Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, thị trường nông sản biến động khó lường, nông nghiệp số, công nghệ cao đang mở ra hướng đi mới, giúp người nông dân làm chủ động trong sản xuất, kinh doanh, từ đó tạo sinh kế ổn định và lâu dài...

Trong nhiều năm, nông nghiệp vẫn là trụ cột sinh kế của khu vực nông thôn, miền núi. Tuy nhiên, phương thức sản xuất truyền thống dựa chủ yếu vào kinh nghiệm và lao động thủ công đang bộc lộ nhiều hạn chế.

NÂNG CẤP CÔNG NGHỆ ĐỂ ĐẠT HIỆU QUẢ CAO TRONG SẢN XUẤT

Với sự vào cuộc của các ngành chức năng, hiện nay nông dân ở nhiều vùng sản xuất nông nghiệp lớn trên cả nước đã mạnh dạn đầu tư nâng cao công nghệ trong canh tác, sản xuất để nâng cao sản lượng cũng như chất lượng nông sản. 

Điển hình, mô hình trồng rau trong nhà màng của gia đình chị Vũ Thu Hiền, thôn Kim Quan xã Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên mang lại doanh thu khoảng 2 tỷ đồng/năm; tạo việc làm cho 15 lao động tại địa phương.

Chị Hiền cho biết: “Nhu cầu rau sạch, chất lượng cao trên thị trường ngày càng lớn, nhất là ở phân khúc trung và cao cấp, cho nên gia đình tôi đã đầu tư hàng tỷ đồng xây dựng nhà màng và mua sắm trang thiết bị hiện đại để phục vụ trồng nhiều loại rau, quả sạch. Rau, quả sản xuất trong nhà màng có năng suất, chất lượng ổn định, bảo đảm an toàn thực phẩm, được cấp chứng nhận VietGAP, vì thế xuất bán vào hệ thống siêu thị luôn được giá cao"”.

Hiện nay không chỉ tại xã Khoái Châu, nông dân hầu hết các địa phương  đã ứng dụng công nghệ tưới hiện đại để tiết kiệm tài nguyên nước cũng như tăng năng suất cây trồng. 

Một trong những thay đổi rõ nét nhất mà nông nghiệp số mang lại là việc thay đổi cách thức tổ chức sản xuất. Nếu như trước đây, việc tưới tiêu, bón phân, theo dõi sâu bệnh hoàn toàn dựa vào sức người và cảm tính, thì nay nhiều khâu đã được tự động hóa nhờ các hệ thống điều khiển thông minh.

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, người nông dân có thể giám sát vườn cây, điều chỉnh lượng nước tưới, phân bón phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng.

Các mô hình nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, phân tích tiểu khí hậu đang được áp dụng ngày càng rộng rãi. Nhờ đó, cây trồng ít chịu tác động bất lợi của thời tiết, giảm sâu bệnh, tiết kiệm nước và vật tư nông nghiệp, đồng thời giữ chất lượng nông sản ổn định hơn. Đây là yếu tố quan trọng giúp nông sản đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Dù chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ không nhỏ, song hiệu quả kinh tế mang lại đã cho thấy đây là khoản đầu tư dài hạn. Nhiều hộ sản xuất sau khi áp dụng công nghệ đã giảm đáng kể chi phí vận hành, nâng cao năng suất, tạo nguồn thu ổn định hơn so với phương thức canh tác truyền thống.

Tại xã Nho Quan (Ninh Bình), việc chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng ổi theo mô hình hợp tác xã là một ví dụ điển hình. Ông Trịnh Văn Thành, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Đồng Phong cho biết, nhờ sự tạo điều kiện của chính quyền trong chuyển đổi quỹ đất và hỗ trợ kỹ thuật, người dân được hướng dẫn áp dụng đồng bộ quy trình sản xuất mới.

Từ chỗ sản xuất tự phát, các hộ đã liên kết với nhau, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Sản phẩm ổi Đồng Phong sau khi được chuẩn hóa quy trình, truy xuất nguồn gốc đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị và giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất.

TỪ SẢN XUẤT ĐƠN LẺ ĐẾN CHUỖI GIÁ TRỊ SỐ

Không chỉ ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số cũng đang được thúc đẩy để tạo bước đột phá trong tiêu thụ nông sản. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, nhiều hộ sản xuất đã chủ động đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, mở rộng kênh phân phối và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Ông Đào Hữu Thuân, chủ trang trại gà đẻ trứng tại xã Mao Điền, thành phố Hải Phòng cho biết, việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử giúp trang trại có đầu ra ổn định hơn.

Theo ông Thuân, điều quan trọng không chỉ là tiêu thụ được sản phẩm mà là duy trì nguồn thu đều, ổn định, giúp hộ sản xuất nhỏ tránh nguy cơ tái nghèo khi thị trường biến động. Từ khi tham gia giao dịch số, sản phẩm của gia đình tiêu thụ đều hơn và xác định được hướng phát triển lâu dài.

Khi tham gia các mô hình sản xuất số hóa, người nông dân không còn sản xuất đơn lẻ mà trở thành một phần của chuỗi giá trị. Tại Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn (Hà Nội), việc gắn mã truy xuất nguồn gốc cho từng sản phẩm đã giúp hợp tác xã tiếp cận những thị trường khó tính, nâng giá trị nông sản và tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Theo bà Nguyễn Thanh Tuyền, Giám đốc hợp tác xã, công nghệ không chỉ giúp “bán được hàng” mà còn giúp người nông dân chứng minh chất lượng sản phẩm bằng dữ liệu, từ đó nâng vị thế trong đàm phán giá và giảm phụ thuộc vào trung gian.

Ở Hà Tĩnh, ông Đinh Văn Hồng, Giám đốc Hợp tác xã Hồng Lĩnh cho biết, việc cập nhật website, tận dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử đã trở thành hoạt động thường xuyên. Thông qua các nền tảng số, hợp tác xã nắm bắt kịp thời thị hiếu người tiêu dùng, xu hướng thị trường và sản phẩm cạnh tranh, từ đó đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng hàng hóa.

Theo ông Hồng, phương thức trao đổi số đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân, hướng tới sản phẩm sạch, có kiểm duyệt và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Rõ ràng, hiện nay việc chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất hay tiêu thụ mà còn giúp người dân vùng nông thôn, miền núi tiếp cận nhanh hơn với kiến thức kỹ thuật, chính sách hỗ trợ và các dịch vụ công.

Để thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao, nhiều năm qua Chính phủ đã xác định chuyển đổi số quốc gia là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, trong đó khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt đối với vùng khó khăn.