Với biên bản ghi nhớ vừa được ký giữa Vinatom với Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế trên cơ sở lò phản ứng MBIR của Nga mới đây, sẽ mở ra cơ hội để các nhà khoa học Việt Nam tiếp cận một trong những cơ sở nghiên cứu neutron nhanh có thông lượng cao nhất thế giới, qua đó tăng cường năng lực nghiên cứu vật liệu, nhiên liệu và công nghệ lò phản ứng…

Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) và Công ty TNHH Lãnh đạo Liên danh “Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế trên cơ sở lò phản ứng MBIR” của Nga vừa ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân.

Theo thông tin từ Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom), văn kiện xác nhận sự sẵn sàng của hai bên trong việc phát triển hợp tác trên nền tảng Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR, bao gồm việc Vinatom tham gia các hoạt động nghiên cứu được triển khai tại đây và nghiên cứu các điều kiện để gia nhập Liên danh MBIR.

MỞ RỘNG KHÔNG GIAN NGHIÊN CỨU CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN

Một trong những nội dung đáng chú ý của thỏa thuận là khả năng Vinatom tham gia các chương trình nghiên cứu tại MBIR, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển công nghệ hạt nhân thế hệ mới.

Cụ thể, các hướng nghiên cứu dự kiến bao gồm thử nghiệm vật liệu kết cấu và thiết bị trong điều kiện chiếu xạ cường độ cao; kiểm chứng các mã tính toán phục vụ đánh giá an toàn các dự án hạt nhân; nghiên cứu đặc tính của những loại nhiên liệu hạt nhân và chất tải nhiệt khác nhau.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học Việt Nam cũng có thể tham gia nghiên cứu quá trình chuyển hóa các actiniide thứ cấp và những giải pháp giảm khối lượng, mức độ phóng xạ của chất thải hạt nhân.

Đây đều là những lĩnh vực nghiên cứu có ý nghĩa đối với việc nâng cao độ an toàn, hiệu quả và tính bền vững của công nghệ hạt nhân. Đặc biệt, nghiên cứu vật liệu trong môi trường neutron cường độ cao và đánh giá hành vi của nhiên liệu hạt nhân có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, hoàn thiện các thiết kế lò phản ứng tiên tiến.

Đánh giá về thỏa thuận, Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Vinatom, cho rằng đây là bước đi mang tính chiến lược trong phát triển hợp tác về sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Hai bên kỳ vọng triển khai các hoạt động nghiên cứu chung trong dài hạn.

Trong khi đó, ông Vasily Konstantinov, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Lãnh đạo Liên danh Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR, nhận định văn kiện đã thể hiện sự sẵn sàng hợp tác của hai bên, đồng thời góp phần tăng cường chương trình nghiên cứu khoa học quốc tế của MBIR.

MBIR - CƠ SỞ NGHIÊN CỨU NEUTRON NHANH CÔNG SUẤT 150 MW

Dự án nằm trong chương trình quốc gia của Nga về phát triển năng lực công nghệ, với định hướng thúc đẩy các công nghệ hạt nhân và năng lượng mới.

Theo thông tin từ Rosatom, công tác lắp đặt thiết bị của vòng sơ cấp lò phản ứng đang được triển khai. Trong năm 2025, các bẫy lọc lạnh thuộc hệ thống thải nhiệt sự cố đã được lắp đặt vào vị trí thiết kế. Các hạng mục tiếp theo bao gồm hàn các đoạn nối đường ống nóng vào thân lò phản ứng, lắp đặt những cụm đường ống đầu tiên và hoàn thiện các thiết bị công nghệ chính tại khu vực nhà chứa natri.

Các thiết bị phục vụ quá trình chuyển tải nhiên liệu và hệ thống rửa các bó nhiên liệu đã qua sử dụng cũng đã được cung cấp. Trong năm 2026, hai bộ trao đổi nhiệt sự cố, mỗi bộ nặng 7,3 tấn, cao 5 m và đường kính 1,5 m, đã được lắp đặt vào vị trí thiết kế.

Khi đi vào hoạt động, MBIR được thiết kế để phục vụ nhiều mục đích nghiên cứu và ứng dụng, từ tiến hành thí nghiệm khoa học, sản xuất đồng vị phóng xạ, chế tạo vật liệu biến tính đến thử nghiệm các loại thiết bị và hệ thống công nghệ mới.

Đáng chú ý, một trong những mục tiêu nghiên cứu quan trọng của MBIR là thúc đẩy phát triển công nghệ năng lượng hạt nhân hai thành phần và khép kín chu trình nhiên liệu hạt nhân. Đây là những hướng công nghệ được quan tâm trong quá trình phát triển các hệ thống năng lượng hạt nhân thế hệ mới, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên uranium, đồng thời giảm lượng và mức độ nguy hại của chất thải phóng xạ.

LIÊN DANH QUỐC TẾ MỞ CỬA CHO CÁC ĐỐI TÁC

Trên nền tảng lò phản ứng MBIR, Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế đã được thành lập theo mô hình liên danh quốc tế. Cơ chế này cho phép các thành viên được ưu tiên tiếp cận năng lực nghiên cứu của lò phản ứng để triển khai những thí nghiệm phục vụ chương trình phát triển năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình của mỗi quốc gia.

Theo Rosatom, mô hình liên danh tạo điều kiện sử dụng linh hoạt nguồn lực nghiên cứu của MBIR, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng khoa học quốc tế. Liên danh hiện mở cửa cho các tổ chức và doanh nghiệp mới tham gia.

Đến nay, các thành viên đã gia nhập gồm Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR), Viện Vật lý Hạt nhân thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Uzbekistan và Công ty Shanghai ZDAN International của Trung Quốc.

Trong bối cảnh Việt Nam quan tâm phát triển khoa học, công nghệ hạt nhân và từng bước chuẩn bị các điều kiện về nhân lực, nghiên cứu, an toàn và hạ tầng kỹ thuật, việc tham gia các chương trình nghiên cứu quốc tế có thể góp phần tích lũy tri thức, kinh nghiệm chuyên môn và năng lực công nghệ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng biên bản ghi nhớ vừa ký mới xác lập định hướng hợp tác và nghiên cứu khả năng Vinatom gia nhập Liên danh MBIR. Việc tham gia chính thức cũng như phạm vi nghiên cứu cụ thể sẽ phụ thuộc vào các bước thỏa thuận và triển khai tiếp theo giữa hai bên.