Trước những hạn chế về thủ tục tiền kiểm và các bất cập trong quy định về mô hình liên kết mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định về hợp tác, đầu tư với nước ngoài. Quy định mới được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để các khó khăn, tiếp tục khơi thông nguồn vốn FDI đã chạm mốc gần 1 tỷ USD trong lĩnh vực này...

Dự thảo nhằm thay thế Nghị định số 86/2018/NĐ-CP ngày 06/6/2018 của Chính phủ quy định về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục... Hiện hồ sơ được chuyển sang Bộ Tư pháp để thẩm định.

HỢP TÁC TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC CÒN NHIỀU ĐIỂM HẠN CHẾ

Theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), tính đến ngày 31/8/2025, tổng vốn FDI trong lĩnh vực giáo dục trên cả nước đạt hơn 993 triệu USD với 707 dự án đến từ 32 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong đó, Singapore đứng đầu với 164 dự án, tiếp đến là Hàn Quốc với 135 dự án. Xét về tổng vốn đầu tư, Hoa Kỳ, Singapore và Hàn Quốc là 3 quốc gia hàng đầu có dự án đầu tư vào Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục, chiếm gần một nửa tổng số vốn FDI. Các dự án chủ yếu tập trung tại ba thành phố lớn là TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng.

Báo cáo cho thấy nhìn chung, dòng vốn FDI vào giáo dục có quy mô còn khá khiêm tốn, mang tính nhỏ lẻ. Tuy nhiên, điểm tích cực rất lớn là tỷ lệ giải ngân (vốn thực hiện/vốn đăng ký) đạt mức rất cao (gần 100%).

Cũng theo báo cáo, hiện số lượng dự án đầu tư FDI vào giáo dục ngắn hạn và tư vấn du học chiếm 71% tổng số dự án song vốn đầu tư vào hình thức này chỉ chiếm 15,5% tổng vốn FDI (153,5 triệu USD).

Còn lĩnh vực nhận được vốn FDI lớn nhất là giáo dục đại học với 380 triệu USD, chiếm 38,3% tổng vốn FDI trong giáo dục, mặc dù chỉ có 05 cơ sở giáo dục đại học – con số tương đối khiêm tốn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá dòng vốn FDI giáo dục đang chảy vào các khu vực có mức sống khá hoặc có nhiều khu công nghiệp và bỏ ngỏ các tỉnh miền núi, vùng sâu vùng xa.

Điều này cho thấy việc thực hiện Nghị định 86 đã mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài rót vốn vào mảng giáo dục sớm (Mầm non) và cơ bản (Phổ thông, Ngoại ngữ) tại các tỉnh phát triển. Tuy nhiên, chính sách này bộc lộ hạn chế khiến dòng vốn không được kéo về các vùng kinh tế khó khăn.

Cũng theo đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, phương thức quản lý hiện hành còn nặng về tiền kiểm; nhiều thủ tục hành chính được thiết kế theo từng hoạt động, nhiều bước. 

Ngoài ra, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động hợp tác, đầu tư với nước ngoài và cơ sở giáo dục nước ngoài, cơ sở giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài còn những mặt hạn chế.

Đặc biệt, việc triển khai các luật mới ban hành phát sinh một số khoảng trống pháp lý đối với các mô hình hợp tác, đầu tư mới gồm: liên kết thành lập đơn vị chuyên môn, khoa, viện nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm trọng điểm không hình thành pháp nhân mới; liên kết tổ chức thi cấp các loại chứng chỉ của nước ngoài ngoài chứng chỉ năng lực ngoại ngữ…

Do đó, việc xây dựng dự thảo nghị định là cần thiết nhằm mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài có chọn lọc, phát triển các mô hình giáo dục chất lượng cao.

KHUYẾN KHÍCH VÀ ƯU TIÊN THU HÚT HỢP TÁC, ĐẦU TƯ

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, dự thảo Nghị định gồm 07 chương, 53 điều và 01 Phụ lục (20 mẫu văn bản).

Điểm đáng chú ý là điều 6 dự thảo quy định rõ các lĩnh vực khuyến khích và ưu tiên thu hút hợp tác, đầu tư. So với Nghị định số 86 chỉ quy định lĩnh vực được phép hợp tác, đầu tư thì dự thảo chuyển sang xác định lĩnh vực, địa bàn khuyến khích, ưu tiên thu hút nhằm thể chế các Nghị quyết của Đảng, Nhà nước.

Danh mục khuyến khích là định hướng chính sách, không phải điều kiện đầu tư, kinh doanh; không gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ hoặc sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước. 

Điểm mới là dự thảo bổ sung chương mới về hợp tác, liên kết, đầu tư với nước ngoài trong giáo dục. Theo đó, việc hợp tác, liên kết được thực hiện theo cơ chế thông báo bằng văn bản và cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu theo quy định tại Nghị định này.

Cụ thể, tổ chức tự chịu trách nhiệm về việc đáp ứng yêu cầu, thông báo bằng văn bản trước khi hoạt động, cơ quan nhà nước kiểm tra, giám sát trên cơ sở nội dung đã thông báo và xử lý khi phát hiện không bảo đảm.

BẢO ĐẢM QUYỀN LỢI CHO NGƯỜI HỌC

Thực tiễn phát sinh nhiều trường hợp bên nước ngoài ngừng hợp tác, chương trình không còn được kiểm định, người học không được cấp văn bằng hoặc không được hoàn trả học phí. Trong khi đó, Nghị định số 86/2018/NĐ-CP chỉ quy định chung trách nhiệm khi chấm dứt. Để giải quyết vấn đề này, dự thảo xây dựng phương án bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.

Đây là nội dung bắt buộc trước tuyển sinh, công khai khi nhập học, gồm tối thiểu 07 nội dung: thông báo trước 30 ngày; lựa chọn học tiếp, thay đối tác, chuyển chương trình; công nhận kết quả học tập; hoàn trả học phí trong 30 ngày, không thu chênh lệch; lưu giữ hồ sơ; phân định trách nhiệm tài chính; đầu mối tiếp nhận khiếu nại…

Cơ sở giáo dục Việt Nam chịu trách nhiệm toàn diện trước người học kể cả khi bên nước ngoài không thực hiện nghĩa vụ; khoản hoàn trả cho người học được thanh toán trước khi thanh lý tài sản cho các bên góp vốn.