Kim ngạch xuất khẩu thủy sản 10 tháng năm 2026 đạt gần 10,5 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, động lực tăng trưởng đang tập trung nhiều hơn ở nhóm cá và các thị trường châu Á, trong khi xuất khẩu tôm suy giảm trong tháng 10, còn thị trường Mỹ chuyển sang tăng trưởng âm...

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tháng 10 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1%.

TÔM CHẬM LẠI, CÁ TRA TĂNG TỐC

Dù duy trì mức tăng trưởng hai con số, cơ cấu đóng góp vào kết quả xuất khẩu đang có sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm sản phẩm. Trong tháng 10, nhóm cá các loại khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ, tương đương tăng thêm gần 110 triệu USD. Riêng nhóm này đóng góp khoảng 70% tổng giá trị kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng.

Các mặt hàng chủ lực khác cũng ghi nhận kết quả tích cực. Xuất khẩu cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%; mực và bạch tuộc tăng 14,8%.

Xuất khẩu tôm trong tháng 10 chỉ đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9%. Trong đó, tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi tôm chân trắng vẫn là một trong những sản phẩm chủ lực của ngành nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu tôm Việt Nam.

Tính chung 10 tháng năm 2026, xuất khẩu tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, nhưng mức tăng chỉ khoảng 4%. Trong khi đó, tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31%, đóng góp hơn 216 triệu USD, tương đương khoảng 62% phần kim ngạch tăng thêm của toàn nhóm tôm. Như vậy, dù tổng kim ngạch xuất khẩu tôm 10 tháng vẫn tăng khoảng 9%, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm xanh, còn mặt hàng tôm chân trắng đang tăng chậm.

Diễn biến trên cũng phản ánh những khó khăn của thị trường tôm thế giới. Trong 8 tháng đầu năm 2026, lượng tôm nhập khẩu của Mỹ giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, trong khi Trung Quốc tăng 25,5%. Nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường lớn chưa phục hồi đồng đều, còn nguồn cung cạnh tranh tiếp tục gia tăng khi lượng xuất khẩu tôm của Ecuador trong cùng kỳ tăng tới 19,8%.

Trái với diễn biến của tôm, cá tra đang có triển vọng thuận lợi hơn. Kim ngạch xuất khẩu cá tra trong 10 tháng tiến sát mốc 2 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước.

Một trong những yếu tố hỗ trợ là giá các loại cá thịt trắng khai thác tự nhiên trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao. Giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái cũng chịu sức ép về giá nguyên liệu. Khoảng cách giá giữa cá khai thác tự nhiên và cá nuôi đang tạo thêm cơ hội để các nhà phân phối lựa chọn cá tra Việt Nam trong phân khúc cá thịt trắng có mức giá vừa phải.

TRUNG QUỐC VÀ ASEAN TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG CHÍNH

Không chỉ phân hóa giữa các nhóm sản phẩm, xuất khẩu thủy sản 10 tháng năm 2026 còn cho thấy sự dịch chuyển đáng kể về động lực tăng trưởng giữa các thị trường.

Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng lớn nhất khi đạt kim ngạch 2,62 tỷ USD, tăng 30,3% so với cùng kỳ năm trước. Thị trường này đóng góp khoảng 54% tổng giá trị kim ngạch tăng thêm của toàn ngành.

ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, với kim ngạch đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Tính chung, Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN đã tạo thêm gần 745 triệu USD kim ngạch xuất khẩu, chiếm khoảng hai phần ba tổng mức tăng của toàn ngành thủy sản trong 10 tháng.

Tại EU và Nhật Bản, tình hình có dấu hiệu cải thiện trong tháng 10. Xuất khẩu sang EU tăng 22,1%, còn Nhật Bản tăng 6,7%. Nhờ đó, mức tăng trưởng lũy kế 10 tháng của hai thị trường lần lượt đạt 1,1% và 2,8%.

Tuy nhiên, xét về giá trị tuyệt đối, mức đóng góp của EU và Nhật Bản vẫn còn khá khiêm tốn. Tổng kim ngạch tăng thêm từ hai thị trường này trong 10 tháng chỉ khoảng 49 triệu USD, thấp hơn nhiều so với mức đóng góp của Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN.

Sự suy giảm tại Mỹ diễn ra đồng thời với việc xuất khẩu tôm chân trắng giảm, cho thấy thị trường này vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn đối với khả năng phục hồi của ngành tôm Việt Nam. Khi nhu cầu nhập khẩu chưa cải thiện và các yếu tố thuế quan còn nhiều bất định, doanh nghiệp khó chủ động xây dựng kế hoạch đơn hàng dài hạn.

Một trong những yếu tố được doanh nghiệp thủy sản quan tâm hiện nay là kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) đối với thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ. Theo kết quả sơ bộ, mức thuế chống bán phá giá đối với STAPIMEX được xác định ở mức 6,30%, nhóm Fimex chịu mức 10,76%, trong khi 27 doanh nghiệp được hưởng mức thuế suất riêng rẽ 7,56%.

Kết quả cuối cùng dự kiến được công bố vào đầu tháng 11/2026 sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với chi phí xuất khẩu, khả năng cạnh tranh về giá và kế hoạch đàm phán, ký kết đơn hàng của các doanh nghiệp tôm Việt Nam tại thị trường Mỹ.

Nếu mức thuế cuối cùng giảm đáng kể so với kết quả sơ bộ, tâm lý thị trường có thể được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đàm phán đơn hàng mới. Tuy nhiên, do thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều, tác động tích cực từ kết quả này có thể thể hiện rõ hơn trong các đơn hàng giao vào đầu năm 2027, thay vì lập tức tạo ra sự bứt phá về kim ngạch trong những tháng cuối năm nay.

Ngược lại, nếu mức thuế chính thức tiếp tục duy trì gần mức sơ bộ hoặc cao hơn, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực chi phí lớn hơn. Khi đó, khả năng thị trường Mỹ sớm trở lại vai trò động lực tăng trưởng đối với xuất khẩu tôm Việt Nam sẽ còn hạn chế.

Với kết quả đạt được sau 10 tháng, mục tiêu xuất khẩu thủy sản 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn nằm trong khả năng thực hiện. Để đạt mốc này, ngành thủy sản cần thêm khoảng 1,54 tỷ USD trong hai tháng cuối năm, tương đương bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng. Mức bình quân này thấp hơn đáng kể so với kim ngạch ước đạt 1,315 tỷ USD của riêng tháng 10.