Nợ công của Mỹ đã chạm mốc 100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9, đánh dấu lần đầu tiên tỷ lệ này đạt con số ba chữ số kể từ năm 1946...

Trước đó, Chính phủ liên bang Mỹ đã công bố nợ công do công chúng nắm giữ tính đến ngày 30/9 là 32,2 nghìn tỷ USD. Với số liệu về sản lượng kinh tế quý 3/2026 được công bố hôm 29/10 vừa qua, số nợ này tương đương hơn 100% - cụ thể là 100,03% - GDP của năm tài khóa vừa kết thúc.

Tỷ lệ nợ này tăng so với mức 99,4% vào cuối năm tài khóa trước, nhưng vẫn thấp hơn so với con số dự báo 100,6% mà Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) đưa ra hồi tháng Hai. Với xu hướng tăng này, Mỹ đang tiến gần hơn đến việc phá vỡ kỷ lục nợ công tương đương 106% GDP thiết lập vào năm 1946 - thời điểm ghi nhận mức nợ cao do nhu cầu vay mượn lớn để phục vụ Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Cũng trong năm tài khóa vừa rồi, Chính phủ Mỹ ghi nhận khoản thâm hụt ngân sách hàng năm kỷ lục gần 2 nghìn tỷ USD, tương đương 6,2% GDP.

Các số liệu hàng năm về tỷ lệ nợ công và tỷ lệ thâm hụt ngân sách so với GDP của Mỹ được được tính toán dựa trên GDP của 4 quý trong năm tài khóa . Vào hôm 29/10, Chính phủ Mỹ đã công bố số liệu sơ bộ về GDP của quý 3/2026, tức là quý cuối cùng của tài khóa vừa rồi. Nền kinh tế tăng trưởng với tốc độ nhanh trong quý 3, nhưng mức vay mượn của Chính phủ liên bang cũng tăng nhanh không kém.

Nhiều nhà bình luận thường nhắc đến tổng nợ liên bang - con số vừa vượt mốc 40 nghìn tỷ USD - các nhà kinh tế lại ưu tiên sử dụng thước đo "nợ do công chúng nắm giữ" vì đây là chỉ số phản ánh chính xác hơn gánh nặng từ việc vay nợ. Con số 40 nghìn tỷ USD bao gồm cả các khoản nợ giữa các cơ quan chính phủ với nhau, chẳng hạn như các trái phiếu Kho bạc nằm trong quỹ tín thác An sinh Xã hội.

Trước đó trong năm nay, Mỹ cũng đã có lúc chạm ngưỡng nợ công tương đương 100% GDP trong một phép tính trong năm. Các đợt điều chỉnh dữ liệu GDP và thay đổi trong phương thức phát hành nợ của Chính phủ có thể khiến các con số này biến động. Những đợt điều chỉnh sắp tới đối với số liệu GDP quý 3/2026 có thể làm thay đổi tỷ lệ cuối cùng.

Tuy nhiên, theo tờ báo Wall Street Journal, những con số lớn về tỷ lệ nợ công và thâm hụt ngân sách của Chính phủ Mỹ vẫn cho thấy một sự thay đổi đáng kể trong tình hình tài chính quốc gia so với thời điểm đầu thế kỷ này.

Vào cuối thập niên 1990, nhờ nền kinh tế tăng trưởng mạnh, các biện pháp kiểm soát chi tiêu, cùng nguồn thu từ thuế đánh trên lãi vốn trong thời kỳ phát triển bùng nổ của các công ty công nghệ (dot-com), Chính phủ liên bang Mỹ đã đạt được thặng dư ngân sách hàng năm. Năm 2000, tỷ lệ nợ công trên GDP của nước này ở mức 33,7% và trong xu hướng giảm.

Đầu năm 2001, ông Alan Greenspan, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thời bấy giờ, bắt đầu bày tỏ lo ngại về những vấn đề kinh tế và thị trường có thể phát sinh nếu Mỹ trả hết toàn bộ nợ công. Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra.

Sau đó, Quốc hội Mỹ đã nhiều lần thực hiện cắt giảm thuế và tăng chi tiêu để ứng phó với các tình huống khẩn cấp, bao gồm các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009 và đại dịch Covid-19 năm 2020. Bên cạnh đó, tình trạng già hóa dân số cũng đẩy chi phí của các chương trình An sinh Xã hội (Social Security) và chăm sóc y tế Medicare tăng cao.

Triển vọng hiện tại của nền tài chính công Mỹ được giới chuyên gia đánh giá là khá ảm đạm. Theo dự báo, quỹ An sinh Xã hội sẽ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán vào năm 2032, dẫn đến việc tự động cắt giảm phúc lợi trừ khi Quốc hội can thiệp. Theo CBO, chi phí lãi vay ròng - khoản mục khó thay đổi nhất trong ngân sách - được dự báo sẽ tăng thêm hơn 1% GDP trong thập kỷ tới.

Một điều đáng nói là dự báo này được đưa ra từ đầu năm nay dựa trên giả định lãi suất thấp hơn nhiều so với mức lãi suất thực tế hiện nay. Nếu tất cả các mức lãi suất đi vay của Chính phủ Mỹ cao hơn dự báo của CBO 0,1 điểm phần trăm, thì chi phí lãi vay của Washington trong 1 thập kỷ sẽ tăng thêm 379 tỷ USD.