Giá nhiên liệu máy bay đã đạt mức 195 USD vào cuối tháng 3, tăng gần 100 USD so với cuối tháng 2 khi chiến sự Trung Đông bắt đầu. Và khi chiến sự kéo dài, nhiên liệu ngày càng khan hiếm đối với các quốc gia không sản xuất hoặc có nguồn cung hạn chế…

Giám đốc điều hành của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Fatih Biro, cho biết trong một cuộc phỏng vấn trên podcast rằng lượng dầu thiếu hụt trong tháng 4 sẽ gấp đôi so với tháng 3, dẫn đến tình trạng khan hiếm nhiên liệu máy bay và dầu diesel ngày càng trầm trọng. "Chẳng bao lâu nữa, tôi nghĩ là vào tháng Tư hoặc tháng Năm, sự thiếu hụt nhiên liệu sẽ lan khắp châu Âu", ông nói.

Argus Media, một công ty phân tích dữ liệu cho ngành năng lượng, cho biết trong một báo cáo tuần này rằng "Vương quốc Anh là quốc gia dễ bị tổn thương nhất ở châu Âu trước tình trạng khan hiếm nguồn cung nhiên liệu máy bay".

Pháp cũng ghi nhận tác động rõ rệt do phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh. Hệ quả là tỷ trọng chi phí nhiên liệu trong hoạt động của các hãng bay đã tăng mạnh, từ 25% lên tới 45% chỉ trong thời gian ngắn.

Ryanair, hãng hàng không lớn nhất châu Âu, cho biết họ đang xem xét việc giảm số lượng đường bay. Giám đốc điều hành Michael O'Leary chia sẻ với Sky News: "Chúng tôi không dự kiến ​​sẽ có bất kỳ sự gián đoạn nào cho đến đầu tháng 5, nhưng nếu chiến sự tiếp diễn, chúng tôi sẽ gián đoạn nguồn cung vào tháng 5 và tháng 6".

Tương tự, một phát ngôn viên của Lufthansa nói với Bloomberg rằng hãng cũng đang chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. Người phát ngôn cho biết công ty có các nhóm đang xây dựng kế hoạch ứng phó khủng hoảng và dự kiến có thể phải ngừng hoạt động tới 40 máy bay. Còn người phát ngôn của hãng hàng không Scandinavian Airlines cho biết hãng sẽ cắt giảm khoảng 1.000 chuyến bay do giá nhiên liệu máy bay tăng cao.

Khi chi phí bay một chuyến vượt quá doanh thu mang lại, hủy chuyến là lựa chọn bất đắc dĩ. Dữ liệu từ công ty phân tích hàng không Cirium trên The Telegraph cho thấy, gần 7% tổng số chuyến bay toàn cầu đã bị hủy vào đầu tuần này, tăng mạnh so với mức 4,7% cùng kỳ năm ngoái.

Làn sóng cắt giảm này hiện đang lan rộng khắp các châu lục. United Airlines hủy các chuyến bay ngoài giờ cao điểm, các tuyến đêm muộn và giảm tần suất tại sân bay Chicago O’Hare. Hãng hàng không giá rẻ JetBlue của Mỹ thông báo tăng thêm 10 USD đối với hầu hết các loại phí hành lý do “chi phí vận hành gia tăng”.

Ông Scott Kirby, CEO United Airlines, cho biết nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức hiện tại, công ty sẽ phải gánh thêm 11 tỷ USD chi phí trong năm 2026. “Để dễ hình dung, trong năm kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay, chúng tôi cũng chỉ đạt lợi nhuận chưa tới 5 tỷ USD”, ông Scott Kirby nói với Bloomberg. United Airlines sẽ phải tăng giá vé khoảng 20% để bù đắp mức tăng chi phí nhiên liệu, bất chấp điều này có thể làm suy giảm nhu cầu đi lại của hành khách.

Điều đáng chú ý là ngay cả khi chiến sự kết thúc và giá nhiên liệu giảm, giá vé máy bay cũng chưa chắc giảm trở lại. Nhu cầu đi lại có thể mạnh hơn, đẩy giá vé lên cao. “Một khi giá đã tăng sẽ không thể giảm xuống nhanh chóng như vậy", chuyên gia ngành hàng không nhận định.

Trong động thái mới nhất, Air New Zealand ngày 7/4 tuyên bố sẽ cắt giảm các chuyến bay trong tháng 5 và tháng 6, đồng thời tăng giá vé. Hãng hàng không cho biết việc hợp nhất các chuyến bay, lần thứ hai trong gần một tháng qua, sẽ ảnh hưởng đến khoảng 4% số chuyến bay và 1% tổng số hành khách dự kiến ​​đi lại trong tháng 5 và tháng 6.

Tại châu Á, tác động tiêu cực rõ rệt nhất cũng tập trung ở các thị trường phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu. AirAsia cho biết họ đã cắt giảm 10% số chuyến bay và tăng giá vé để hạn chế tác động của chi phí nhiên liệu tăng cao. Hãng hàng không giá rẻ của Malaysia hiện đang khai thác các chuyến bay đến 25 quốc gia, cho biết thêm rằng họ cũng sẽ cắt giảm công suất trên các tuyến bay mà họ không thể bù đắp chi phí nhiên liệu.

Chính phủ Indonesia mới đây cam kết không tăng giá các nhiên liệu trợ cấp đến hết năm 2026, ngay cả trong kịch bản giá dầu trung bình ở mức 100 USD/thùng. Tuy nhiên, Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto cho biết, lĩnh vực hàng không chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu bay tăng, buộc phải có điều chỉnh. Cụ thể, mức tăng giá vé máy bay nội địa được giữ trong khoảng 9 – 13%. 

Dẫu vậy, theo các nhà phân tích, dù đã giảm chuyến bay nhưng vận tải hàng không vẫn chưa thể bắt kịp tốc độ sụt giảm của nguồn cung nhiên liệu. Theo Reuters, ít nhất 400.000 thùng nhiên liệu hàng không được sản xuất từ nguyên liệu dầu thô được vận chuyển thông qua eo Hormuz.

"Sẽ không có giải pháp dễ dàng để thay thế lượng nhiên liệu thiếu hụt, đặc biệt khi nguồn cung tại châu Á eo hẹp hơn do các nhà máy lọc hóa dầu giảm sản lượng", nhà phân tích Alex Yap tại Energy Aspects khẳng định.

Các cú sốc dầu mỏ trước đây chủ yếu đẩy giá lên cao, nhưng cú sốc lần này lại đang hạn chế nguồn cung thực tế, buộc các chính phủ, hãng hàng không phải xem xét việc phân bổ nguồn cung theo định mức. Ông Shukor Yusof từ Công ty tư vấn hàng không Endau Analytics cho biết: “Các hãng hàng không đang rất lo ngại về tương lai, bởi vì  không biết khi nào chiến sự sẽ kết thúc và khi nào chuỗi cung ứng, nguồn nguyên liệu đầu vào, sẽ được khôi phục từ vùng Vịnh”.

Căng thẳng địa chính trị không chỉ làm tăng giá vé mà còn đang tái định hình lại bản đồ hàng không thế giới. Theo phân tích của Bloomberg, trong nhiều năm qua, các hãng hàng không Trung Đông như Emirates hay Qatar Airways luôn chiếm ưu thế nhờ vị trí trung chuyển đắc địa. Khi không phận khu vực bị thu hẹp, các hãng hàng không phương Tây và châu Á đang nhanh chóng lấp đầy khoảng trống.

Lufthansa, British Airways và Air France-KLM đã tăng cường các chuyến bay đến Ấn Độ, Thái Lan và Singapore. Singapore Airlines mở thêm tuyến bay đi London và Melbourne, trong khi Cathay Pacific tăng cường các chuyến đến Paris và Zurich. Dù việc bay qua các dải hẹp ở Georgia hay Azerbaijan tốn nhiều thời gian hơn, đây vẫn là một nỗ lực đáng ghi nhận để duy trì kết nối.

Dù vậy, cơ hội luôn đi kèm rủi ro. Các hãng hàng không châu Âu và Mỹ đang phải đánh đổi giữa việc giành thị phần và gánh chịu chi phí nhiên liệu đắt đỏ. Cổ phiếu của hàng loạt ông lớn như Lufthansa, Air France-KLM hay IAG đều ghi nhận mức giảm từ 13% đến 27% trong thời gian qua.