Nguy cơ tấn công tên lửa, phí bảo hiểm tăng vọt và những chuyến tàu chở hàng bị mắc kẹt đang gây đảo lộn hoạt động thương mại đi qua eo biển Hormuz...

Và giới phân tích cho rằng người tiêu dùng trên thế giới sẽ cảm nhận rõ tác động của tình trạng này chỉ sau vài tuần nữa.

Từ chỗ là một đoạn đường huyết mạch của hoạt động vận tải biển toàn cầu, Hormuz giờ đây đã trở thành một mặt trận trong cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran.

“Eo biển Hormuz vốn dĩ đã rất nhạy cảm với sự gián đoạn. Giờ đây, eo biển này đã trở thành một khu vực của sự thù địch dai dẳng, với lịch trình của các chuyến tàu, khả năng hàng hóa được bảo hiểm, và điều kiện theo thời gian thực đang trở thành những vấn đề lớn”, ông Marco Forrgione - Giám đốc tổ chức nghiên cứu Chartered Institute of Export and International Trade có trụ sở ở Anh - nói với trang Euronews.

Mỹ đang có nhiều nỗ lực nhằm khai thông Hormuz sau khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển này, bao gồm kêu gọi các quốc gia thành lập một liên minh để hộ tống tàu bè đi qua eo Hormuz, song hàng trăm tàu chở dầu và chở các hàng hóa khác vẫn đang bị kẹt ở hai đầu eo biển.

Các cuộc tấn công tên lửa, nguy cơ trúng thủy lôi và rủi ro đụng độ với lực lượng Iran đã khiến giao thông qua eo Hormuz giảm mạnh tới mức gần như tê liệt. Cùng với đó là phí bảo hiểm tàu bè tăng vọt và thị trường năng lượng toàn cầu lâm vào tình trạng khủng hoảng.

Ngay sau khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra vào hôm 28/2, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu bè đi qua eo biển Hormuz đã tăng dữ dội. Theo ông Forgione, đã có thời điểm dịch vụ bảo hiểm này bị ngừng cung cấp, và khi dịch vụ được nối lại, mức phí đã tăng gấp từ 3-4 lần so với trước xung đột, những mức tăng không thể bền vững trong dài hạn.

Trước xung đột, bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho một tàu đi qua Vùng Vịnh là 0,02-0,05% giá trị con tàu. Sau khi xung đột nổ ra, phí bảo hiểm tăng lên mức 0,5-1% giá trị tàu, thậm chí cao hơn.

Điều này có nghĩa là một tàu chở dầu trị giá 120 triệu USD trong điều kiện bình thường chỉ phải trả 40.000 USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho mỗi chuyến đi qua Vùng Vịnh, giờ đây phải trả 600.000 USD đến 1,2 triệu USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho một chuyến đi như vậy.

Chỉ sau vài tuần nữa, sự tăng phí bảo hiểm như vậy sẽ được người tiêu dùng cảm nhận rõ rệt ở trạm bơm xăng hay siêu thị.

“Những áp lực này đã đẩy giá cước tàu chở dầu tăng cao, và những chi phí đó sẽ ngấm vào chi phí đầu vào và chuỗi cung ứng, rốt cục sẽ chạm đến người tiêu dùng thông qua giá xăng dầu tăng cao hơn”, ông Forgione nhấn mạnh.

Một số hãng vận tải biển lớn của thế giới như: Maersk, MSC, CMA CMG và Hapag-Lloyd đã dừng các chuyến tàu đi qua Vùng Vịnh. Một số khác chuyển hướng các chuyến tàu khỏi eo biển Hormuz, đồng nghĩa quãng đường và thời gian di chuyển dài hơn.

Nhiều công ty vận tải biển đã đưa rủi ro địa chính trị vào kế hoạch hoạt động.

Ông Christopher Long, Giám đốc phụ trách vấn đề tình báo và rủi ro tại công ty Neptune P2P Group, nói rằng việc này bao gồm theo dõi chặt chẽ hơn thông tin tình báo về các mối đe dọa, đánh giá lại thời gian vận chuyển và đảm bảo rằng các tàu có nhận thức tình huống phù hợp khi di chuyển qua các khu vực có rủi ro cao.

“Các công ty cũng đang xem xét lại kế hoạch dự phòng, sự chuẩn bị của thủy thủ đoàn và các giao thức liên lạc, để các tàu có thể phản ứng hiệu quả hơn nếu điều kiện an ninh xấu đi hơn nữa”, ông Long nói.

Từ góc độ thương mại, ông Forgione nhận định rằng "đối với các doanh nghiệp, thông điệp rất rõ ràng: tăng cường khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng không còn là tùy chọn mà là ưu tiên chiến lược cấp bách".

Việc chuyển hướng hoặc thay đổi tuyến đường là rất khó, do vị trí địa lý của vịnh Ba Tư khiến các công ty chỉ còn rất ít lựa chọn thay thế. Do đó, ông Forgione cho rằng đa dạng hóa chuỗi cung ứng sẽ giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ đối tác đơn lẻ nào và cho phép các doanh nghiệp hấp thụ các cú sốc hiệu quả hơn.

"Khi xảy ra gián đoạn, các công ty có nhiều lựa chọn nguồn cung sẽ được bảo vệ tốt hơn, bởi vì họ có thể điều chỉnh nhanh chóng và duy trì tính liên tục”, ông nói.

Ông Long, một cựu sĩ quan hải quân Anh, tin rằng các cuộc hộ tống và tuần tra hải quân mang lại một lớp đảm bảo quan trọng cho giao thông qua eo biển Hormuz, nhưng các công ty vẫn sẽ coi tuyến đường thủy này là môi trường hoạt động rủi ro cao ngay cả khi có lực lượng an ninh hiện diện.

Một chiến dịch gây rối kéo dài ở eo biển Hormuz của Iran có thể gây ra bất ổn lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, mà hậu quả có thể mất nhiều năm mới có thể khắc phục.

Vậy điều gì sẽ kích hoạt một cuộc phản ứng hải quân đa quốc gia quy mô lớn để khai thông eo biển Hormuz? Một sự leo thang căng thẳng, với các cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào các tàu thương mại hoặc sự gián đoạn kéo dài đối với thương mại hàng hải, có thể thúc đẩy một phản ứng đa quốc gia mạnh mẽ hơn.

"Trong lịch sử, các mối đe dọa đối với các hành lang vận chuyển quan trọng đã dẫn tới những cuộc triển khai hải quân phối hợp nhằm khôi phục an ninh và tự do hàng hải", ông Long nói.