Một số đại biểu Quốc hội cho rằng với những người am hiểu các lĩnh vực như hành chính, kinh tế, thương mại, quốc tế có thể là nguồn bổ sung cần thiết cho nghề luật sư. Thay vì bắt buộc những người này học thêm văn bằng hai cử nhân luật, dự thảo có thể cho phép họ hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp luật đạt chuẩn...

Chiều 2/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Luật sư (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội tập trung thảo luận quy định về người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật. Các ý kiến cho thấy hai hướng tiếp cận: thận trọng với nền tảng kiến thức đầu vào và mở rộng lộ trình dựa trên năng lực thực chất.

ĐỀ XUẤT CÓ LỘ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI KIẾN THỨC

Đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) đề nghị cân nhắc quy định này vì hoạt động luật sư không chỉ cần kiến thức chuyên sâu mà còn đòi hỏi nền tảng pháp luật toàn diện, kỹ năng tranh tụng, tư vấn và hướng dẫn. Đại biểu đề nghị người thuộc nhóm này cần được bồi dưỡng thêm kỹ năng để bảo đảm chất lượng hành nghề; đồng thời lưu ý việc cấp chứng chỉ cần gắn với năng lực hoạt động thực tế, tránh tình trạng có số lượng nhưng chất lượng không cao.

Còn đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đồng tình với việc mở cơ hội hành nghề cho người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật dù không có bằng cử nhân luật. Đại biểu cho rằng quá trình học sau đại học đòi hỏi người học nghiên cứu chuyên sâu, trong khi người muốn hành nghề vẫn phải trải qua thời gian tập sự. Với những người am hiểu các lĩnh vực như hành chính, kinh tế, thương mại, quốc tế, đây có thể là nguồn bổ sung cần thiết cho nghề luật sư.

Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) không đồng tình với cách tiếp cận dành ngoại lệ cho người có bằng luật sau đại học tại quốc gia không đào tạo cử nhân luật và đề nghị cân nhắc lại việc phân định điều kiện theo mô hình đào tạo của từng quốc gia. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Quảng Ninh) cũng cho rằng tiêu chuẩn nên dựa trên trình độ và năng lực thực chất, không nên phụ thuộc vào tên gọi hay trình tự văn bằng tại từng nước.

Đại biểu phân tích: nếu người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật ở một số quốc gia được chấp nhận, trong khi người có trình độ tương tự tại quốc gia có đào tạo cử nhân luật lại bị loại chỉ vì thiếu bằng cử nhân, thì cách phân định này chưa thật hợp lý.

Từ tranh luận về văn bằng, đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) đề xuất một lộ trình khác cho người tốt nghiệp ngành đại học khác nhưng có chuyên môn sâu về tài chính, thương mại quốc tế hoặc công nghệ.

Theo đại biểu, thay vì bắt buộc những người này học thêm văn bằng hai cử nhân luật, dự thảo có thể cho phép họ hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp luật đạt chuẩn. Đại biểu lưu ý việc học thêm văn bằng hai có thể mất từ 2,5 đến 3 năm, trong khi nhu cầu bổ sung nhân lực pháp lý có chuyên môn liên ngành ngày càng rõ.

Đại biểu đề nghị người đi theo lộ trình chuyển đổi vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về phẩm chất, hoàn thành đào tạo nghề luật sư, 12 tháng tập sự và đạt kỳ thi quốc gia về luật sư. Chương trình chuyển đổi cần có chuẩn cụ thể; người học phải được đánh giá phần kiến thức đã có và bổ sung những nội dung còn thiếu. Theo đại biểu, mở rộng nguồn tuyển chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cơ chế bảo đảm nền tảng pháp luật và năng lực hành nghề, không chỉ dựa vào văn bằng.

LÀM RÕ ĐIỀU KIỆN ĐẦU VÀO VÀ LỘ TRÌNH HÀNH NGHỀ

Giải trình về tiêu chuẩn đầu vào, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo đã được chỉnh lý theo hướng thu hẹp ngoại lệ đối với người có bằng sau đại học ngành luật nhưng không có bằng cử nhân luật.

Quy định này không áp dụng chung cho người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật, mà chỉ hướng tới người được đào tạo theo mô hình tại một số quốc gia không đào tạo cử nhân luật như Việt Nam, cụ thể là mô hình Juris Doctor tại Mỹ, Canada và Nhật Bản.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, người theo lộ trình này phải có bằng cử nhân của một ngành khác trước khi học luật.

Để bảo đảm chất lượng, họ không được miễn, giảm điều kiện đào tạo và tập sự: vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo nghề luật sư, 12 tháng tập sự và đạt yêu cầu kỳ thi quốc gia về luật sư như người trong nước. Cơ quan soạn thảo đề xuất ngoại lệ này nhằm thu hút nhân lực có trình độ, am hiểu sâu về pháp luật quốc tế, trong đó có người Việt Nam ở nước ngoài, đáp ứng yêu cầu hội nhập

Về quyền của luật sư tập sự trong hoạt động tố tụng, Bộ trưởng Tư pháp cho biết cơ quan soạn thảo đang phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao để rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm đồng bộ với các luật tố tụng.

Trường hợp chưa thể quy định ngay trong luật, các cơ quan có thể nghiên cứu hướng dẫn để người tập sự được cọ xát thực tế dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của luật sư hướng dẫn. Riêng đề xuất cho luật sư tập sự gặp người bị tạm giữ, tạm giam, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu.