Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu, Trung Quốc, nhấn mạnh thay vì cắt giảm nhân sự, doanh nghiệp cần ưu tiên đào tạo lại, tạo điều kiện để người lao động chuyển sang những vị trí có giá trị cao hơn...

Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu đã phán quyết doanh nghiệp không được sa thải người lao động để thay thế bằng AI nhằm tiết kiệm chi phí. Quyết định được đưa ra trong vụ kiện của một nhân sự công nghệ cấp cao họ Chu, người cáo buộc công ty tìm cách giáng chức anh sau khi triển khai AI.

Theo hồ sơ, anh Chu gia nhập doanh nghiệp từ tháng 11/2022 với vị trí kiểm duyệt chất lượng nội dung, nhận mức lương 25.000 nhân dân tệ (khoảng 3.640 USD) mỗi tháng.

Công việc của anh bao gồm đánh giá các phản hồi do AI tạo ra trong quá trình tương tác với người dùng, kiểm tra độ chính xác, đồng thời lọc bỏ các nội dung vi phạm hoặc tiềm ẩn rủi ro về quyền riêng tư.

Việc ứng dụng AI không đủ để cấu thành “sự thay đổi lớn trong hoàn cảnh khách quan” - một căn cứ pháp lý cho phép doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng trong một số trường hợp nhất định, theo quy định của Luật Hợp đồng Lao động Trung Quốc.

Khi công ty này triển khai hệ thống AI để tự động hóa quy trình, anh Chu bị đề xuất chuyển sang vị trí khác với mức lương giảm còn 15.000 nhân dân tệ (khoảng 2.180 USD) mỗi tháng. Khi anh từ chối đề nghị này, công ty đã đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với anh. 

Với vụ kiện này, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu đã kết luận việc sa thải là trái pháp luật và yêu cầu doanh nghiệp bồi thường.

Hội đồng Thẩm phán đặc biệt bác bỏ lập luận của doanh nghiệp, cho rằng việc ứng dụng AI không đủ để cấu thành “sự thay đổi lớn trong hoàn cảnh khách quan” - một căn cứ pháp lý cho phép doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng trong một số trường hợp nhất định, theo quy định của Luật Hợp đồng Lao động Trung Quốc.  Đồng thời, vị trí mới mà công ty sắp xếp cho anh Chu có mức lương thấp hơn đáng kể so với công việc ban đầu, nên không thể coi là phương án điều chuyển hợp lý.

Toà nêu rõ doanh nghiệp có quyền theo đuổi đổi mới và nâng cấp công nghệ, nhưng đồng thời phải tính đến các quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Không chỉ dừng ở nguyên tắc, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu còn nhấn mạnh yêu cầu thay vì cắt giảm nhân sự, doanh nghiệp cần ưu tiên đào tạo lại, tạo điều kiện để người lao động chuyển sang những vị trí có giá trị cao hơn, đòi hỏi nhiều hơn sự tham gia của con người.

Trên phạm vi toàn cầu, làn sóng sa thải và tái cấu trúc dưới tác động của AI đang trở thành vấn đề gây nhiều tranh cãi, khi doanh nghiệp chạy đua tự động hóa hàng loạt công việc từ chăm sóc khách hàng, lập trình, đến gán nhãn dữ liệu và kiểm duyệt nội dung,...  

Các tập đoàn công nghệ lớn liên tục rót vốn vào các hệ thống AI tạo sinh nhằm cắt giảm chi phí vận hành và giảm phụ thuộc vào lao động con người.

Đầu tháng trước, nhiều báo cáo cho thấy gần 80.000 nhân sự công nghệ tại Mỹ đã mất việc từ đầu năm 2026, trong bối cảnh AI ngày càng được viện dẫn như một lý do cho các quyết định cắt giảm. Tuy nhiên, không ít ý kiến cho rằng AI đôi khi chỉ đóng vai trò “cái cớ”, che lấp những vấn đề sâu xa trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.

Chẳng hạn như thời gian gần đây, Meta đã tiến hành sa thải khoảng 8.000 nhân viên. Dù CEO Meta, Mark Zuckerberg, khẳng định việc cắt giảm nhân sự không liên quan trực tiếp đến việc tái cấu trúc theo mô hình “AI native”  hay phát triển các tác nhân AI. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chiến lược đầu tư vào AI đang tác động sâu rộng đến cả cấu trúc tài chính lẫn nhân sự của công ty.

Trong bối cảnh đó, phán quyết của Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu đã nhận được nhiều sự đồng tình, được xem là tín hiệu cho nỗ lực cân bằng giữa tốc độ triển khai AI và yêu cầu duy trì ổn định thị trường lao động.

Như nhận định của Wang Tianyu, nhà nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, với Tân Hoa Xã: “Tiến bộ công nghệ có thể là xu thế không thể đảo ngược, nhưng nó không thể tồn tại bên ngoài khuôn khổ pháp luật”.