Ngành AI Trung Quốc phát triển nhanh, cùng những hạn chế thị thực ngày càng chặt chẽ của Mỹ, đang khiến ngày càng nhiều nhà nghiên cứu AI nước này lựa chọn ở lại trong nước...

Đối với những nhà nghiên cứu AI hàng đầu Trung Quốc, Thung lũng Silicon không còn sức hút áp đảo như trước, tờ South China Morning Post nhận định trong bài viết mới đây. 

Ngày càng nhiều người lựa chọn ở lại trong nước để phát triển sự nghiệp, qua đó giúp Trung Quốc vượt Mỹ về số lượng nhân tài AI hàng đầu làm việc tại quốc gia này, theo nghiên cứu “Ai đang dẫn đầu cuộc đua nhân tài AI toàn cầu?” do Carnegie China công bố mới đây.

Nghiên cứu chỉ ra Trung Quốc là nơi làm việc của 41% các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới trong năm ngoái, vượt Mỹ với 34%.

Kết quả cho thấy sự đảo chiều đáng chú ý so với năm 2022. Khi đó, Mỹ chiếm 46% số nhân tài AI hàng đầu, trong khi Trung Quốc chỉ chiếm 27%.

Ông Damien Ma, Giám đốc Carnegie China và đồng tác giả nghiên cứu, nhận định Trung Quốc đã xây dựng được một ngành AI trong nước “đáng gờm”, với sự xuất hiện của những công ty nổi bật như DeepSeek và Moonshot AI. Thu nhập mà các công ty này trả cho nhân sự hiện đã “khá tương đương” với Thung lũng Silicon.

Chưa kể, Moonshot AI, một trong những ngôi sao đang lên trong lĩnh vực AI của Trung Quốc, được đồng sáng lập bởi CEO Yang Zhilin, người từng lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon ở Mỹ sau đó trở về Trung Quốc phát triển sự nghiệp, là “tấm gương” điển hình, giúp tạo động lực để Trung Quốc giữ chân và cả thu hút nhân tài nước mình. 

Nghiên cứu cũng chỉ ra Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung cấp nhân lực AI hàng đầu thế giới. Năm ngoái, 57% các nhà nghiên cứu AI hàng đầu có bằng đại học tại Trung Quốc, tăng 11% so với năm 2022. Trong khi đó, 13% có bằng đại học tại Mỹ.

Đáng chú ý, ngày càng nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học tại Trung Quốc lựa chọn ở lại làm việc trong nước. Trong số các nhà nghiên cứu có bằng đại học tại Trung Quốc, 69% tiếp tục làm việc tại quốc gia này vào năm ngoái, tăng mạnh so với mức 57% năm 2022.

Theo các chuyên gia, tỷ lệ giữ chân nhân tài của Trung Quốc tăng lên nhiều khả năng đến từ sự mở rộng nhanh chóng của ngành AI Trung Quốc, qua đó tạo thêm cơ hội việc làm và nghiên cứu trong nước, cùng với việc Mỹ ngày càng siết chặt các quy định về thị thực.

Để đo lường sự dịch chuyển của “nhân tài AI hàng đầu”, nhóm tác giả nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 10.280 nhà nghiên cứu, tương đương khoảng 40% tổng số tác giả có bài nghiên cứu được chấp nhận tại Hội nghị về Hệ thống xử lý thông tin thần kinh (NeurIPS) 2025.

Dù vậy, ông Ma cho biết tỷ lệ các nhà nghiên cứu AI đang làm việc tại Mỹ nhưng có bằng đại học tại Trung Quốc cũng vẫn tăng 4% trong năm ngoái. Điều này cho thấy các doanh nghiệp Mỹ vẫn có khả năng thu hút những nhân tài AI hàng đầu của Trung Quốc khi họ tìm kiếm cơ hội phát triển sự nghiệp ở nước ngoài.

Tuy nhiên, việc dịch chuyển nhân tài giữa hai nước ngày càng gặp nhiều rào cản, trong bối cảnh cả Washington và Bắc Kinh đều tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giao công nghệ và các rủi ro liên quan đến an ninh quốc gia.

Trong nhiều năm, Mỹ đã hạn chế cấp thị thực cho một số sinh viên sau đại học và nhà nghiên cứu Trung Quốc có liên hệ với các tổ chức được cho là liên quan đến chiến lược “quân-dân hợp nhất” của Bắc Kinh, do lo ngại về nguy cơ chuyển giao công nghệ và xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Về phía Trung Quốc, ngày 15/9 vừa qua, nước này cũng đã ban hành quy định mới, hạn chế công dân xuất cảnh trong nhiều tháng hoặc nhiều năm nếu vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu và trường hợp có hành động đe dọa “an ninh công nghiệp hoặc công nghệ quốc gia”.