Trong khi nhiều quốc gia đã coi rác là nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất năng lượng, tái chế vật liệu và giảm phát thải carbon, thì phần lớn lượng rác thải tại Việt Nam vẫn đang được xử lý theo cách truyền thống là chôn lấp. Đằng sau những bãi rác là một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế ngày càng lớn trong quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh...

Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên cả nước hiện đạt khoảng 69.000 - 70.000 tấn/ngày. Riêng tại TP.Hồ Chí Minh, khối lượng phát sinh dao động từ 13.000 - 14.000 tấn/ngày, thuộc nhóm cao nhất cả nước.

TỪ GÁNH NẶNG MÔI TRƯỜNG ĐẾN NGUỒN TÀI NGUYÊN KINH TẾ

Khối lượng chất thải khổng lồ này phản ánh tốc độ đô thị hóa, tiêu dùng và phát triển kinh tế ngày càng lớn. Nhưng nhìn ở một góc nhìn khác, đây cũng là nguồn nguyên liệu đầu vào cho một ngành kinh tế mới đang hình thành trên thế giới, đó là ngành công nghiệp tái chế và tuần hoàn tài nguyên.

Trong thành phần rác thải sinh hoạt hiện nay có nhiều loại vật liệu vẫn còn giá trị sử dụng như nhựa, giấy, kim loại, thủy tinh hay chất hữu cơ.

Tại nhiều quốc gia phát triển, những thành phần này được tách riêng, xử lý và đưa trở lại chuỗi sản xuất. Cụ thể, nhựa tái chế trở thành nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhựa; giấy thu hồi được tái sử dụng trong sản xuất bao bì. Trong khi đó, chất thải hữu cơ được chuyển hóa thành phân bón hoặc khí sinh học...

Cách tiếp cận này giúp giảm nhu cầu khai thác tài nguyên tự nhiên, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng mới từ những vật liệu từng bị coi là chất thải.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy ngành công nghiệp tái chế hiện đóng góp hàng trăm tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng đặt ra yêu cầu về sản xuất xanh và sử dụng vật liệu tái chế, giá trị của nguồn tài nguyên này tiếp tục gia tăng.

MỘT “MỎ NĂNG LƯỢNG” ĐANG NẰM TRONG CÁC BÃI RÁC

Nếu vật liệu tái chế là một nguồn tài nguyên thì năng lượng từ chất thải đang trở thành một lĩnh vực đầy tiềm năng.

Tại nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có châu Âu và Đông Á, đốt rác phát điện đã trở thành một phần của hệ thống năng lượng đô thị. Thay vì dành diện tích lớn cho chôn lấp, rác được sử dụng như nhiên liệu đầu vào cho các nhà máy phát điện. Xu hướng này cũng đang xuất hiện tại Việt Nam.

TP.Hồ Chí Minh đã xác định lộ trình giảm dần tỷ lệ chôn lấp, chuyển sang các công nghệ xử lý hiện đại hơn, trong đó có đốt rác phát điện. Một số dự án quy mô lớn đã được triển khai nhằm tận dụng nguồn chất thải sinh hoạt làm nguyên liệu sản xuất điện năng.

Đến nay, công tác phân loại rác tại nguồn ở TP.Hồ Chí Minh đã được triển khai đồng bộ, kết hợp xử lý bằng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh và các mô hình đốt rác phát điện, tận dụng năng lượng. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu không còn chôn lấp rác thải sinh hoạt, 100% được xử lý bằng công nghệ tiên tiến, tái chế và thu hồi năng lượng.

Cách tiếp cận này mang lại nhiều lợi ích, không chỉ giảm áp lực quỹ đất dành cho chôn lấp, giảm phát thải khí nhà kính từ các bãi rác mà còn tạo ra nguồn điện phục vụ phát triển kinh tế xã hội.

Ngoài năng lượng, hoạt động tái chế còn mở ra cơ hội tham gia thị trường carbon trong tương lai. Việc giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu hồi năng lượng có thể góp phần giảm phát thải khí nhà kính, từ đó tạo ra các giá trị kinh tế mới liên quan đến tín chỉ carbon.

Nhìn từ góc độ này, những bãi rác không còn đơn thuần là nơi tập kết chất thải của đô thị, mà có thể là nơi chứa đựng nguồn nguyên liệu, năng lượng và cơ hội kinh doanh của nền kinh tế xanh.

Tiềm năng đã hiện hữu, câu hỏi đặt ra là vì sao phần lớn nguồn tài nguyên này vẫn chưa được khai thác hiệu quả? Những điểm nghẽn nào đang khiến rác thải chưa thể thực sự trở thành tài nguyên? Đó cũng là câu chuyện của quá trình chuyển đổi từ mô hình xử lý chất thải truyền thống sang kinh tế tuần hoàn đang đặt ra cho nhiều địa phương, trong đó có TP.Hồ Chí Minh.