Cuộc đua giành nguồn cung khoáng sản quan trọng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, khi các quốc gia ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của các kim loại này đối với an ninh quốc gia và chính sách công nghiệp...

Từ dự án dự trữ chiến lược khoáng sản của Mỹ đến việc mở rộng các kho dự trữ ở châu Á và Liên minh châu Âu (EU), các chính phủ đang nỗ lực đảm bảo quyền tiếp cận các kim loại được coi là thiết yếu.

LÀN SÓNG TÍCH TRỮ MỚI

“Lĩnh vực kim loại và khoáng sản đang là nơi mà làn sóng tích trữ mới nhất đang diễn ra rõ rệt nhất”, nhà nghiên cứu cấp cao Patrick Schroder của tổ chức Chatham House nhận xét với hãng tin CNBC. Ông nói rằng các chính phủ đang nỗ lực nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng có độ tập trung cao và tránh chịu tác động của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Giới chức Mỹ gần đây đã công bố một kế hoạch dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỷ USD có tên gọi Vault Project. Sáng kiến này nhằm tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ bằng cách xây dựng các kho dự trữ đất hiếm và các kim loại thiết yếu khác cho điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất tiên tiến.

Dự án Vault bổ sung cho các sáng kiến khác như Diễn đàn Hợp tác địa chiến lược tài nguyên (FORGE), một chương trình hợp tác để phối hợp chính sách giá cả và dự án khoáng sản quan trọng, hay Pax Silica - tập trung vào việc bảo vệ chuỗi cung ứng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), theo CNBC.

Hồi tháng 1, Australia công bố kế hoạch chính thức hóa chiến lược dự trữ khoáng sản quan trọng do nhà nước hậu thuẫn thông qua một dự trữ trị giá 800 triệu USD, ưu tiên antimony, galium và các nguyên tố đất hiếm.

EU cũng đang tiến hành các kế hoạch xây dựng một kho dự trữ chung các nguyên liệu thô quan trọng theo chiến lược RESourceEU của khối. Theo dự kiến, Pháp và Đức sẽ dẫn đầu nỗ lực này.

Gần đây nhất, Ấn Độ và Brazil đã đồng ý tăng cường hợp tác về khoáng sản quan trọng và đất hiếm, khi New Delhi tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận hợp tác này nhằm tăng cường thương mại song phương và xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững hơn cho các vật liệu quan trọng đối với năng lượng sạch, công nghệ và ngành công nghiệp quốc phòng.

Hàn Quốc đầu năm nay đã triển khai một chiến lược khoáng sản quan trọng toàn diện được hỗ trợ bởi khoảng 172 triệu USD vốn đầu tư từ nhà nước. Theo chiến lược này, Chính phủ Hàn Quốc có kế hoạch mở rộng khối lượng và cơ sở hạ tầng dự trữ.

“Có một điều chắc chắn là chúng ta đang chứng kiến một sự dịch chuyển sang một tư duy tài nguyên mang tính dân tộc chủ nghĩa cao hơn tại nhiều quốc gia. Việc xây dựng dự trữ chiến lược khoáng sản quan trọng bây giờ có thể trở thành hoạt động găm hàng đầu cơ nếu các biện pháp được triển khai mang tính cưỡng ép, mang tính minh bạch và được dùng như một thứ vũ khí”, ông Schroder nhận xét.

THAY ĐỔI MANG TÍNH CẤU TRÚC

Sự chuyển hướng chiến lược này đánh dấu một thay đổi cấu trúc trong chính sách hàng hóa của các quốc gia.

“Chuỗi cung ứng kim loại đang rất mong manh”, nhà kinh tế Ewa Manthey của ngân hàng ING nhận xét, đề cập đến nhiều năm đầu tư dưới mức cần thiết, thời gian cấp phép dài và sự tập trung địa lý.

Bà Manthey nói rằng trong các chu kỳ trước, giá cao thường thúc đẩy nguồn cung khoáng sản từ các mỏ nhanh hơn và giảm nhu cầu về kho dự trữ chiến lược. “Ngày nay, ngay cả khi giá cao, nguồn cung mới vẫn chậm và không chắc chắn. Do đó, chính các kho dự trữ đang trở thành một phần của chiến lược cung ứng”, bà nói thêm, và nhấn mạnh rằng việc các quốc gia chạy đua giành nguồn cung khoáng sản chiến lược rõ ràng có “các yếu tố dân tộc chủ nghĩa”.

Nhà phân tích cấp cao về kim loại Natalie Scott-Gray của công ty StoneX miêu tả xu hướng trên là “chủ nghĩa dân tộc tài nguyên và giờ là thời gian để chạy đua”, đề cập tới việc Trung Quốc từ lâu đã xây dựng các dự trữ chiến lược về kim loại, xả các dự trữ này khi nguồn cung khan hiếm hoặc giá cả trong nước tăng cao.

Trung Quốc chiếm ưu thế trong việc chế biến đất hiếm và kiểm soát một phần lớn công suất tinh chế toàn cầu cho các kim loại công nghiệp. Ngay cả khi các mỏ dự trữ được phân bố về mặt địa lý, việc chế biến thường vẫn có sự tập trung.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhiều lần cảnh báo rằng sự tập trung nặng nề của chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng đặt ra những lỗ hổng an ninh.

Chu kỳ tích trữ hàng hóa lần này khác với những chu kỳ trước đây. Các chu kỳ hàng hóa trước đây chủ yếu do sự mất cân bằng cung cầu truyền thống hoặc các cú sốc thời tiết gây ra. Điều khác biệt hiện nay là các rủi ro về chính sách và địa chính trị đang trực tiếp định hình kết quả thị trường

Anushree Ganeriwala

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mà Trung Quốc công bố vào năm ngoái đã tạo ra những rủi ro an ninh quốc gia và kinh tế đáng kể trên toàn thế giới, với những hậu quả tiềm tàng nghiêm trọng đối với các ngành quan trọng như năng lượng, ô tô, quốc phòng, hàng không vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn - theo IEA.

Lịch sử cho thấy, các kho dự trữ khoáng sản quan trọng chủ yếu là các bộ đệm khẩn cấp chống lại sự gián đoạn tạm thời hoặc tăng giá đột biến. Tuy nhiên, các sáng kiến ngày nay được thúc đẩy rõ ràng hơn bởi nhu cầu xây dựng bộ đệm để chống lại các yếu tố địa chính trị, phản ánh một sự thay đổi rộng lớn hơn trong cách an ninh tài nguyên được đóng khung như một chiến lược công nghiệp và an ninh quốc gia, thay vì chỉ là một biện pháp quản lý khủng hoảng.

Các nhà phân tích kỳ vọng việc dự trữ của chính phủ sẽ tăng tốc, đặc biệt là đối với các kim loại liên quan đến chuyển đổi năng lượng và quốc phòng.

Trong một báo cáo trong tháng 2 này, ngân hàng Goldman Sachs đã mô tả sự gia tăng đột biến gần đây về nhu cầu đối với các hàng hóa gồm vàng và kim loại công nghiệp là “nhu cầu bảo hiểm”.

Các nhà phân tích dự báo việc tích trữ khoáng sản quan trọng của các chính phủ sẽ tăng tốc trong thời gian tới, đặc biệt là đối với các kim loại liên quan đến chuyển đổi năng lượng và quốc phòng.

“Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của xu hướng này. Các chính phủ hiện coi chuỗi cung ứng là cơ sở hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không chỉ đơn thuần là các dòng chảy thương mại”, bà Scott-Gray nói.