Hơn 2.500 tấn rác thải mỗi ngày đổ về các bãi chôn lấp đã hoạt động hàng chục năm nay ở Thanh Hóa. Bãi rác quá tải nghiêm trọng, nước rỉ rác chảy ra đồng ruộng, mùi hôi bao trùm khu dân cư, ruộng vườn bỏ hoang vì ô nhiễm...

Trong khi người dân bức xúc, thì nhiều dự án nhà máy xử lý rác thải hiện đại được kỳ vọng từ lâu vẫn ì ạch triển khai, có dự án kéo dài hơn 20 năm chưa xong, khiến bài toán xử lý rác thải ở tỉnh này vẫn chưa tìm được lời giải.

BÃI RÁC QUÁ TẢI GÂY Ô NHIỄM NGHIÊM TRỌNG

Tại tổ dân phố Sơn Tây, phường Bỉm Sơn, câu chuyện về bãi rác núi Voi đã trở thành nỗi ám ảnh kéo dài hàng chục năm qua. Mỗi ngày, bãi rác tiếp nhận từ 100- 120 tấn rác thải sinh hoạt, trong khi lượng rác cũ chưa được xử lý, rác mới liên tục đổ về khiến khối lượng rác chất cao như núi. Đáng nói, nước rỉ rác không được xử lý triệt để đang đổ thẳng ra hệ thống mương, tràn ra hai xứ đồng của tổ dân phố, khiến người dân không thể sản xuất nông nghiệp.

Là người sống gần bãi rác hơn 20 năm, ông Nguyễn Văn Hùng ngao ngán: "Mùi hôi thối bốc lên nồng nặc, nhất là vào những ngày hè nắng nóng, không dám mở cửa sổ. Nguồn nước ngầm nhiễm bẩn, chúng tôi không dám sử dụng. Gia đình tôi có ruộng gần khu vực này nhưng nhiều năm nay phải bỏ hoang vì nước tưới bị ô nhiễm nặng, cây trồng không thể phát triển".

Không chỉ Bỉm Sơn, bãi rác Sầm Sơn được đầu tư xây dựng từ năm 1992 với công nghệ lạc hậu. Hiện nay, bãi rác này đang tiếp nhận xử lý rác thải sinh hoạt cho 2 phường Sầm Sơn và Nam Sầm Sơn, với khối lượng trên 120 tấn mỗi ngày. Sau hơn 30 năm hoạt động, bãi rác đã quá tải trầm trọng, phát sinh ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Theo thống kê từ cơ quan chức năng, tổng khối lượng rác thải phát sinh trên địa bàn tỉnh năm 2025 khoảng 2.521 tấn/ngày, trong đó có tới 60% lượng rác thải được xử lý bằng hình thức chôn lấp thủ công, 40% còn lại được xử lý bằng các phương pháp khác. Đây chính là nguyên nhân khiến hầu hết các bãi rác trên địa bàn tỉnh luôn trong tình trạng quá tải, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe của hàng nghìn hộ dân.

Trước tình hình đó, UBND phường Sầm Sơn đã hoàn thiện thủ tục đóng cửa bãi rác và đang khẩn trương hoàn thiện báo cáo điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xử lý ô nhiễm bãi rác Trung Sơn để trình UBND tỉnh phê duyệt.

Tại bãi rác Đông Nam, phường Đông Quang, tình trạng quá tải còn nghiêm trọng hơn. Với công suất thiết kế ban đầu chỉ 500 tấn/ngày, nhưng hiện nay mỗi ngày bãi rác tiếp nhận gần 500 tấn, chưa kể trong dịp Tết Nguyên đán vừa qua, lượng rác thải phát sinh có thời điểm lên tới hơn 1.100 tấn/ngày, vượt xa công suất thiết kế. Sau hơn 12 năm đi vào hoạt động, ô chôn lấp số 7, ô chôn lấp cuối cùng đã đầy, trong khi các dự án nhà máy xử lý rác thải vẫn chưa hoàn thành.

HAI THẬP KỶ CHỜ NHÀ MÁY, DỰ ÁN VẪN Ì ẠCH

Trong khi các bãi rác đang "kêu cứu" vì quá tải, thì việc đầu tư các dự án nhà máy xử lý rác thải công nghệ cao trên địa bàn tỉnh đang gặp vô vàn khó khăn, nhiều dự án chậm tiến độ và kéo dài nhiều năm chưa thể hoàn thành.

Điển hình nhất là dự án nhà máy đốt rác thải sinh hoạt phát điện tại núi Voi, phường Bỉm Sơn do Công ty TNHH Năng lượng môi trường Tianyu Thanh Hóa làm chủ đầu tư. Dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư từ năm 2004 với công suất xử lý tối đa 1.000 tấn rác/ngày đêm và phát điện 18 MW.

Tuy nhiên, sau hơn 20 năm, dù đã nhiều lần điều chỉnh quy hoạch và gia hạn, dự án vẫn thi công dang dở. Hiện nay, dự án mới chỉ xây dựng được các hạng mục cổng bảo vệ và một số khung nhà, tất cả các hạng mục chính của nhà máy chưa triển khai. Dự kiến, nhà máy sẽ hoàn thành vào tháng 12/2026, nhưng với tiến độ hiện tại, nhiều người lo ngại mốc thời gian này khó có thể thực hiện được.

Tại bãi rác Đông Nam, nhà máy xử lý rác thải của Công ty CP Đầu tư và Phát triển công nghệ môi trường Ecotech đã khởi công xây dựng từ nhiều năm trước, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành và đi vào hoạt động.

Đại diện Xí nghiệp xử lý môi trường, Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Thanh Hóa, cho biết: "Hiện nay, chúng tôi buộc phải thực hiện các biện pháp tình thế như che bạt 7 ô chôn lấp, phủ bạt hồ nước rỉ rác, tăng cường chế phẩm khử mùi, vôi bột, thuốc diệt ruồi nhằm hạn chế ảnh hưởng đến môi trường".

Tuy nhiên, để xử lý lượng rác tồn đọng và phát sinh mỗi ngày, đại diện Xí nghiệp xử lý môi trường, Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Thanh Hóa đề nghị nhanh chóng hoàn thiện các hạng mục xây dựng nhà máy xử lý rác thải".

Bên cạnh đó, một số dự án khác như Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt Quảng Minh tại phường Nam Sầm Sơn với công suất 300 tấn/ngày đêm, Dự án Khu xử lý chất thải Nghi Sơn giai đoạn 2 sử dụng công nghệ đốt rác phát điện với công suất 500 tấn/ngày đêm, phát điện 12 MW cũng đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa thể khởi công.

Theo báo cáo của Đảng ủy UBND tỉnh tại Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy ngày 13/3, các dự án triển khai chậm do nhiều nguyên nhân: thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường phức tạp; công tác giải phóng mặt bằng còn vướng mắc; một số nhà đầu tư chưa tập trung đủ nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ.

TÌM LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN CẤP BÁCH XỬ LÝ RÁC THẢI

Trước thực trạng bức xúc kéo dài nhiều năm, vấn đề xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh đã được đưa ra bàn thảo tại Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa lần thứ 20 ngày 13/3/2026.

Phát biểu kết luận tại hội nghị, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh: "Vấn đề xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh đang đặt ra yêu cầu cấp bách, đòi hỏi phải có giải pháp căn cơ, đồng bộ, bảo đảm vừa giải quyết trước mắt, vừa tính toán lâu dài trong quy hoạch và đầu tư hạ tầng môi trường".

Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan chức năng tập trung rà soát toàn diện hệ thống quy hoạch các dự án xử lý rác thải, bảo đảm phù hợp với thực tiễn phát triển và nhu cầu của từng khu vực.

Trước mắt, cần xử lý triệt để rác thải tồn đọng tại các khu dân cư, không để phát sinh điểm tập kết gây ô nhiễm. Đồng thời, các ngành chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải theo đúng quy định.

Đáng chú ý, Bí thư Tỉnh ủy giao UBND tỉnh thành lập tổ công tác chuyên trách do một Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm tổ trưởng, trực tiếp chỉ đạo rà soát, đánh giá thực trạng và đề xuất phương án xử lý đối với từng cơ sở xử lý rác thải.

Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh được yêu cầu hoàn thiện báo cáo tổng thể về hệ thống xử lý rác thải, bao gồm số lượng cơ sở, công suất thiết kế, công suất thực tế, phạm vi phục vụ và tình trạng hoạt động, kèm theo bản đồ tổng thể, trình Thường trực Tỉnh ủy trước ngày 19/3/2026.

Các chuyên gia môi trường cho rằng để giải quyết triệt để vấn đề rác thải, Thanh Hóa cần có chiến lược tổng thể, chuyển đổi dần từ công nghệ chôn lấp thủ công sang công nghệ đốt rác phát điện hiện đại. Bên cạnh đó cần có cơ chế chính sách ưu đãi đặc biệt để thu hút các nhà đầu tư có năng lực thực sự, đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý rác thải.

Ngoài ra, theo chuyên gia, việc phân loại rác tại nguồn cũng cần được thực hiện nghiêm túc, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, giảm thiểu lượng rác thải phát sinh.