Một thời chỉ trồng sắn, trồng keo với hiệu quả thấp; đến nay, những triền đồi ở xã Thọ Bình, tỉnh Thanh Hóa đã được phủ xanh bởi nghệ nếp đỏ. Hành trình của cô gái Thái Vi Thị Ánh cho thấy khi tìm đúng cây trồng và biết cách nâng giá trị sản phẩm, đất khó vẫn có thể mở ra những cơ hội kinh tế mới...

Một ngày cuối tháng 8, sau những ngày mưa tầm tã, men theo con đường nhỏ vào vùng sản xuất của Hợp tác xã Nông sản dược liệu Ánh Mai, tại xã Thọ Bình, màu xanh của cây nghệ phủ kín từng triền đồi. Ít ai nghĩ rằng nơi đây từng có những diện tích đất bị bỏ hoang, hoặc chỉ trồng sắn, trồng keo với hiệu quả kinh tế thấp.

RỜI CÔNG VIỆC ỔN ĐỊNH, BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG QUẢ ĐỒI BỎ HOANG

Giữa vùng nguyên liệu ấy, chị Vi Thị Ánh, người dân tộc Thái, đã dành nhiều năm để biến một ý tưởng tưởng chừng đơn giản thành mô hình sản xuất gắn với chế biến sâu. Điều chị theo đuổi không chỉ là một loại cây trồng mới, mà còn là cách tạo ra giá trị từ chính mảnh đất quê hương.

Sinh ra giữa vùng đồi núi đá, chị Ánh hiểu khá rõ những khó khăn của người dân địa phương. Nương rẫy quanh năm nhưng thu nhập từ sắn, keo không cao, trong khi nhiều diện tích đất đồi không được khai thác hiệu quả.

Năm 2014, sau khi tốt nghiệp Học viện Hành chính Quốc gia, chị có cơ hội làm việc đúng chuyên ngành. Tuy nhiên, những lần trở về quê, chứng kiến cuộc sống còn khó khăn của bà con khiến chị không ngừng trăn trở.

Sau khi lập gia đình, chị quyết định từ bỏ công việc ổn định để trở về quê làm nông nghiệp.

Không có nhiều kinh nghiệm sản xuất, chị bắt đầu bằng việc tự tìm hiểu, nghiên cứu các loại cây có khả năng thích nghi với điều kiện đất đai tại địa phương. Sau nhiều lần tìm kiếm, cây nghệ nếp đỏ được chị lựa chọn.

Theo chị Ánh, nghệ nếp đỏ có khả năng thích nghi với vùng đất của Thọ Bình, trong khi củ nghệ có giá trị nhờ hàm lượng curcumin cao, có thể sử dụng trong chế biến thực phẩm và dược phẩm.

Năm 2016, chị đầu tư hơn 100 triệu đồng mua 3 tấn giống nghệ nếp đỏ về trồng thử nghiệm trên những diện tích đất đồi bỏ hoang.

Kết quả vượt ngoài kỳ vọng ban đầu. Cây nghệ sinh trưởng tốt, củ đẹp, màu đậm, chất lượng được đánh giá cao. Từ những luống nghệ đầu tiên, chị có thêm niềm tin để mở rộng diện tích.

Thế nhưng, khi bắt đầu làm lớn hơn vào năm 2018, khó khăn cũng xuất hiện. Chị mượn thêm đất của người thân, thuê đất của người dân trong xã để mở rộng vùng trồng. Nhưng kỹ thuật canh tác còn hạn chế, sâu bệnh phát sinh khiến năng suất giảm. Đặc biệt, đơn vị từng cam kết bao tiêu sản phẩm bất ngờ không thực hiện thỏa thuận. Hàng chục tấn nghệ tươi đến kỳ thu hoạch nhưng không có đầu ra.

TỪ CỦ NGHỆ TƯƠI ĐẾN VÙNG NGUYÊN LIỆU HƠN 8HA

Thay vì bỏ cuộc, chị Ánh quyết định thay đổi cách làm. Không bán được nghệ tươi thì phải tìm cách nâng giá trị củ nghệ.

Chị bắt đầu đầu tư máy móc để chế biến sâu. Từ nguyên liệu ban đầu, hàng loạt sản phẩm như tinh bột nghệ, nghệ sấy khô, bột nghệ, nghệ nguyên củ khô... được hình thành.

Cách làm này giúp sản phẩm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường nghệ tươi. Thay vì bán nguyên liệu thô, Hợp tác xã có thể chủ động chế biến, xây dựng sản phẩm và từng bước phát triển thị trường riêng.

Năm 2023, Hợp tác xã Nông sản dược liệu Ánh Mai được thành lập, đưa hoạt động sản xuất từ quy mô hộ gia đình sang hướng chuyên nghiệp hơn.

Từ vài ha ban đầu, vùng nguyên liệu của Hợp tác xã hiện đã mở rộng lên hơn 8ha. Sản phẩm được đưa đến nhiều tỉnh, thành trong nước và từng bước tiếp cận các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ.

Theo số liệu của Hợp tác xã, doanh thu đạt hơn 200 triệu đồng/ha/năm. Cùng với vùng nguyên liệu mở rộng, mô hình còn tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 15 lao động địa phương, với thu nhập 7 - 8 triệu đồng/người/tháng. Nhiều hộ dân trước đây chủ yếu trồng keo, sắn đã chuyển sang trồng nghệ nếp đỏ hoặc liên kết sản xuất với Hợp tác xã.

Điều dễ nhận thấy là cây nghệ không chỉ thay đổi diện mạo những triền đồi mà còn kéo theo sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Người dân bắt đầu quan tâm hơn đến kỹ thuật canh tác, chất lượng nguyên liệu và sản xuất theo hướng an toàn.

Hợp tác xã cũng hướng đến mô hình sản xuất tuần hoàn khi nghiên cứu tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân bón hữu cơ, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng, thiện nguyện và bảo vệ môi trường.

Những nỗ lực của chị Ánh được ghi nhận bằng giải thưởng Lương Định Của lần thứ XIX năm 2024. Đây là phần thưởng dành cho những thanh niên nông thôn có thành tích nổi bật trong sản xuất, kinh doanh, khởi nghiệp và phát triển nông nghiệp.

Năm 2025, chị tiếp tục đạt giải Nhất cuộc thi “Dự án khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên năm 2025” do Tỉnh đoàn Thanh Hóa tổ chức với dự án “Trồng và sản xuất chế biến sâu các sản phẩm từ củ nghệ nếp đỏ trồng trên núi đá”.

Từ một quyết định rời bỏ công việc ổn định, chị Vi Thị Ánh đã chọn cách trở về với đất, tìm một loại cây phù hợp để gieo trên những triền đồi từng bị bỏ hoang. Hơn 8 ha nghệ hôm nay không chỉ là thành quả của một mô hình khởi nghiệp, mà còn cho thấy khi nông sản được gắn với chế biến sâu và thị trường, những vùng đất khó vẫn có thể tạo ra giá trị.