Thông qua đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm, các cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) có thêm cơ sở để đổi mới, nâng cao năng lực và phối hợp hiệu quả hơn, cùng hướng tới đích đến cuối cùng là quản trị công minh bạch, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và phát triển bền vững…

Ngày 27/10/2026, tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế “Cơ quan Kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới” với sự tham dự của các Bộ, ngành, địa phương trong nước cùng 16 đoàn đại biểu cơ quan kiểm toán tối cao đến từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Phát biểu chào mừng hội thảo, bà Nguyễn Thị Hồng, Phó Chủ tịch Quốc hội, nhấn mạnh vai trò của các SAI trong thúc đẩy công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, giữ vững kỷ luật tài chính, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. 

Theo bà Nguyễn Thị Hồng, hiện nay sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý, ảnh vệ tinh và các công nghệ số đang làm thay đổi phương thức tổ chức, thực hiện kiểm toán.Những lĩnh vực như tài sản số, cơ sở dữ liệu quốc gia, tài chính xanh, trái phiếu xanh và ứng phó biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu mở rộng năng lực chuyên môn, phương pháp và phạm vi kiểm toán phù hợp với quy định pháp luật. Điều này đòi hỏi kiểm toán công không chỉ dừng ở việc kiểm tra tuân thủ mà còn cần đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách, nhận diện sớm rủi ro mang tính hệ thống và nâng cao giá trị công.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ ĐỐI VỚI VIỆC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU QUẢN TRỊ QUỐC GIA

Các tham luận của đại biểu quốc tế tại hội thảo cho thấy hoàn thiện thể chế và bảo đảm tính độc lập là nền tảng để các SAI thực hiện hiệu quả nhiệm vụ. Tuy nhiên, khuôn khổ pháp lý chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi đi cùng năng lực tổ chức thực hiện, phương pháp kiểm toán phù hợp và cơ chế bảo đảm các kiến nghị được xem xét, thực hiện nghiêm túc.

Tổng Kiểm toán Dato Seri Wan Suraya Wan Mohd Radzi chia sẻ việc sửa đổi Luật Kiểm toán năm 2024 của nước này hướng tới mở rộng phạm vi kiểm toán, theo dõi dòng chảy nguồn lực công, chuẩn hóa hướng dẫn kiểm toán, tăng cường xử lý các sai phạm nghiêm trọng và nâng cao hiệu quả theo dõi kiến nghị. Theo bà, thẩm quyền và tính độc lập cần được bảo đảm đồng thời; hiệu quả của một SAI không chỉ thể hiện ở số lượng cuộc kiểm toán mà còn ở mức độ khắc phục sau kiểm toán, nguồn lực công được thu hồi và những cải thiện bền vững trong quản trị.

Cũng tại hội thảo, Phó Tổng Kiểm toán Cơ quan Kiểm toán quốc gia Trung Quốc Guo Xi trình bày kinh nghiệm về tổ chức hoạt động kiểm toán có tính tập trung, bao phủ toàn diện, kết hợp ứng dụng công nghệ với cơ chế phối hợp và khắc phục sau kiểm toán. Theo kinh nghiệm của Trung Quốc, việc phát hiện vấn đề cần gắn với cơ chế theo dõi, xác minh và xác định trách nhiệm trong quá trình khắc phục, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng kết quả kiểm toán trong quản trị quốc gia.

Đại diện Ai Cập nhấn mạnh đến tính độc lập về chuyên môn, tài chính và hành chính theo quy định pháp luật cần gắn với cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng. Kết luận, đánh giá và kiến nghị kiểm toán phải dựa trên bằng chứng đầy đủ, phù hợp, tạo cơ sở để các cơ quan liên quan xem xét và thực hiện những cải cách cần thiết, góp phần phòng, chống tham nhũng và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Tại phiên thảo luận, đại diện Singapore chia sẻ kinh nghiệm trong việc tiếp cận và chia sẻ dữ liệu phục vụ kiểm toán được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và cơ chế quản trị dữ liệu của Chính phủ. Bên cạnh quyền tiếp cận thông tin theo quy định, kiểm toán viên cần đánh giá nguồn gốc, phương thức tổng hợp, tính toàn vẹn và giá trị sử dụng của dữ liệu; đồng thời tuân thủ các yêu cầu về phân quyền, sử dụng đúng mục đích và bảo mật thông tin.

Theo các đại biểu, dù mô hình tổ chức và khuôn khổ pháp lý giữa các quốc gia có sự khác biệt, yêu cầu chung vẫn là xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo đảm tính độc lập, nâng cao chất lượng kiểm toán và chuyển hóa kết quả kiểm toán thành những cải thiện thực chất trong quản lý, sử dụng nguồn lực công.

TỪ KIỂM SOÁT NGUỒN LỰC ĐẾN THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN THỂ CHẾ

Trước yêu cầu thực tiễn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết hiệu quả kiểm toán không chỉ qua số tiền kiến nghị xử lý hay số lượng sai phạm được phát hiện, mà còn qua khả năng nhận diện những hạn chế mang tính hệ thống và hỗ trợ tháo gỡ điểm nghẽn trong thực thi chính sách.

Các vấn đề cần được quan tâm bao gồm: sự gắn kết giữa chiến lược phát triển với kế hoạch và ngân sách; hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công; quản lý nợ và rủi ro tài khóa; đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quản lý vốn, tài sản công, tài nguyên và các dự án hạ tầng; hiệu quả của các chương trình văn hóa, xã hội; việc quản lý nguồn lực sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện phân cấp, phân quyền…

Bên cạnh đó, hội thảo còn có nhiều tham luận về cảnh báo rủi ro đối với vấn đề chiến lược, chính sách vĩ mô và đổi mới phương pháp kiểm toán, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực phân tích, đánh giá, dự báo. Đây là hướng tiếp cận giúp hoạt động kiểm toán đóng góp sâu hơn vào quá trình quản trị, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.

Phát biểu bế mạc hội thảo, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đánh giá cao các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo đã làm rõ nhiều vấn đề về vai trò và xu hướng phát triển của các SAI; cơ chế bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động kiểm toán; giá trị pháp lý của báo cáo và việc thực hiện kiến nghị kiểm toán; chiến lược phát triển, phương pháp kiểm toán mới, chuyển đổi số, AI và sử dụng dữ liệu lớn…

Từ kết quả hội thảo, Tổng Kiểm toán nhà nước đúc kết năm vấn đề trọng tâm.

Một là tiếp tục hoàn thiện thể chế, củng cố tính độc lập và uy tín của các cơ quan kiểm toán tối cao;

Hai là đổi mới phương pháp kiểm toán theo hướng dựa trên rủi ro và bằng chứng;

Ba là phát huy vai trò của kiểm toán trong hoạch định và giám sát chính sách;

Bốn là bảo đảm các kiến nghị kiểm toán được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả;

Năm là đẩy nhanh chuyển đổi số gắn với phát triển nguồn nhân lực.

“Đây là cơ sở quan trọng để Kiểm toán Nhà nước Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức và hoạt động, nâng cao chất lượng kiểm toán, đóng góp thiết thực hơn vào minh bạch, trách nhiệm giải trình và phát triển bền vững của đất nước”, Tổng Kiểm toán nhà nước nhận định.