận Bình khi nhà lãnh đạo Trung Quốc thăm Nhà Trắng vào tháng 9, và theo dự kiến, hai nhà lãnh đạo sẽ còn gặp nhau thêm hai lần nữa trong năm nay bên lề các hội nghị quốc tế, tại Thâm Quyến và Miami.

Trước đây, ông Trump cũng từng bác bỏ quan điểm của những nhân vật cứng rắn với Trung Quốc trong chính quyền của ông. Chẳng hạn, vào năm ngoái, ông đã can thiệp để cho phép Nvidia bán một số loại chip tiên tiến, dù không phải loại mạnh nhất, cho Trung Quốc.

CỬ TRI MỸ GỐC Á QUAN TÂM ĐIỀU GÌ?

Theo khảo sát từ AAPI Data, cũng giống như cử tri trên toàn quốc, chi phí sinh hoạt và lạm phát đang là những mối quan tâm hàng đầu đối với khoảng 16 triệu người Mỹ gốc Á đủ điều kiện bỏ phiếu. Gần 9 trong số 10 người được hỏi cho biết nền kinh tế là yếu tố quan trọng khi quyết định bỏ phiếu, trong đó 59% coi đây là vấn đề "cực kỳ quan trọng". Tiếp theo là các vấn đề về chăm sóc sức khỏe (49%), cùng với An sinh Xã hội và Medicare (45%).

Mức độ nhiệt tình tham gia bầu cử của cử tri gốc Á rất cao, mặc dù các hoạt động tiếp cận từ các chiến dịch tranh cử còn hạn chế. Trong số các nhóm được khảo sát, 96% cử tri Mỹ gốc Nhật cho biết họ dự định sẽ đi bỏ phiếu; tỷ lệ này ở cử tri Mỹ gốc Ấn là 92%, và ở cử tri Mỹ gốc Hàn cũng như gốc Việt là 86%. Tuy nhiên, khoảng 1/3 cử tri Mỹ gốc Á cho biết họ chưa từng được bất kỳ đảng phái chính nào liên hệ trực tiếp.

Nhập cư cũng là một mối quan tâm khác của cử tri gốc Á. Số vụ bắt giữ người gốc Á bởi Cơ quan Thực thi luật pháp về di trú và hải quan Mỹ (ICE) đã tăng hơn 400% kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền, trong khi số vụ giam giữ tăng 512%, so với mức tăng trung bình 280% đối với tất cả các nhóm. Người đến từ Ấn Độ và Trung Quốc chiếm tỷ lệ lớn nhất trong số những người gốc Á bị bắt giữ, lần lượt là 29% và 25%.

Việc thực thi chính sách nhập cư nghiêm ngặt hơn cùng với việc cắt giảm thị thực đối với lao động và du học sinh nước ngoài dường như cũng làm thay đổi quan điểm về Mỹ như một điểm đến cho người nhập cư. Khoảng 64% người Mỹ gốc Á cho rằng Mỹ từng là một nơi tốt cho người nhập cư nhưng hiện không còn như vậy nữa, trong khi 30% cho rằng quốc gia này vẫn là một điểm đến tốt.