Đắk Lắk và Tổ chức IDH Việt Nam hợp tác phát triển vùng cà phê bền vững khoảng 75.000 ha trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên đất, nước và rừng. Chương trình đồng thời thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đáp ứng quy định EUDR, qua đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của cà phê Đắk Lắk...

Ngày 29/10/2026 tại Buôn Ma Thuột, UBND tỉnh Đắk Lắk và Tổ chức Stichting IDH (Hà Lan) tại Việt Nam ký biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển ngành cà phê bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2026-2030.

Hai bên đặt mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững khoảng 75.000 ha, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn quốc tế. Ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk và ông Huỳnh Tiến Dũng, Trưởng đại diện IDH Việt Nam, đã ký biên bản ghi nhớ (MOU)  này.

ĐẮK LẮK THÚC ĐẨY LIÊN KẾT CHUỖI GIÁ TRỊ CÀ PHÊ XANH

Phát biểu tại lễ ký kết, ông Nguyễn Thiên Văn cho biết cà phê là một trong những ngành hàng chủ lực của Đắk Lắk, với diện tích hơn 217 ha, sản lượng trên 580 tấn, giá trị xuất khẩu gần 900 triệu USD mỗi năm, chiếm trên 50% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh. Ngành cà phê tạo việc làm ổn định cho khoảng 300.000 người trực tiếp sản xuất và gần 200.000 người làm các hoạt động liên quan.

Tuy nhiên, sản xuất cà phê tại Đắk Lắk vẫn chủ yếu dựa vào các hộ nông dân quy mô nhỏ. Chỉ hơn 10% diện tích do doanh nghiệp quản lý, trong khi khoảng 90% thuộc các hộ có quy mô phổ biến từ 1-2 ha. Sản xuất phân tán khiến việc áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều khó khăn.

Trong khi đó, biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài, thiếu nước tưới mùa khô và diện tích cà phê già cỗi cần tái canh đang tạo thêm áp lực đối với ngành hàng. Các yêu cầu về sản xuất xanh, giảm phát thải và không gây mất rừng cũng ngày càng khắt khe, đặc biệt trước những quy định mới của thị trường quốc tế như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Theo ông Nguyễn Thiên Văn, những thách thức này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức phát triển và người sản xuất, nhằm xây dựng ngành cà phê có sức cạnh tranh cao hơn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng tốt với biến động thị trường.

UBND tỉnh Đắk Lắk giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối tham mưu, điều phối thực hiện. IDH Việt Nam đảm nhận vai trò hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ chuyên môn, đề xuất mô hình và giải pháp, đồng thời kết nối nguồn tài chính từ doanh nghiệp, nhà đầu tư và đối tác phát triển.

HƠN 120.000 LƯỢT NÔNG DÂN ĐƯỢC TẬP HUẤN SẢN XUẤT  BỀN VỮNG

Chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030 được xây dựng trên nền tảng kết quả của Chương trình Cảnh quan bền vững tỉnh Đắk Lắk (ISLA), triển khai từ năm 2016 theo mô hình hợp tác công tư, với sự đồng tài trợ của tập đoàn JDE Peet’s (Hà Lan).

Trong giai đoạn 2021-2025, chương trình được thực hiện tại các địa bàn chuyên canh cà phê Krông Năng, Cư M’gar và mở rộng sang Ea H’leo từ năm 2023. Phạm vi chương trình bao phủ hơn 91.500 ha cà phê, hơn 14.400 ha hồ tiêu và 11.200 ha cây ăn quả, với hơn 75.000 hộ dân hưởng lợi.

Các đối tác tham gia gồm chính quyền địa phương, IDH, JDE Peet’s và các doanh nghiệp như Simexco Đắk Lắk, Intimex Buôn Ma Thuột, Dakman, Sucden Coffee cùng hàng chục nghìn hộ trồng cà phê.

Trong 5 năm, chương trình đã tổ chức tập huấn sản xuất bền vững cho hơn 120.000 lượt nông dân; hỗ trợ hơn 1,3 triệu cây cà phê giống phục vụ tái canh và gần 505.000 cây trồng xen. Bên cạnh đó, 84 mô hình tưới tiết kiệm và quản lý thảm phủ được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Chương trình cũng hỗ trợ thành lập, củng cố năng lực cho 20 hợp tác xã với hơn 7.300 hộ thành viên, canh tác trên 9.556 ha cà phê. Riêng niên vụ 2024-2025, các doanh nghiệp đã thu mua hơn 23.000 tấn cà phê nhân từ những hợp tác xã này. Trong đó, 1.903 tấn cà phê chất lượng cao được bán với giá cao hơn thị trường từ 10.000-20.000 đồng/kg.

Đến cuối năm 2025, gần 28.000 ha cà phê, tương đương 31% diện tích vùng chương trình, được canh tác theo các tiêu chuẩn bền vững như 4C, Rainforest Alliance và Fairtrade.

Dữ liệu sản xuất và thông tin nông hộ trên hơn 86.000 ha cà phê cũng đã được khảo sát, số hóa và tích hợp vào hệ thống cơ sở dữ liệu EUDR do IDH hỗ trợ xây dựng. Hệ thống được bàn giao cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường vào tháng 12/2024, tạo cơ sở phục vụ quản lý vùng trồng và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Các thực hành canh tác của nông dân ghi nhận chuyển biến tích cực. Tỷ lệ hộ sử dụng phân bón hữu cơ tăng từ 33% lên 82%; 99% số hộ áp dụng quản lý thảm phủ, cỏ dại. Hàm lượng chất hữu cơ trong đất tăng từ 3,24% lên 4,09%. Đặc biệt, năm 2025 không còn phát hiện tồn dư Glyphosate trong cà phê nhân.

Năng suất cà phê bình quân đạt 2,79 tấn/ha. Thu nhập hộ năm 2024 đạt trên 385 triệu đồng, trong đó khoảng một phần tư đến từ cây trồng xen.

Ông Huỳnh Tiến Dũng nhấn mạnh kinh nghiệm tại Đắk Lắk cho thấy hợp tác giữa khu vực công, doanh nghiệp và các bên liên quan ở quy mô cảnh quan có thể tạo ra tác động lớn hơn, đồng thời giảm đáng kể chi phí cho mỗi doanh nghiệp so với việc triển khai riêng lẻ.

Việc mở rộng hợp tác được kỳ vọng tạo chuyển biến đồng bộ trên cả ba phương diện.

Về môi trường, chương trình hướng tới bảo vệ đất, nước và rừng, sử dụng hiệu quả vật tư nông nghiệp và giảm phát thải khí nhà kính.

Về kinh tế, dữ liệu vùng trồng minh bạch và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ hỗ trợ cà phê Đắk Lắk duy trì thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng.

Về xã hội, liên kết hợp tác xã, doanh nghiệp và đa dạng hóa cây trồng góp phần ổn định sinh kế, cải thiện thu nhập cho các hộ nông dân.