Bên cạnh sự đồng thuận về chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ khả năng cân đối vốn địa phương, tăng hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và bảo đảm hiệu quả kết nối...

Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc gồm Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư các dự án nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tạo động lực phát triển cho vùng miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, đồng thời kết hợp mục tiêu phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ biên giới quốc gia.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, các tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên sẽ góp phần giải quyết bài toán giao thông của vùng Tây Bắc, nhất là trong mùa mưa lũ. Khi được đầu tư, các tuyến đường này sẽ kết nối trực tiếp các tỉnh biên giới với Hà Nội và những trung tâm kinh tế lớn, tạo điều kiện phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch và giảm chi phí logistics.

Với tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu đánh giá đây là hành lang giao thông Đông - Tây quan trọng, kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, mở rộng khả năng tiếp cận cảng biển cho hàng hóa, nông sản trong vùng.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng, bên cạnh các tuyến cao tốc trục Đông - Tây, cần sớm hoàn thiện mạng lưới cao tốc phía Tây để tạo kết nối toàn diện. Đại biểu đề nghị quan tâm đầu tư các tuyến Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột và Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa trước năm 2030, qua đó tăng khả năng kết nối của khu vực Tây Nguyên với các địa bàn khác.

Đối với tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) nhấn mạnh, công trình không chỉ có ý nghĩa về giao thông mà còn mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí vận tải, thu hút doanh nghiệp và tạo việc làm cho người dân. Đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm kết nối tuyến cao tốc này với Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, tỉnh Lạng Sơn thông qua mạng lưới cao tốc quốc gia, tạo điều kiện để nông sản Sơn La tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Trong khi đó, với tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Ninh Bình) lưu ý yêu cầu rà soát hướng tuyến, giảm tối đa tác động đến rừng tự nhiên, đặc biệt là rừng phòng hộ. Theo đại biểu, hiệu quả của dự án không chỉ nằm ở việc kết nối hai địa phương mà còn phải thể hiện qua khả năng giảm chi phí logistics, thúc đẩy sản xuất và tạo việc làm trong vùng.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là khả năng cân đối phần vốn ngân sách địa phương tham gia đầu tư, đặc biệt đối với tỉnh Lai Châu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đồng tình với phương án sử dụng ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương cùng tham gia đầu tư, nhưng cho rằng cần cân nhắc kỹ mức đối ứng của Lai Châu trong tương quan với khả năng nguồn lực và các nhiệm vụ thiết yếu của tỉnh.

Theo phương án trình, Lai Châu dự kiến bố trí hơn 2.000 tỷ đồng. Tài liệu tổng hợp sơ bộ về các dự án cao tốc do địa phương quản lý cho thấy, khoản vốn này tương đương 38,7% kế hoạch vốn ngân sách địa phương giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh.

Đại biểu đánh giá đây là áp lực cân đối đáng kể. Việc dành tỷ trọng lớn nguồn lực địa phương cho dự án cao tốc có thể thu hẹp khả năng đầu tư cho trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và các chương trình giảm nghèo.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối vốn, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, kể cả phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn dự án nếu điều kiện cho phép. Việc tăng hỗ trợ cần đi kèm trách nhiệm cụ thể của địa phương trong giải phóng mặt bằng, tái định cư, quản lý đất đai và chuẩn bị các tuyến kết nối.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh cũng đề nghị Chính phủ làm rõ hiệu quả giữa phương án đầu tư hoàn chỉnh và phương án phân kỳ hợp lý, bảo đảm tiết kiệm và đáp ứng nhu cầu phát triển. Đại biểu lưu ý mức vốn Lai Châu phải bố trí tương đương 38,7% kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn của tỉnh, tạo áp lực lớn đối với ngân sách địa phương.

Theo đại biểu, cần xem xét tăng hỗ trợ từ ngân sách Trung ương để không làm giảm nguồn lực dành cho giáo dục, y tế, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, nguồn vốn và trách nhiệm bảo đảm vốn cần được xác định rõ trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội, tránh tình trạng thiếu vốn ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Bên cạnh bài toán nguồn vốn, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị chuẩn bị đồng bộ các điều kiện thi công và khai thác, nhất là mặt bằng bãi thải, khu tái định cư và các tuyến đường kết nối.

Đối với cơ chế cho phép UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng trong hồ sơ khảo sát dự án, đại biểu bày tỏ đồng tình. Đại biểu cho rằng với các công trình miền núi có khối lượng đào đắp lớn, việc chủ động bố trí bãi thải là điều kiện quan trọng để duy trì tiến độ thi công, đồng thời giúp thống nhất trách nhiệm trong bồi thường, hỗ trợ và quản lý khu vực này.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị phải xác định rõ vị trí, sức chứa, điều kiện ổn định và thoát nước của từng bãi thải; tính đủ chi phí bảo đảm an toàn, phục hồi môi trường; quy định đơn vị tiếp nhận quản lý cũng như kinh phí xử lý sự cố sau khi đóng bãi. Việc tổ chức bãi thải cần phòng ngừa nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến sông suối, khu dân cư và đất sản xuất.

Đối với công tác tái định cư, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị sớm, gắn nơi ở mới với sinh kế, việc làm và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân sau di dời.