Dù đạt mức tăng trưởng ấn tượng trong 6 tháng đầu năm 2026, song xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đang đối mặt với những rủi ro gia tăng từ các vụ điều tra phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan và xu hướng thắt chặt chính sách từ chính quyền sở tại...

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), 6 tháng đầu năm 2026 Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch hơn 86,4 tỷ USD, tăng 21,9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, xuất siêu sang Hoa Kỳ đạt 75,3 tỷ USD tăng 21,3% so với cùng kỳ năm trước.

Cơ cấu xuất khẩu sang Hoa Kỳ tiếp tục nghiêng về các mặt hàng công nghệ cao. Cụ thể, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (17,32 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng (15,5 tỷ USD) và dệt may (hơn 12 tỷ USD). Bên cạnh đó, các nhóm hàng quan trọng khác như gỗ và sản phẩm gỗ, nông sản, thủy sản (như tôm) và giày dép tiếp tục duy trì mức tăng trưởng tốt.

NHIỀU RÀO CẢN CHÍNH SÁCH VÀ RỦI RO THUẾ QUAN

Đánh giá về triển vọng thương mại giai đoạn cuối năm, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, cho rằng thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam trong 6 tháng cuối năm 2026 là rất lớn. Mặc dù nền kinh tế Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng nhưng đã xuất hiện dấu hiệu giảm tốc. Nhập siêu của Hoa Kỳ giảm hơn 1.120 tỷ USD và dự báo tăng trưởng GDP quý 3, quý 4 không cao, dẫn đến việc chưa thể giảm lãi suất cho vay.

Môi trường thương mại Hoa Kỳ tiếp tục biến động nhanh, phức tạp và có xu hướng sử dụng đồng thời nhiều công cụ chính sách. Hoa Kỳ đang gia tăng các công cụ điều tra và thực thi thương mại; đồng thời mở rộng rà soát chính sách đối với các lĩnh vực như thép, nhôm, đồng, chip, dược phẩm, thiết bị công nghiệp, thủy sản và các sản phẩm liên quan đến chuỗi cung ứng chiến lược…

Đáng chú ý, Việt Nam hiện đang vướng 3 vụ việc điều tra theo Mục 301 liên quan đến: lao động cưỡng bức, thực thi quyền sở hữu trí tuệ và sản xuất dư thừa công suất. "Nếu các mức thuế này áp đặt mà không thông qua đàm phán hiệp định thuế quan đối ứng, mức thuế thương mại áp lên hàng hóa Việt Nam có thể bị đẩy lên rất cao, ông Hưng cảnh báo; đồng thời nhấn mạnh, các vụ việc này không chỉ tác động đến từng ngành hàng cụ thể, mà còn phản ánh cách tiếp cận tổng thể mới của Hoa Kỳ đối với thương mại: gắn thương mại với an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng chiến lược, tiêu chuẩn lao động, môi trường và cạnh tranh công bằng.

Riêng về điều tra lao động cưỡng bức, Việt Nam hiện nằm trong nhóm bị xem xét mức thuế 12,5%, trong khi các nước khác (như Philippines) chỉ chịu mức 10% hoặc chỉ đối mặt với một cuộc điều tra, tạo ra sự chênh lệch bất lợi về thuế quan và lợi thế cạnh tranh. Về mức thuế theo Mục 122 (hiện đang áp 10% với các nước), dự kiến sẽ hết hạn vào ngày 24/7.

Mặc dù vậy, điểm tựa tích cực là Việt Nam đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các cộng đồng doanh nghiệp nội địa Hoa Kỳ. Các hiệp hội lớn như Hiệp hội Thủy sản Hoa Kỳ (NFI), Hiệp hội May mặc & Giày dép Hoa Kỳ (AAFA), Hiệp hội Công nghiệp Thực phẩm Mỹ (FMI), Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) và Phòng Thương mại Hoa Kỳ (USCC) đều đã gửi ý kiến phản hồi đề nghị chính quyền Hoa Kỳ không áp thuế đối với Việt Nam.

Lý do được đưa ra là Việt Nam tham gia sâu rộng vào chuỗi cung ứng – phù hợp với định hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi các quốc gia quan ngại do chính quyền Tổng thống Joe Biden đã đề ra.

NÂNG CAO NĂNG LỰC TUÂN THỦ VÀ CẠNH TRANH DÀI HẠN

Dù rủi ro chính sách gia tăng, song ông Hưng nhận định thị trường Hoa Kỳ vẫn còn nhiều dư địa cho hàng hóa Việt Nam nếu chúng ta tổ chức tiếp cận bài bản hơn. Hoa Kỳ tiếp tục có nhu cầu lớn đối với các nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử, máy móc, thủy sản, nông sản chế biến, thực phẩm giá trị gia tăng và hàng công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng trong giai đoạn tới sẽ không đến chủ yếu từ việc tăng sản lượng xuất khẩu theo chiều rộng, mà phụ thuộc nhiều hơn vào ba yếu tố cốt lõi: Nâng cấp chất lượng sản phẩm; nâng cao năng lực tuân thủ; và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, có khả năng truy xuất và giải trình.

Để vượt qua các rào cản và giữ vững thị phần dài hạn, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ đề xuất 6 định hướng chiến lược trọng tâm:

Thứ nhất: Củng cố hệ thống cảnh báo sớm. Tiếp tục triển khai và tận dụng hệ thống cảnh báo sớm do Cục Phòng vệ thương mại chủ trì. Nhận thông tin kịp thời về các thay đổi chính sách sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và rủi ro thương mại đáng kể, đặc biệt đối với các nhóm ngành nhạy cảm như dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản, thép, nhôm, điện tử, máy móc.

Thứ hai: Khai thác nền tảng số phát triển thị trường. Đẩy mạnh quảng bá nền tảng số phát triển thị trường nước ngoài (do Vụ Phát triển thị trường nước ngoài phụ trách) nhằm giúp các doanh nghiệp, hiệp hội và địa phương cập nhật chính xác chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật, cảnh báo rủi ro và danh sách nhà nhập khẩu.

Thứ ba: Thúc đẩy phối hợp liên ngành: Tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương và hiệp hội trong việc lựa chọn nhóm hàng ưu tiên xúc tiến, xác định rõ cơ hội, rủi ro, kênh phân phối mục tiêu và đối tác chiến lược.

Thứ tư: Hỗ trợ nâng cao năng lực tuân thủ. Hướng dẫn doanh nghiệp từ sớm về cách chuẩn bị hồ sơ, lưu trữ chứng từ, kiểm soát nguyên liệu đầu vào, đáp ứng các tiêu chuẩn về lao động, môi trường, nguồn gốc xuất xứ và chống lẩn tránh thuế.

Thứ năm: Gắn xúc tiến với cân bằng thương mại song phương. Song song với đẩy mạnh xuất khẩu, cần khuyến khích nhập khẩu các mặt hàng Hoa Kỳ có thế mạnh mà Việt Nam có nhu cầu (như nông sản, năng lượng, công nghệ cao, máy móc thiết bị, dịch vụ) nhằm tạo nền tảng quan hệ thương mại bền vững.

Thứ sáu: Chuyển đổi tư duy sang “xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn”. Doanh nghiệp và địa phương cần chủ động đầu tư vào tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu, bao bì, chứng nhận xanh, logistics, năng lực pháp lý và khả năng phản ứng linh hoạt trước các cuộc điều tra thương mại.