Kết quả bước đầu xác định Việt Nam là quốc gia có tài nguyên, trữ lượng đất hiếm thuộc nhóm hàng đầu thế giới, tạo cơ sở quan trọng cho việc xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm.

Tại buổi báo cáo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp về các nhiệm vụ trọng tâm diễn ra chiều ngày 3/2/2026, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho biết năm 2025, Cục đã tham mưu xây dựng và hoàn thiện thể chế lĩnh vực địa chất và khoáng sản.

Theo đó, Cục đã trình cấp có thẩm quyền ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản, cùng 4 nghị định, 2 nghị quyết và 21 thông tư hướng dẫn quan trọng. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản đã được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025 và có hiệu lực từ 1/1/2026. Cùng với đó, Nghị định số 21/2026/NĐ-CP và các thông tư số 04, 05/2026/TT-BNNMT cũng đã kịp thời ban hành trong tháng 1/2026, góp phần tạo hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và khả thi cho quản lý ngành.

Cũng trong năm Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ điều tra cơ bản, đặc biệt là Đề án đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược đất hiếm. Cục đã hoàn thành báo cáo kết quả giai đoạn I (điều tra tỷ lệ 1:25.000 trên 42 diện tích và 8 khu đánh giá tỷ lệ 1:10.000);

Cùng với đó hoàn thành khối lượng điều tra tại thực địa giai đoạn 2 của Đề án và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất hiếm. Kết quả bước đầu xác định Việt Nam là quốc gia có tài nguyên, trữ lượng đất hiếm thuộc nhóm hàng đầu thế giới, tạo cơ sở quan trọng cho việc xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm.

Thông tin về kế hoạch đặt ra trong năm 2026, Cục xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như: trình Chính phủ Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản; hoàn thiện hồ sơ xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm; tiếp tục điều chỉnh các quy hoạch khoáng sản quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050.

Đối với Đề án “Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược (đất hiếm) trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền) và thăm dò một số diện tích có triển vọng”, năm 2026 Cục đặt mục tiêu hoàn thành thi công giai đoạn 2 và tiếp tục triển khai khai thác thử nghiệm tại Phú Thọ.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp yêu cầu bên cạnh các nhiệm vụ về thể chế và quản lý khoáng sản, Cục cần đặc biệt chú trọng công tác điều tra cơ bản địa chất, đặc biệt đối với các đề án Trung Trung Bộ, đề án Bắc Trung Bộ và đề án về sạt lở.

Trong lĩnh vực quản lý hoạt động khoáng sản, năm qua, Cục đã trình Bộ ban hành 104 quyết định, giấy phép các loại; triển khai đấu giá 4 khu vực khoáng sản, trong đó 3 khu vực thực hiện thành công. Công tác kinh tế khoáng sản tiếp tục được đẩy mạnh, riêng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đã được phê duyệt với tổng số trên 6.743 tỷ đồng.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh yêu cầu rà soát, điều chỉnh kế hoạch và cơ chế bố trí kinh phí cho các đề án; đồng thời chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan để hoàn thiện thủ tục, đảm bảo triển khai đúng trọng tâm, trọng điểm.

Đối với Đề án đất hiếm, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nêu rõ “đây là nhiệm vụ được lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm, cần làm sớm, làm chắc; không chỉ dừng ở điều tra, đánh giá mà phải tính tới khâu thử nghiệm, công nghệ và tổ chức thực hiện, qua đó tạo cơ sở phục vụ hợp tác và phát triển công nghiệp khoáng sản chiến lược”.

Trước đó, tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 1/12/2025 về Dự án Luật Địa chất và khoáng sản, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết Việt Nam sở hữu tiềm năng đất hiếm rất lớn, với trữ lượng đứng thứ hai, thứ ba thế giới, phân bố ở 21 tỉnh, thành phố.

Bộ đã khảo sát cơ bản đầy đủ các khu vực có đất hiếm, quản lý chặt chẽ và đang xây dựng Chiến lược quốc gia về khoáng sản đất hiếm, dự kiến ban hành vào đầu năm 2026.

Sau khi khoanh định xong các khu vực có đất hiếm, nhiệm vụ then chốt là đưa tài nguyên này vào khai thác hiệu quả, hình thành chuỗi giá trị chế biến sâu, hạn chế tối đa xuất khẩu nguyên liệu thô.

Đáng chú ý, vấn đề về đất hiếm lần đầu tiên đã được đưa vào quy định trong Luật Địa chất và khoáng sản vừa được Quốc hội thông qua. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản khẳng định đất hiếm là khoáng sản chiến lược đặc biệt. Việc thăm dò, khai thác, chế biến phải được kiểm soát chặt chẽ, không xuất khẩu thô khoáng sản đất hiếm. Đặc biệt, chỉ các doanh nghiệp, tổ chức được Nhà nước chỉ định hoặc cho phép mới được quyền thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng đất hiếm. Hoạt động chế biến sâu đất hiếm phải gắn với xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại để nâng cao chuỗi giá trị trong nước…