Việc Rosatom và Công ty Các Nhà máy Điện hạt nhân Kazakhstan ký hợp đồng EPC đánh dấu bước tiến quan trọng trong dự án Nhà máy Điện hạt nhân Balkhash. Dự án được kỳ vọng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải carbon của Kazakhstan…

Ngày 3/9, bên lề Diễn đàn Kinh tế phương Đông, Tập đoàn nhà nước Rosatom của Nga và Công ty TNHH Các Nhà máy Điện hạt nhân Kazakhstan (KAES) đã ký hợp đồng EPC về xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Balkhash với hai tổ máy, tổng công suất điện 2.400 MW.

Đại diện phía Nga ký hợp đồng là ông Andrey Petrov, Phó tổng giám đốc thứ nhất phụ trách điện hạt nhân của Rosatom, đồng thời là Chủ tịch Công ty cổ phần Atomstroyexport. Phía Kazakhstan, người ký kết là ông Ernát Berdigulov, Tổng giám đốc KAES.

Lễ ký diễn ra với sự chứng kiến của ông Alexey Likhachev, Tổng giám đốc Rosatom, và ông Almassadam Satkaliyev, Chủ tịch Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Kazakhstan.

BƯỚC TIẾN MỚI TRONG DỰ ÁN NHÀ MÁY ĐIỆN HẠT NHÂN BALKHASH

Nhà máy dự kiến được xây dựng gần làng Ulken, huyện Zhambyl, tỉnh Almaty, Kazakhstan. Rosatom sẽ giữ vai trò đứng đầu liên danh quốc tế và chịu trách nhiệm toàn bộ chuỗi công việc của dự án, từ thiết kế, mua sắm thiết bị đến xây dựng, chạy thử, đưa nhà máy vào vận hành và bàn giao cho chủ đầu tư.

Việc ký hợp đồng EPC được xem là một dấu mốc mới trong quá trình Kazakhstan chuẩn bị xây dựng nhà máy điện hạt nhân công suất lớn đầu tiên của nước này, trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh và yêu cầu bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo nội dung hợp đồng, Rosatom chịu trách nhiệm triển khai dự án với tư cách là đơn vị đứng đầu liên danh quốc tế. Phạm vi công việc bao gồm toàn bộ quá trình từ thiết kế, mua sắm, xây dựng đến chạy thử và nghiệm thu các tổ máy trước khi bàn giao cho phía Kazakhstan.

Việc ký kết hợp đồng đánh dấu một giai đoạn mới trong hợp tác giữa Nga và Kazakhstan trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân.

Ông Alexey Likhachev Tổng giám đốc Rosatom

Theo người đứng đầu Rosatom, trong thời gian tới, tập đoàn Nga sẽ triển khai các công việc thiết kế và thành lập liên danh quốc tế gồm các doanh nghiệp cung cấp thiết bị cho dự án. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng và đưa vào vận hành các tổ máy đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn và hiệu quả theo tiêu chuẩn quốc tế.

Dự án Balkhash sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+, với công suất điện 1.200 MW mỗi tổ máy. Đây là loại lò phản ứng nước áp lực do Nga phát triển, hiện được sử dụng trong nhiều dự án điện hạt nhân trong và ngoài nước Nga.

Theo Rosatom, công nghệ VVER-1200 đáp ứng các yêu cầu quốc tế về an toàn và đã được triển khai tại Nga, Belarus, Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh, Hungary, Ai Cập và Trung Quốc.

Với tổng công suất 2.400 MW, Nhà máy Điện hạt nhân Balkhash sẽ trở thành một trong những dự án năng lượng lớn nhất của Kazakhstan. Quy mô này không chỉ có ý nghĩa về bổ sung công suất phát điện mà còn liên quan trực tiếp tới chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng của quốc gia Trung Á.

TỪ KHẢO SÁT ĐỊA CHẤT ĐẾN KHỞI CÔNG

Hợp đồng EPC được ký sau một quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm. Ngày 14/6/2025, Rosatom được lựa chọn làm đơn vị đứng đầu liên danh quốc tế xây dựng nhà máy điện hạt nhân công suất lớn đầu tiên tại Kazakhstan.

Cũng trong tháng 6/2025, tại Diễn đàn Kinh tế quốc tế St. Petersburg, Rosatom và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Kazakhstan đã thống nhất lộ trình mang tính định hướng cho dự án.

Lộ trình xác định các bước hợp tác chủ yếu giữa hai bên, trong đó có tổ chức khảo sát kỹ thuật và địa chất, chuẩn bị hồ sơ thiết kế và tiến tới ký hợp đồng EPC.

Đến ngày 28/5/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Nga Vladimir Putin tới Kazakhstan, Chính phủ Nga và Chính phủ Kazakhstan ký thỏa thuận về các nguyên tắc và điều kiện cơ bản hợp tác trong dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Kazakhstan.

Thỏa thuận này xác định những thông số chính của dự án và các lĩnh vực hợp tác trong suốt vòng đời vận hành nhà máy, bao gồm dịch vụ bảo dưỡng và cung cấp nhiên liệu.

Trong khi đó, công tác khảo sát tại khu vực dự kiến xây dựng nhà máy vẫn đang được triển khai. Hoạt động khảo sát bắt đầu từ tháng 8/2025. Các chuyên gia đã thực hiện hơn 60 giếng khoan với độ sâu lên tới 120 m để lấy mẫu phục vụ phân tích. Các mẫu vật được đưa vào phòng thí nghiệm nhằm đánh giá điều kiện địa chất và lựa chọn vị trí tối ưu để bố trí các tổ máy.

Theo kế hoạch, công tác khảo sát sẽ hoàn tất trong năm 2027. Sau đó, các kỹ sư sẽ chuyển sang giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, tài liệu cần thiết để hoàn thiện các thủ tục cấp phép cho việc xây dựng các tổ máy.

Đối với một dự án điện hạt nhân quy mô lớn, quá trình chuẩn bị thường đòi hỏi đánh giá nghiêm ngặt về địa chất, địa chấn, môi trường, nguồn nước, hạ tầng giao thông, khả năng kết nối lưới điện cũng như nhiều yêu cầu khác liên quan tới an toàn hạt nhân.

Việc Kazakhstan tiếp tục triển khai khảo sát và chuẩn bị hồ sơ cho thấy nước này đang từng bước xây dựng nền tảng cần thiết cho chương trình phát triển điện hạt nhân.

ĐIỆN HẠT NHÂN TRONG CHIẾN LƯỢC AN NINH NĂNG LƯỢNG KAZAKHSTAN

Dự án Balkhash được triển khai trong bối cảnh Kazakhstan phải đối mặt với nhu cầu ngày càng lớn về nguồn điện ổn định để phục vụ tăng trưởng kinh tế và phát triển công nghiệp.

Là quốc gia có diện tích rộng lớn và sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng đáng kể, Kazakhstan vẫn phải giải quyết bài toán cân đối giữa tăng trưởng nhu cầu điện, khả năng cung ứng của hệ thống và yêu cầu chuyển dịch sang mô hình năng lượng phát thải thấp. Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân được Kazakhstan xem là một trong những lựa chọn nhằm tạo ra nguồn điện nền ổn định trong dài hạn.

Việc đưa vào vận hành hai tổ máy VVER-1200 với tổng công suất 2.400 MW, nếu được triển khai đúng kế hoạch, sẽ tạo thêm một nguồn cung điện quy mô lớn cho hệ thống năng lượng Kazakhstan.

Dự án cũng gắn với mục tiêu phát triển cơ sở hạ tầng hạt nhân quốc gia. Đây không chỉ là câu chuyện xây dựng một nhà máy điện mà còn bao gồm phát triển nguồn nhân lực, năng lực quản lý và giám sát an toàn, hệ thống bảo dưỡng, chuỗi cung ứng thiết bị và nhiên liệu, cũng như năng lực ứng phó với các tình huống liên quan đến an toàn hạt nhân.

Về dài hạn, việc phát triển năng lực hạt nhân dân sự có thể tạo ra một hệ sinh thái công nghệ mới tại Kazakhstan, từ đào tạo kỹ sư, chuyên gia kỹ thuật đến phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Đối với Nga, dự án cũng nằm trong chiến lược mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân. Rosatom hiện tham gia nhiều dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân tại các quốc gia khác nhau, đồng thời cung cấp các dịch vụ liên quan tới thiết kế, xây dựng, nhiên liệu, bảo dưỡng và đào tạo nhân lực.

Việc Rosatom đảm nhiệm vai trò đứng đầu liên danh quốc tế tại Kazakhstan cho thấy mô hình hợp tác mà tập đoàn Nga đang thúc đẩy không chỉ giới hạn ở cung cấp công nghệ lò phản ứng mà bao gồm toàn bộ chuỗi giá trị của một dự án điện hạt nhân.

Theo Rosatom, khoảng 80% doanh thu của khối kỹ thuật thuộc tập đoàn đến từ các dự án ở nước ngoài. Khối này hiện triển khai các dự án nhà máy điện hạt nhân công suất lớn, trung bình và nhỏ tại Nga cũng như nhiều quốc gia khác, đồng thời cung cấp các dịch vụ EPC, EP và EPC(M).

Bên cạnh việc xây dựng các công trình, Rosatom cũng phát triển các sản phẩm số phục vụ quản lý những dự án kỹ thuật phức tạp, qua đó tăng cường khả năng quản lý tiến độ, chất lượng và các quy trình xây dựng.

Với Kazakhstan, hợp tác với Nga trong dự án Balkhash vì thế không chỉ mang ý nghĩa bổ sung công suất điện mà còn mở ra khả năng tiếp cận một hệ thống công nghệ và kinh nghiệm đã được phát triển trong nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, việc phát triển điện hạt nhân cũng đặt ra những yêu cầu rất cao về an toàn, quản trị và năng lực thể chế. Đối với Kazakhstan, quá trình chuẩn bị dự án vì vậy sẽ không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn phải xây dựng đầy đủ hệ thống quản lý an toàn hạt nhân, đào tạo nhân lực và cơ chế giám sát trong toàn bộ vòng đời của nhà máy.

Việc ký hợp đồng EPC ngày 3/9 là một dấu mốc quan trọng, nhưng phía trước vẫn còn nhiều bước kỹ thuật, pháp lý và quản lý cần hoàn tất trước khi dự án có thể bước vào giai đoạn xây dựng quy mô lớn.

Nếu được triển khai theo kế hoạch, Nhà máy Điện hạt nhân Balkhash sẽ trở thành một dự án năng lượng có ý nghĩa chiến lược đối với Kazakhstan, góp phần đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, tăng khả năng bảo đảm an ninh năng lượng và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải carbon trong dài hạn. Đồng thời, dự án cũng tiếp tục củng cố vị thế của Nga trong thị trường công nghệ hạt nhân quốc tế, khi Rosatom mở rộng mô hình hợp tác từ cung cấp công nghệ sang đảm nhận toàn bộ chuỗi triển khai các dự án điện hạt nhân ở nước ngoài.