Nga cam kết cung cấp thêm dầu diesel theo thỏa thuận với Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhưng giới phân tích hoài nghi về khả năng đáp ứng của nước này khi hoạt động lọc dầu liên tục bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công của Ukraine…

Theo thỏa thuận, Nga cam kết đưa ngay 300.000 tấn dầu diesel ra thị trường, tiếp đó là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn trong tháng 12.

Trong năm nay, chiến tranh Nga - Ukraine và chiến tranh Mỹ - Iran đã làm gián đoạn hoạt động của các nhà máy lọc dầu tại Nga và Trung Đông, khiến nguồn cung dầu diesel toàn cầu thu hẹp và giá bán lẻ tăng mạnh. Trước tình trạng khan hiếm này, các bên mua trên thế giới đang tìm kiếm thêm nguồn cung.

Tuy nhiên, giới phân tích hoài nghi liệu thỏa thuận mà ông Trump đạt được với Moscow hôm thứ Sáu (9/10) có thể bổ sung đủ nguồn cung để giảm đáng kể tình trạng khan hiếm dầu diesel trên toàn cầu hay không.

NGA THIẾU XĂNG, VẪN DƯ DẦU DIESEL

Theo một số ước tính, các đợt tấn công ngày càng dồn dập của Ukraine đã khiến tới 45% công suất lọc dầu của Nga ngừng hoạt động. Gián đoạn này gây ra tình trạng thiếu xăng nghiêm trọng nhất tại Nga kể từ khi Liên Xô tan rã, buộc nước này phải nhập khẩu nhiên liệu, trong đó có nguồn cung từ Ấn Độ.

Dù vậy, Nga chưa đối mặt với tình trạng thiếu dầu diesel đáng kể. Ông Vladimir Nikitin, nhà phân tích dầu thô của công ty Seala AI, cho rằng khối lượng Nga cam kết cung cấp trong hai tháng đầu theo thỏa thuận là “tương đối nhỏ”  so với năng lực của  nước này.

Tình hình cung cầu xăng và dầu diesel tại Nga vốn khác nhau. Phần lớn ô tô tại nước này chạy bằng xăng, trong khi sản lượng xăng chỉ vừa đủ đáp ứng nhu cầu trong nước. Còn dầu diesel chủ yếu dùng cho xe tải và máy móc hạng nặng, với sản lượng luôn vượt nhu cầu tiêu thụ nội địa.

Theo ông Sergey Vakulenko, cựu giám đốc chiến lược của công ty dầu khí Gazprom Neft và hiện là nhà nghiên cứu tại Carnegie Russia Eurasia Center ở Berlin, các nhà máy lọc dầu của Nga đang sản xuất khoảng 5,8 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng. Trong số này, khoảng 1,2-2 triệu tấn có thể được dành cho xuất khẩu.

Nga sản xuất hai loại dầu diesel dùng cho mùa hè và mùa đông. Loại dùng cho mùa hè phù hợp với nhiệt độ trên -5 độ C, còn loại dùng cho mùa đông có thể sử dụng ở nhiệt độ thấp tới -35 độ C. Sau khi kết thúc vụ thu hoạch nông sản vào mùa thu, Nga chuyển sang dùng dầu diesel mùa đông. Vì vậy, lượng dầu diesel mùa hè còn tồn kho gần như không có nhu cầu tiêu thụ trong nước cho đến mùa xuân năm sau.

Dù nguồn cung ổn định, Nga đã cấm các thương nhân xuất khẩu dầu diesel từ cách đây một năm, sau đó mở rộng hạn chế sang các nhà sản xuất vào mùa hè năm 2026. Tuy nhiên, việc vận chuyển nhiên liệu bằng đường sắt sang các nước láng giềng theo thỏa thuận liên chính phủ vẫn được miễn áp dụng. Mông Cổ là bên mua chính theo hình thức này.

Theo ông Sumit Ritolia, nhà phân tích chính của công ty dữ liệu hàng hóa Kpler, Nga hạn chế xuất khẩu không hẳn vì thiếu dầu diesel, mà để tránh nguy cơ thiếu hụt trong nước khi hoạt động lọc dầu bị gián đoạn và nhu cầu tăng cao theo mùa.

Còn theo ông Vakulenko, lệnh cấm xuất khẩu áp dụng với các nhà sản xuất từ tháng 7 thực tế mang tính chất hạn ngạch hơn là cấm hoàn toàn. Một số công ty vẫn được phép xuất khẩu dầu diesel không chính thức bằng cách sử dụng các mã hải quan khác.

KHÓ GIẢI TỎA KHAN HIẾM DẦU DIESEL TOÀN CẦU

Tuy nhiên, ngay cả khi xuất khẩu 500.000 tấn dầu diesel trong tháng 11, Nga cũng chỉ đáp ứng chưa tới 4% nhu cầu toàn cầu. Ngày Chủ nhật (11/10), ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), kêu gọi các nước thành viên xả thêm dầu diesel từ kho dự trữ chiến lược.

“Những nước chưa hoàn tất việc xả kho theo cam kết hồi tháng 3 cần đẩy nhanh tiến độ. Các nước thành viên IEA cũng nên cân nhắc liệu có cần xả thêm nhiên liệu dự trữ hay không”, ông Birol nhận xét.

Một câu hỏi lớn hơn là khả năng Nga cung cấp 3 triệu tấn dầu diesel như ông Trump đề cập hôm 9/10. Thời gian cung cấp khối lượng này chưa được xác định và sẽ “tùy thuộc vào tình trạng” của các nhà máy lọc dầu.

Theo các nhà phân tích, Nga chỉ có thể cung cấp lượng dầu diesel này khi quá trình bảo dưỡng các nhà máy lọc dầu hoàn tất và sản lượng trở lại bình thường, bởi 3 triệu tấn gần tương đương khối lượng xuất khẩu hàng tháng trước đây của nước này.

Dữ liệu của Kpler cho thấy trong những năm trước 2025, Nga xuất khẩu trung bình 2,6 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng bằng đường biển. Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil mua hơn một nửa khối lượng này.

“Nếu các đợt tấn công tiếp diễn với nhịp độ hiện nay, Nga sẽ không thể xuất khẩu khối lượng như vậy mà không ảnh hưởng đến thị trường trong nước”, ông Nikitin nhận định với tờ báo Financial Times.

Lượng dầu diesel Nga dự kiến xuất khẩu thêm chưa đủ để giảm đáng kể tình trạng khan hiếm nhiên liệu này trên toàn cầu. Nguồn thu tăng thêm từ hoạt động xuất khẩu cũng được dự báo chỉ đóng góp một khoản nhỏ cho ngân sách liên bang Nga.

Theo ông Alexander Kolyandr, giám đốc phụ trách châu Âu của công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, nếu Nga xuất khẩu 3 triệu tấn dầu diesel mỗi tháng, các nhà xuất khẩu sẽ thu thêm khoảng 1,2 tỷ USD trong 6 tháng so với trường hợp các hạn chế hiện hành được giữ nguyên. Ông ước tính khoản thu tăng thêm này chỉ mang lại khoảng 100 triệu USD cho ngân sách liên bang.