Phiên chào sàn tăng 27% ngày thứ Tư (28/10) đưa Jio Platforms, công ty viễn thông của gia đình tỷ phú Mukesh Ambani, trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị thứ hai Ấn Độ…

Trong thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử Ấn Độ, Jio Platforms đã huy động 3,1 tỷ USD. Cổ phiếu này đóng cửa phiên giao dịch đầu tiên ngày 28/10 ở mức 1.417,5 rupee, đưa giá trị vốn hóa lên khoảng 137 tỷ USD, lớn thứ hai Ấn Độ, chỉ sau công ty mẹ Reliance Industries.

Nhờ đó, tập đoàn Reliance của gia đình Ambani đã vượt tập đoàn Tata để vươn lên dẫn đầu Ấn Độ về giá trị, với tổng vốn hóa các công ty thành viên đạt hơn 30 nghìn tỷ rupee (khoảng 315 tỷ USD). Tuy vậy, cổ phiếu Reliance Industries, công ty nắm 2/3 cổ phần Jio, lại giảm 3,2% trong cùng phiên, mức giảm mạnh nhất trong hơn 5 tháng.

NGƯỢC DÒNG THỊ TRƯỜNG ẢM ĐẠM

Thương vụ IPO khép lại 7 năm chuẩn bị, kể từ khi ông Mukesh Ambani lần đầu nêu ý tưởng đưa Jio, nhà mạng di động lớn nhất Ấn Độ, lên sàn. Theo tờ báo Financial Times, đây cũng là một bước trong kế hoạch chuyển giao quyền lực của ông Ambani, 69 tuổi, cho 3 người con.

Ông Mukesh Ambani và ông Gautam Adani, Chủ tịch tập đoàn Adani, thường xuyên thay nhau dẫn đầu danh sách người giàu nhất Ấn Độ do biến động giá cổ phiếu. Theo xếp hạng của tổ chức nghiên cứu Hurun công bố hồi tháng 9 và danh sách thường niên của tạp chí Forbes, ông Adani đang đứng đầu. Tuy nhiên, trên bảng xếp hạng theo thời gian thực của Forbes, ông Ambani đã giành lại vị trí này từ giữa tháng 10.

Con trai cả Akash Ambani điều hành Jio từ tháng 4 và trực tiếp dẫn dắt thương vụ. Cả ông Akash, chị em song sinh Isha và người em út Anant đều là thành viên hội đồng quản trị Reliance, phụ trách ba mảng kinh doanh cốt lõi của tập đoàn là năng lượng, viễn thông và bán lẻ.

“Những gì Reliance đã làm cho cổ đông trong gần 50 năm qua, Jio sẽ tiếp tục làm trong 50 năm tới”, ông Akash phát biểu tại lễ niêm yết ở Mumbai, sự kiện có sự tham dự của 4 thế hệ nhà Ambani. Ông cho biết Jio sẽ phổ cập các công nghệ mới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và dịch vụ số.

Tại sự kiện, bà Isha khẳng định ngày niêm yết không phải là vạch đích và gia đình sẽ tiếp tục xây dựng doanh nghiệp. Ông Mukesh Ambani, người từng tham gia chuẩn bị IPO cho Reliance khi mới 20 tuổi, nhiều lần xúc động trong buổi lễ.

Jio lên sàn khi thị trường chứng khoán Ấn Độ đang đi xuống. Chỉ số Nifty 50 đã giảm 14% từ đầu năm, trong bối cảnh chiến tranh Mỹ - Iran gây sức ép lên nền kinh tế phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Cổ phiếu Reliance, doanh nghiệp lấy hóa dầu làm trụ cột, cũng mất 25% giá trị trong cùng giai đoạn.

Theo tờ New York Times, các chỉ số chứng khoán chính của Ấn Độ gần như dậm chân tại chỗ trong 2 năm qua. Trong hơn 300 công ty lên sàn chứng khoán Ấn Độ từ đầu năm, phần lớn đã nhanh chóng giảm xuống dưới giá chào bán.

Thị trường đi xuống buộc Jio phải hạ mục tiêu định giá từ 150 tỷ USD hồi mùa hè xuống còn 108 tỷ USD khi IPO. Dù vậy, cổ phiếu Jio vẫn thu hút mạnh nhà đầu tư, với lượng đặt mua hơn 78 tỷ USD và gần 14 triệu đơn đăng ký.

Màn chào sàn thuận lợi của Jio trái ngược với khởi đầu kém suôn sẻ của nhiều thương vụ IPO lớn trước đó tại Ấn Độ. Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, trong thập kỷ này, cổ phiếu của 4 doanh nghiệp huy động từ 2 tỷ USD trở lên trong IPO giảm bình quân 9,9% trong ngày giao dịch đầu tiên. Trong nhóm này, chỉ cổ phiếu Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia Ấn Độ (NSE), niêm yết hồi tháng 9, tăng giá trong phiên chào sàn.

Diễn biến sau niêm yết cũng không khả quan hơn khi cổ phiếu của cả 5 doanh nghiệp có thương vụ IPO lớn nhất trước Jio hiện đều giao dịch dưới giá chào bán. Trong đó, cổ phiếu hãng xe Hyundai Motor India, doanh nghiệp nắm giữ kỷ lục IPO trước Jio, đang thấp hơn giá chào bán khoảng 4%. Cổ phiếu NSE cũng đã xuống dưới giá phát hành sau thương vụ huy động khoảng 2,4 tỷ USD.

“Đây là thương vụ niêm yết rất thành công và đáng hoan nghênh trong tình hình thị trường hiện nay”, ông Shankar Sharma, nhà sáng lập công ty đầu tư GQuant Investech, nhận định với Bloomberg. Ông cho rằng một thương vụ niêm yết lớn đôi khi có thể thay đổi tâm lý của cả giới đầu tư và kỳ vọng Jio sẽ tạo được hiệu ứng như vậy với thị trường Ấn Độ.

TĂNG TRƯỞNG CHẬM LẠI, ĐỊNH GIÁ GÂY TRANH LUẬN

Jio ra mắt vào năm 2016 và nhanh chóng thay đổi thị trường viễn thông Ấn Độ nhờ chiến lược giá thấp. Công ty này ban đầu cung cấp miễn phí dịch vụ dữ liệu, sau đó tung ra các gói cước chỉ từ khoảng 2 USD/tháng, khiến hơn chục nhà mạng phải rời khỏi thị trường.

Theo New York Times, vào thời điểm Jio ra mắt, chỉ khoảng 1/4 người dân Ấn Độ sở hữu điện thoại thông minh và phần lớn kết nối di động vẫn sử dụng mạng 2G. Chỉ sau 6 tháng, Jio đã thu hút 100 triệu khách hàng. Hiện nhà mạng này có 524 triệu người dùng, chủ yếu sử dụng mạng 5G.

Jio và đối thủ chính Bharti Airtel hiện chiếm tổng cộng 78% thị trường viễn thông Ấn Độ. Riêng Jio đóng góp hơn 1/3 lợi nhuận hàng năm của Reliance. Năm 2020, Meta, Google và công ty đầu tư KKR đã mua cổ phần thiểu số tại Jio, trong đó Google nắm 8% và Meta nắm 10%.

Tuy nhiên, Jio đã qua giai đoạn tăng trưởng bùng nổ. Người dùng tại Ấn Độ tiêu thụ trung bình hơn 35 GB dữ liệu mỗi tháng, mức cao nhất thế giới. Thách thức tiếp theo của Jio là tìm cách tăng doanh thu từ lượng khách hàng hiện có.

Các nhà phân tích tại công ty dịch vụ tài chính Motilal Oswal dự báo Jio sẽ tăng giá cước khoảng 15% vào tháng 3 năm tới.

Theo ông Nirgunan Tiruchelvam, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tiêu dùng và công nghệ của công ty Aletheia Capital, dù phải tăng giá cước để cải thiện lợi nhuận, Jio vẫn có nhiều khả năng giữ được phần lớn trong số khoảng nửa tỷ thuê bao.

Bên cạnh đó, trước tình trạng thị trường viễn thông bão hòa, Jio đang mở rộng sang các dịch vụ tiêu dùng khác, trong đó có AI, và có kế hoạch cung cấp internet băng rộng qua vệ tinh.

Công ty chứng khoán Elara Securities ước tính dịch vụ số chỉ chiếm 12% doanh thu của Jio trong năm tài khóa này, nhưng là động lực tăng trưởng quan trọng nhất. Doanh thu từ mảng này được dự báo tăng gấp đôi vào năm 2030, với tốc độ nhanh gấp hai lần mảng viễn thông cốt lõi.

Một số nhà phân tích đánh giá tích cực triển vọng dài hạn của Jio. Chi nhánh Ấn Độ của tập đoàn tài chính Nomura khuyến nghị mua cổ phiếu Jio với giá mục tiêu 1.340 rupee, dựa trên vị thế dẫn đầu thị trường và triển vọng cải thiện dòng tiền tự do. Còn theo công ty chứng khoán Geojit Investments, vị thế dẫn đầu, khả năng gia tăng doanh thu và dòng tiền mạnh là cơ sở cho mức định giá cao của Jio.

Dù vậy, rủi ro vẫn hiện hữu. Theo công ty môi giới Religare Broking, hoạt động kinh doanh của Jio phụ thuộc vào giấy phép viễn thông và băng tần. Việc chậm phê duyệt, không được gia hạn giấy phép hoặc khó tiếp cận thêm băng tần đều có thể ảnh hưởng tới công ty.

Định giá cũng là một mối lo. Ông Anurag Singh, nhà sáng lập công ty Ansid Capital, cho rằng giá trị vốn hóa của Jio đang tiến gần các tập đoàn viễn thông Mỹ AT&T và Verizon, dù doanh thu chỉ bằng một phần nhỏ. Trong khi đó, doanh thu trên mỗi người dùng tại Ấn Độ gần như không tăng trong 2 thập kỷ qua.

“Nếu doanh thu tăng 14% mỗi năm, Jio có thể phải mất 20 năm mới bắt kịp mức doanh thu của AT&T. Đây là lời nhắc nhở rõ ràng rằng ngay cả doanh nghiệp rất tốt cũng có thể mang lại mức sinh lời thấp, nếu nhà đầu tư mua cổ phiếu với giá quá cao”, ông Singh nói với Bloomberg.