Khi chưa xây dựng được niềm tin với thị trường thì doanh nghiệp phát hành trái phiếu luôn trông chờ vào ngân hàng bão lãnh, mua lại, cung cấp dịch vụ khác. Như vậy, kênh vốn này và tín dụng mãi trong tình trạng "tuy hai mà một"...

Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), việc giảm lãi suất trong thời điểm hiện nay là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi các ngân hàng chủ động chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và người vay vốn.

ĐẨY NHANH GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG

Bởi khi doanh nghiệp duy trì được hoạt động sản xuất, kinh doanh, ngân hàng mới có thể bảo đảm nguồn khách hàng và phát triển hoạt động tín dụng bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu từ cơ quan điều hành mà còn là lợi ích lâu dài của chính các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, xét về dài hạn, vấn đề không phải là giảm lãi suất bằng mọi cách mà phải tìm được một mặt bằng lãi suất hợp lý, phù hợp với điều kiện của nền kinh tế. Mặt bằng này cần vừa hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, vừa đáp ứng yêu cầu huy động nguồn lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao mà Chính phủ đặt ra, ông Tú phân tích.

Bài toán càng trở nên phức tạp khi hệ thống ngân hàng đang phải thực hiện đồng thời nhiều mục tiêu. Ông Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni cho rằng Ngân hàng Nhà nước đứng trước yêu cầu vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống.

"Do lãi suất chịu tác động của nhiều yếu tố nên không thể trông chờ riêng chính sách tiền tệ giải quyết. Cần có sự phối hợp giữa chính sách tài khóa, chính sách thương mại, chính sách đầu tư và các chính sách vĩ mô khác, đặc biệt là những giải pháp nhằm huy động thêm nguồn lực và giảm tải nhu cầu vốn mà hệ thống ngân hàng đang phải đáp ứng".

“Trong bối cảnh đó, không thể đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô để lấy tăng trưởng trong ngắn hạn. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, cần xử lý những điểm nghẽn khiến chi phí vốn của nền kinh tế ở mức cao, thay vì chỉ tập trung vào yêu cầu giảm lãi suất, ông Tú Anh nhấn mạnh”, Ông Nguyễn Tú Anh nêu.

Theo ông Tú Anh, một trong những giải pháp cần được ưu tiên là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đưa nguồn tiền đang nhàn rỗi tại Kho bạc Nhà nước vào lưu thông trong nền kinh tế. Khi dòng tiền được chuyển đến các chủ thể ngoài Nhà nước thông qua hoạt động đầu tư, chi tiêu, nguồn vốn này có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần giảm áp lực huy động vốn.

Việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân nguồn tiền từ Kho bạc sẽ giúp dòng vốn được lưu chuyển, tạo thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là một trong những cách khơi thông nguồn vốn sẵn có, đồng thời giảm sức ép lên hệ thống ngân hàng trong việc huy động vốn để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng, khơi thông dòng tiền mới chỉ là một phần của lời giải. Về căn cơ, nền kinh tế cần phát triển các kênh huy động vốn trung và dài hạn để chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng, trong đó thị trường trái phiếu giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

KHÔI PHỤC NIỀM TIN ĐỐI VỚI TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP

Ông Nguyễn Tú Anh phân tích, phát triển thị trường vốn không chỉ nhằm tạo thêm lựa chọn huy động tài chính cho doanh nghiệp mà còn giúp phân bổ lại nhu cầu vốn giữa các kênh. Khi doanh nghiệp có thêm khả năng huy động vốn trực tiếp từ thị trường, ngân hàng có thể tập trung hơn vào các khoản vay ngắn hạn và nhu cầu vốn lưu động, qua đó giảm áp lực về kỳ hạn và thanh khoản.

Tuy nhiên, để thị trường trái phiếu thực sự trở thành kênh dẫn vốn thay thế, vấn đề không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô phát hành mà còn ở khả năng khôi phục niềm tin của nhà đầu tư. Dù các cơ quan quản lý đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm phát triển thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán, kết quả thực tế vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng.

“Khoảng 80% nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện được đáp ứng qua hệ thống ngân hàng, trong khi nhu cầu đầu tư chủ yếu là vốn trung và dài hạn. Nếu tiếp tục đặt phần lớn gánh nặng tài trợ các dự án này lên ngân hàng, sự chênh lệch giữa kỳ hạn huy động và cho vay sẽ làm gia tăng rủi ro cho hệ thống. Khi rủi ro ngân hàng tăng lên, chi phí vốn cũng khó giảm”.

Ông Đào Minh Tú cho rằng, một trong những nguyên nhân quan trọng là niềm tin của nhà đầu tư đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu chưa cao.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp muốn phát hành trái phiếu vẫn phải dựa vào ngân hàng hỗ trợ phân phối, bảo lãnh hoặc có cam kết mua lại mới có thể tiếp cận nhà đầu tư. Điều này cho thấy thị trường chưa hình thành được niềm tin đủ lớn vào năng lực tài chính và khả năng thực hiện nghĩa vụ của tổ chức phát hành.

Để khắc phục tình trạng này, doanh nghiệp cần chủ động minh bạch thông tin, công bố rõ năng lực tài chính, khả năng tạo lợi nhuận và dòng tiền trả nợ. Hoạt động truyền thông, công bố thông tin cũng cần được chú trọng để nhà đầu tư có đủ cơ sở đánh giá khả năng thực hiện các nghĩa vụ của doanh nghiệp khi phát hành trái phiếu, ông Tú nêu.

Cùng với việc củng cố niềm tin ở thị trường sơ cấp, một yêu cầu quan trọng khác là phát triển thị trường thứ cấp để trái phiếu có thể được mua đi, bán lại linh hoạt.

Theo ông Tú, trái phiếu không thể chỉ dừng ở hoạt động phát hành và nắm giữ đến ngày đáo hạn. Khi có nhu cầu, nhà đầu tư phải có khả năng chuyển nhượng trái phiếu trên thị trường thứ cấp với sự tham gia của không chỉ các tổ chức lớn mà cả người dân, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư.

Một thị trường thứ cấp đủ sôi động sẽ giúp tăng tính thanh khoản, cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư và tạo sức hấp dẫn cho các đợt phát hành mới. Đây cũng là điều kiện để thị trường trái phiếu thực sự trở thành một kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, thay vì chỉ là nơi doanh nghiệp tìm kiếm nguồn tiền trong từng đợt phát hành riêng lẻ.

Không chỉ thị trường trái phiếu, thị trường chứng khoán cũng cần được nhìn nhận đúng hơn ở vai trò huy động vốn. Bên cạnh hoạt động giao dịch trên thị trường thứ cấp, cần quan tâm nhiều hơn đến phát hành lần đầu, phát hành cổ phiếu tăng vốn và các hoạt động gọi vốn trực tiếp cho doanh nghiệp.

“Bởi nếu chỉ tập trung vào việc mua đi bán lại cổ phiếu, dòng tiền chủ yếu chuyển từ nhà đầu tư này sang nhà đầu tư khác, chứ không trực tiếp bổ sung nguồn lực tài chính cho hoạt động sản xuất, kinh doanh”, ông Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng hàng hóa và thanh khoản thị trường, hoàn thiện cơ chế để các ngân hàng tham gia hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn cũng là vấn đề cần được tính đến.

Ở góc độ này, ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), cho rằng cần xem xét lại việc tính hoạt động bảo lãnh phát hành trái phiếu của ngân hàng vào hạn mức tăng trưởng tín dụng.

Theo ông Khôi, hạn mức tăng trưởng tín dụng được sử dụng để kiểm soát tốc độ mở rộng hoạt động huy động và cho vay của các ngân hàng, qua đó hạn chế nguy cơ tăng trưởng tín dụng quá mức và gây áp lực lên mặt bằng lãi suất. Tuy nhiên, nếu hoạt động bảo lãnh phát hành trái phiếu cũng bị tính vào hạn mức này, khả năng tham gia hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường của ngân hàng sẽ bị hạn chế.

“Nếu không tính hoạt động bảo lãnh phát hành trái phiếu doanh nghiệp vào hạn mức tăng trưởng tín dụng của ngân hàng, các ngân hàng sẽ tập trung nhiều hơn vào hoạt động cho vay ngắn hạn, còn nhu cầu vốn trung và dài hạn sẽ được chuyển sang thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Khi đó, các ngân hàng sẽ quan tâm nhiều hơn đến thực trạng tín dụng và năng lực tài chính của tổ chức phát hành trái phiếu" 

Ông Phạm Phú Khôi Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA)

Ông Khôi phân tích, ngân hàng có lợi thế về kinh nghiệm đánh giá năng lực tài chính, quản lý tài sản bảo đảm và theo dõi dòng tiền của doanh nghiệp. Sự tham gia bảo lãnh của ngân hàng có thể giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá mức độ an toàn của trái phiếu; qua đó củng cố niềm tin đối với tổ chức phát hành.

Như vậy, phát triển thị trường vốn không chỉ là câu chuyện tạo thêm một kênh huy động tiền cho doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng. Khi nhu cầu vốn trung và dài hạn được phân bổ hợp lý hơn giữa các kênh, ngân hàng sẽ giảm bớt sức ép về kỳ hạn, thanh khoản và rủi ro, từ đó có thêm dư địa điều chỉnh lãi suất cho vay.