Hơn 2,5 triệu người nộp thuế đang tồn đọng ở trạng thái 03 và 06, với tổng số nợ thuế lên tới 27.805 tỷ đồng. VCCI cho rằng, cần có cơ chế linh hoạt để xử lý các khoản nợ không còn khả năng thu hồi, tháo gỡ vướng mắc thủ tục, tránh để hàng triệu mã số thuế tiếp tục “treo” vì những nghĩa vụ thuế kéo dài nhiều năm...

Theo số liệu Bộ Tài chính, hiện ghi nhận 2.518.440 người nộp thuế đang tồn đọng ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký). Đáng chú ý, có tới 529.041 chủ thể đã ngừng hoạt động trên 10 năm đi kèm với đó là khối nợ thuế kéo dài lên tới 27.805 tỷ đồng.

KHÔNG THỂ BUỘC NỘP ĐỦ NỢ GỐC VỚI KHOẢN THUẾ KHÔNG CÒN KHẢ NĂNG THU HỒI

Ngoài ra, số nợ lệ phí môn bài đã hạch toán là 1.450 tỷ đồng, trong khi khoản nợ môn bài chưa hạch toán của các chủ thể không còn hoạt động được ước tính hơn 15.000 tỷ đồng. Quy mô tồn đọng lớn cho thấy việc làm sạch dữ liệu người nộp thuế không đơn thuần là cập nhật lại tình trạng pháp lý của mã số thuế mà nằm ở việc xử lý các nghĩa vụ thuế đã kéo dài nhiều năm.

Trong góp ý đối với dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng cần có cơ chế xử lý linh hoạt hơn, thay vì áp dụng một điều kiện chung cho tất cả các trường hợp.

Theo đó, Khoản 2 Điều 5 dự thảo Nghị quyết này quy định người nộp thuế thuộc trạng thái 03 và 06 muốn được xóa tiền chậm nộp phải nộp đủ 100% số tiền thuế nợ gốc chậm nhất vào ngày 30/6/2028.

VCCI đánh giá điều kiện này nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách và hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách để trốn tránh nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, nếu áp dụng đồng loạt, quy định có thể tạo ra điểm nghẽn đối với những khoản nợ thực tế không còn khả năng thu hồi.

Đó là trường hợp cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh hoặc người đại diện theo pháp luật đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự; hoặc doanh nghiệp đã hoàn tất việc xử lý, thanh lý tài sản theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản nhưng không còn tài sản để phân chia, thanh toán nghĩa vụ thuế.

Với những trường hợp này, việc yêu cầu nộp đủ nợ gốc gần như không thể thực hiện do không còn chủ thể hoặc nguồn tài chính để thanh toán. Nếu vẫn duy trì điều kiện bắt buộc, các mã số thuế có thể tiếp tục tồn tại trên hệ thống dù không còn khả năng xử lý nghĩa vụ tài chính, đi ngược mục tiêu làm sạch dữ liệu.

Đề nghị bổ sung cơ chế khoanh nợ và xóa toàn bộ nợ thuế gốc, tiền phạt, tiền chậm nộp đối với người nộp thuế thuộc trạng thái 03 và 06 mà chủ cơ sở kinh doanh hoặc người đại diện theo pháp luật đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi dân sự theo giấy tờ, quyết định có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền; hoặc doanh nghiệp đã kết thúc thi hành theo quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án"

(Góp ý của VCCI)

Không chỉ các khoản nợ không còn khả năng thu hồi, VCCI còn đề xuất một cơ chế riêng đối với những khoản nợ thuế gốc có giá trị nhỏ.

Theo đó, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu cho phép xóa nợ thuế gốc dưới 20 triệu đồng đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và dưới 50 triệu đồng đối với doanh nghiệp siêu nhỏ đã ngừng hoạt động trên 5 năm, sau khi cơ quan thuế xác minh tài sản nhưng không còn khả năng thu hồi.

VCCI cho biết nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp khởi nghiệp thất bại chỉ còn nợ thuế gốc dưới 10 triệu đồng đến vài chục triệu đồng từ nhiều năm trước, nhưng nay đã giải thể, không còn tài sản để kê biên.

Chi phí quản lý, theo dõi và cưỡng chế đối với những khoản nợ này qua nhiều năm thậm chí có thể lớn hơn giá trị khoản nợ. Việc tiếp tục duy trì các khoản nợ không chỉ làm tăng gánh nặng quản lý cho cơ quan thuế mà còn kéo dài quá trình xử lý tình trạng pháp lý của người nộp thuế, VCCI nêu.

Bên cạnh bài toán nợ thuế, VCCI cho rằng một vướng mắc xuất hiện khá phổ biến trong thực tế là tiền thuế nộp thừa.

Theo phản ánh từ doanh nghiệp, khi thực hiện thủ tục giải thể, một số doanh nghiệp chỉ còn số tiền thuế nộp thừa rất nhỏ, từ vài nghìn đồng, vài chục nghìn đồng đến vài triệu đồng. Khoản tiền này có thể phát sinh từ lệ phí môn bài, thuế giá trị gia tăng tạm nộp hoặc tiền chậm nộp.

Tuy nhiên, để hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, người nộp thuế phải xử lý toàn bộ số dư trên tài khoản thuế, bao gồm cả khoản còn nợ và khoản nộp thừa. Trong khi đó, thủ tục hoàn trả tiền thuế nộp thừa đòi hỏi cơ quan thuế phải kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, khiến quá trình xử lý có thể kéo dài.

Theo đó, VCCI kiến nghị bổ sung quy định cho phép cho phép xử lý các khoản tiền thuế, tiền phạt, tiền chậm nộp đã nộp thừa vào ngân sách nhà nước có giá trị từ 10 triệu đồng trở xuống theo hướng: nếu người nộp thuế đang thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và có văn bản cam kết tự nguyện từ bỏ quyền nhận lại khoản tiền này, cơ quan thuế được ghi thu khoản nộp thừa vào ngân sách nhà nước, tất toán tài khoản và ban hành thông báo chấm dứt hiệu lực mã số thuế mà không phải thực hiện quy trình hoàn trả tiền nộp thừa.

TRÁNH ÁP DỤNG TẠM HOÃN XUẤT CẢNH MÁY MÓC

Liên quan đến tình trạng cá nhân bị đánh cắp hoặc mạo danh thông tin căn cước công dân để thành lập doanh nghiệp và sau đó bị liên đới với các nghĩa vụ thuế phát sinh, Khoản 6 Điều 4 dự thảo Nghị quyết của Chính phủ đề cập cơ chế bảo vệ người bị mạo danh.

Theo đó, nếu cá nhân đã có văn bản đề nghị xử lý và được cơ quan công an tiếp nhận giải quyết, cơ quan thuế sẽ tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

VCCI đánh giá đây là quy định cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị mạo danh. Tuy nhiên, biện pháp này mới chỉ tháo gỡ hạn chế về quyền đi lại, chưa giải quyết triệt để những hệ lụy đối với hoạt động kinh doanh và các giao dịch dân sự của cá nhân.

Trên thực tế, thông tin của người bị đánh cắp giấy tờ tùy thân vẫn có thể bị ghi nhận là người đại diện theo pháp luật hoặc chủ sở hữu doanh nghiệp vi phạm trên hệ thống dữ liệu đăng ký doanh nghiệp. Trước thực trạng này, VCCI đưa ra hai kiến nghị:

Thứ nhất, cần chấm dứt việc áp dụng tạm hoãn xuất cảnh một cách tràn lan đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp thuộc trạng thái 06 chỉ do vi phạm thủ tục.

Theo VCCI, việc áp dụng biện pháp này ngay cả khi doanh nghiệp có số nợ thuế không lớn hoặc chỉ vi phạm nghĩa vụ thông báo địa chỉ kinh doanh có thể cản trở quyền tự do đi lại, cơ hội tìm kiếm việc làm và phục hồi kinh tế của công dân.

“Đề nghị chỉ áp dụng tạm hoãn xuất cảnh khi có quyết định ấn định số nợ thuế cụ thể bằng văn bản vượt ngưỡng nhất định, chẳng hạn trên 200 triệu đồng đối với cá nhân, hộ kinh doanh và trên 1 tỷ đồng đối với doanh nghiệp”

(Góp ý từ VCCI)

Thứ hai, cần hoàn thiện cơ chế khôi phục quyền tự do kinh doanh cho người bị mạo danh. VCCI cho rằng, dù được tạm thời chưa áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, cá nhân vẫn có thể gặp khó khăn khi mở tài khoản ngân hàng, tiếp cận tín dụng hoặc đăng ký thành lập doanh nghiệp mới do thông tin nhân thân tiếp tục gắn với doanh nghiệp vi phạm.

Do đó, VCCI kiến nghị bổ sung quy định yêu cầu cơ quan thuế, trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ khi nhận được văn bản thụ lý của cơ quan công an, phải giải tỏa các biện pháp cưỡng chế thuế liên quan đến cá nhân bị mạo danh; đồng thời phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh xử lý thông tin nhân thân của người này trên hệ thống dữ liệu, bảo đảm quyền thành lập, quản lý doanh nghiệp và các quyền dân sự hợp pháp khác.

Để xử lý dứt điểm hàng triệu trường hợp tồn đọng, cần phân loại rõ các khoản nợ còn khả năng thu hồi và những khoản thực tế đã mất khả năng thu hồi; đồng thời tháo gỡ các vướng mắc thủ tục khiến người nộp thuế không thể hoàn tất nghĩa vụ, chấm dứt hoạt động hoặc khôi phục quyền kinh doanh hợp pháp.