Nghị định số 302/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành với nhiều điểm mới mang tính đột phá như mô hình thanh toán bù trừ độc lập, giám sát dữ liệu theo thời gian thực và lộ trình niêm yết hàng hóa Việt, hứa hẹn sẽ tạo nền tảng hiện đại, minh bạch và an toàn cho thị trường trong thời kỳ hội nhập...

Sau 20 năm thực thi Nghị định 158/2006/NĐ-CP và Nghị định 51/2018/NĐ-CP, thị trường giao dịch hàng hóa tại Việt Nam đã khẳng định vai trò là một kênh giao dịch quan trọng và là công cụ hiệu quả giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Tuy nhiên, sự hội nhập sâu rộng của nền kinh tế cùng các yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước đã khiến một số quy định cũ không còn phù hợp. Vì vậy, việc ban hành Nghị định số 302/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/9/2026, thay thế hai Nghị định nêu trên) nhằm thể chế hóa chủ trương cải cách của Đảng và Nhà nước, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và bảo đảm an toàn thị trường.

Nghị định gồm 05 Chương, 42 Điều, quy định chi tiết từ tổ chức, hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, điều kiện thương nhân môi giới, giao dịch trong và ngoài nước đến các biện pháp quản lý khẩn cấp.

Đặc biệt, khung pháp lý này được thiết kế đồng bộ với Nghị định số 330/2025/NĐ-CP về Sở giao dịch hàng hóa trong Trung tâm tài chính quốc tế, tạo nên một thể chế thống nhất cho thị trường giao dịch hàng hóa Việt Nam.

MÔ HÌNH THANH TOÁN BÙ TRỪ ĐỘC LẬP VÀ LỘ TRÌNH NIÊM YẾT HÀNG VIỆT

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của Nghị định số 302/2026/NĐ-CP là việc quy định đầy đủ về Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập, tách biệt hoàn toàn với Sở giao dịch hàng hóa. Trung tâm này đảm nhận các chức năng cốt lõi: thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro — một mô hình tiệm cận với thông lệ quốc tế, giúp tăng cường tính minh bạch và bảo đảm an toàn cho toàn hệ thống. Cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu và xử lý sự cố giữa Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ cũng được hoàn thiện đồng bộ.

Bên cạnh đó, Nghị định bổ sung quy định mang tính chiến lược: bắt buộc có lộ trình niêm yết hàng hóa sản xuất tại Việt Nam như một điều kiện để thành lập và duy trì hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa. Quy định này không chỉ giúp hình thành mặt bằng giá thị trường công khai, minh bạch, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa quản trị rủi ro giá mà còn góp phần nâng cao vị thế các mặt hàng chủ lực của Việt Nam trên trường quốc tế.

GIÁM SÁT THỜI GIAN THỰC VÀ QUẢN LÝ RỦI RO LINH HOẠT

Nghị định số 302/2026/NĐ-CP tạo bước ngoặt trong công tác quản lý nhà nước khi thiết lập cơ chế giám sát thị trường trên nền tảng dữ liệu điện tử theo thời gian thực (real-time). Các Sở giao dịch hàng hóa có trách nhiệm kết nối, truyền dữ liệu liên tục về Bộ Công Thương đối với các thông tin quản trị rủi ro, ký quỹ, giới hạn vị thế và biên độ giá. Điều này giúp cơ quan quản lý sớm phát hiện nguy cơ rủi ro và can thiệp kịp thời.

Trong các trường hợp khẩn cấp, Bộ Công Thương được giao thẩm quyền áp dụng các biện pháp linh hoạt như điều chỉnh giới hạn vị thế, điều chỉnh biên độ giá đối với hàng hóa niêm yết tại Việt Nam dựa trên dữ liệu báo cáo.

Đồng thời, Nghị định tiếp tục đẩy mạnh chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", đơn giản hóa thủ tục về thành viên nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch cho nhà đầu tư.

Với việc hoàn thiện đồng bộ các cơ chế từ vận hành, quản trị đến giám sát, Nghị định số 302/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thị trường giao dịch hàng hóa Việt Nam phát triển bền vững, an toàn và hội nhập sâu rộng.