Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 119.389 tỷ đồng ngân sách Trung ương trong giai đoạn 2026 - 2030 để đầu tư ba tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, tổng vốn hơn 162.393 tỷ đồng...

Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc gồm Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Theo tờ trình của Chính phủ, ba dự án có tổng chiều dài khoảng 430,5 km, gồm cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5 km, cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119 km và cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132 km.

Sơ bộ tổng mức đầu tư của ba dự án là 162.393 tỷ đồng. Trong đó, cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên cần khoảng 63.120 tỷ đồng; Bảo Hà - Lai Châu khoảng 50.990 tỷ đồng và Quảng Ngãi - Kon Tum khoảng 48.283 tỷ đồng.

Về cơ cấu nguồn vốn, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng. Phần vốn địa phương được sử dụng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại hai địa phương làm cơ quan chủ quản dự án thành phần xây dựng, gồm Lai Châu 2.004 tỷ đồng và Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng.

Theo tiến độ dự kiến, công tác chuẩn bị đầu tư được thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2027; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công triển khai trong năm 2027. Các dự án dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, tại phiên thảo luận tổ ngày 7/11, có 54 lượt ý kiến đại biểu Quốc hội tham gia góp ý về ba dự án. Phần lớn ý kiến thống nhất với sự cần thiết đầu tư, phạm vi, quy mô, hình thức đầu tư và việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc biệt.

Tại phiên thảo luận hội trường ngày 10/11, có 8/15 ý kiến đại biểu tiếp tục tham gia. Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết đã tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện hồ sơ dự án, trong đó tập trung giải trình về quy mô, tốc độ thiết kế, hướng tuyến và khả năng cân đối nguồn vốn.

Theo Bộ trưởng, cả ba dự án đều được thiết kế quy mô 4 làn xe cao tốc, có dải dừng xe khẩn cấp, phù hợp với quy hoạch chuyên ngành và kết quả dự báo nhu cầu vận tải, đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc QCVN 117:2024/BGTVT.

Về tốc độ thiết kế, các tuyến tuân thủ quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế TCVN 5729:2012. Tại những khu vực miền núi có địa hình khó khăn, độ dốc lớn, tốc độ thiết kế được lựa chọn là 80 km/h nhằm bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và an toàn. Các đoạn qua vùng đồng bằng có tốc độ thiết kế từ 100 - 120 km/h.

Hướng tuyến của ba dự án được lựa chọn trên nguyên tắc phù hợp với quy hoạch, điều kiện địa hình và yêu cầu kỹ thuật; đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các khu vực nhạy cảm về môi trường tự nhiên, xã hội, danh lam thắng cảnh, đất quốc phòng và chi phí giải phóng mặt bằng.

Về khả năng cân đối vốn, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết ba dự án thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được Chính phủ ưu tiên cân đối, bố trí nguồn ngân sách Trung ương trong giai đoạn 2026 - 2030.

Cụ thể, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí khoảng 119.389 tỷ đồng trên tổng mức đầu tư hơn 162.393 tỷ đồng, tương đương khoảng 75%. Đối với phần vốn còn lại, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án cân đối, bố trí.

Bộ trưởng cũng đề cập khả năng tiết kiệm chi phí trong quá trình triển khai thông qua đấu thầu, chỉ định thầu và sử dụng dự phòng kinh phí. Theo kinh nghiệm từ một số dự án giai đoạn trước, trong đó có tuyến Cần Thơ - Cà Mau, chi phí thực tế có thể giảm đáng kể so với dự toán ban đầu.

Về trách nhiệm của địa phương, Bộ trưởng cho biết hiện có 15 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản các dự án cao tốc và đều bố trí ngân sách địa phương tham gia. Một số tỉnh miền núi dù còn khó khăn vẫn cam kết đóng góp từ 50% đến 100% kinh phí giải phóng mặt bằng.

Riêng hai địa phương được giao làm cơ quan chủ quản dự án thành phần xây dựng đường cao tốc là Lai Châu và Quảng Ngãi đã thống nhất đề xuất bố trí 50% kinh phí giải phóng mặt bằng.