Làn sóng số hóa đang làm thay đổi toàn diện hoạt động ngân hàng, nhưng cũng kéo theo sự gia tăng của các cuộc tấn công mạng tinh vi. Trong bối cảnh đó, bài toán bảo mật và quản trị rủi ro trở thành thách thức lớn đối với các tổ chức tài chính…

“Công nghệ đang tái định hình toàn diện ngành tài chính – ngân hàng từ cách vận hành, kết nối và tạo ra giá trị cho khách hàng. Thay vì duy trì mô hình hoạt động truyền thống, các tổ chức tài chính đang chuyển dần sang phát triển hệ sinh thái số, trong đó dữ liệu giữ vai trò trung tâm, còn trải nghiệm khách hàng trở thành yếu tố định hướng chiến lược", ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho biết tại Diễn đàn Đổi mới Tài chính Thế giới (WFIS 2026) diễn ra sáng 19/5 tại Hà Nội.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VNBA đánh giá Việt Nam là một trong những thị trường tài chính số tăng trưởng nhanh tại Đông Nam Á.

“Hiện nay trên 95% tổ chức tín dụng đã và đang triển khai chiến lược chuyển đổi số, trong khi gần 80% giao dịch tài chính được thực hiện qua kênh số. Điều này phản ánh xu hướng dịch chuyển từ “số hóa dịch vụ” sang mô hình ngân hàng thông minh, vận hành dựa trên dữ liệu và kết nối số toàn diện”

Quá trình chuyển đổi không chỉ dừng lại ở việc số hóa dịch vụ hay thúc đẩy thanh toán điện tử, mà đã mở rộng sang các lĩnh vực cốt lõi như quản trị, vận hành và thiết kế hành trình khách hàng. Trong đó, các xu hướng công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), ngân hàng mở, điện toán đám mây hay phân tích dữ liệu thông minh đang ngày càng hiện diện rõ nét trong chiến lược của các tổ chức tài chính.

Tuy nhiên, yêu cầu về nâng cấp hạ tầng công nghệ, đảm bảo an ninh mạng và kiểm soát gian lận cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trong bối cảnh hệ sinh thái số mở rộng nhanh, đặc biệt là các hình thức tấn công khai thác dữ liệu và giả mạo danh tính càng nở rộ.

Theo Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký VNBA, các báo cáo quốc tế gần đây cũng cảnh báo xu hướng gia tăng của các cuộc tấn công sử dụng AI, với mức độ tinh vi ngày càng cao khiến bài toán bảo mật trở nên phức tạp hơn.

Đáng chú ý, Báo cáo Triển vọng An ninh mạng Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy 65% các tổ chức lớn hiện coi các lỗ hổng của bên thứ ba và chuỗi cung ứng là thách thức hàng đầu về khả năng phục hồi an ninh mạng của họ.

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra cho ngành ngân hàng không chỉ là tăng trưởng mà còn là kiểm soát rủi ro và đảm bảo tuân thủ. Theo ông Saket Kumar Jha, Giám đốc Doanh thu HyperVerge, việc tối ưu đồng thời cả ba yếu tố này là thách thức lớn, buộc các tổ chức phải tìm cách cân bằng thay vì đánh đổi mở rộng quy mô hoạt động bằng gia tăng rủi ro gian lận

“Một trong những giải pháp là xác minh khách hàng xuyên suốt vòng đời, thay vì chỉ thực hiện tại thời điểm đăng ký hoặc vay vốn bởi mỗi giai đoạn đều có mức độ rủi ro khác nhau. Cách tiếp cận này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, nhất là khi các công nghệ như deepfake hay GenAI ngày càng bị lợi dụng để giả mạo danh tính”, Giám đốc Doanh thu HyperVerge nhấn mạnh.

Ở khía cạnh vận hành, nhiều tổ chức tài chính đang đẩy mạnh tự động hóa nhằm rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao trải nghiệm người dùng. Các công nghệ như OCR hay NFC, đặc biệt trong khai thác dữ liệu từ căn cước công dân gắn chip, đang hỗ trợ hiệu quả cho quá trình xác thực và đánh giá khách hàng.

Song song, việc phân tích dữ liệu tài chính cá nhân từ thu nhập, chi tiêu đến lịch sử giao dịch cho phép các hệ thống đưa ra quyết định gần như theo thời gian thực, đồng thời nâng cao khả năng phát hiện gian lận, ông Zhan Zatayev, Giám đốc Rủi ro SHBFinance cho biết.

Tuy nhiên, khi các tổ chức tài chính tận dụng AI để nâng cao hiệu quả hoạt động, tội phạm mạng cũng sử dụng chính công nghệ này để tìm kiếm và khai thác điểm yếu trong hệ thống. Điều này khiến hệ thống ngân hàng trở nên mong manh và dễ bị tấn công hơn, đòi hỏi các giải pháp bảo mật phải được nâng cấp tương ứng.

Trong bối cảnh đó, ông Derek Lok, Giám đốc Yubico khuyến nghị cần chuyển sang các mô hình bảo mật mạnh hơn, trong đó xác thực đa yếu tố đóng vai trò then chốt. Đặc biệt, tiêu chuẩn FIDO dựa trên cơ chế mã hóa bất đối xứng đang được xem là hướng đi tiềm năng nhằm thay thế mật khẩu truyền thống.

Không giống các phương thức xác thực thông thường, FIDO sử dụng khóa riêng được lưu trữ trên thiết bị người dùng và chỉ kích hoạt khi có thêm lớp xác thực như sinh trắc học hoặc mã PIN. Cơ chế này giúp hạn chế đáng kể nguy cơ bị đánh cắp thông tin, đặc biệt trong trường hợp thiết bị bị nhiễm mã độc.

"Thực tế cho thấy các loại phần mềm độc hại ngày càng tinh vi, có khả năng âm thầm thu thập dữ liệu, theo dõi hoạt động, thậm chí điều khiển thiết bị từ xa để thực hiện giao dịch gian lận. Do đó, bên cạnh việc đầu tư công nghệ bảo mật, người dùng cũng cần nâng cao cảnh giác, chỉ cài đặt ứng dụng từ nguồn chính thức".

Về dài hạn, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện tất yếu để ngành tài chính – ngân hàng duy trì năng lực cạnh tranh. Tuy vậy, để phát triển bền vững, quá trình này cần đi kèm với việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý.

Theo Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng, đây là cơ hội để các ngân hàng Việt Nam đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa, mở rộng tiếp cận dịch vụ và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị tài chính số toàn cầu. Mặt khác, ngành ngân hàng cũng phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về quản trị an toàn hệ thống và khả năng chống chịu trên môi trường số.

“Sự phối hợp chặt chẽ cùng với đầu tư bài bản cho an ninh và quản trị rủi ro sẽ là nền tảng để xây dựng hệ thống tài chính số hiện đại, an toàn và có khả năng thích ứng caotrong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi”, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) nhấn mạnh.