Trong phiên giao dịch ngày 22/7, tỷ giá đồng yên Nhật Bản so với đồng USD giảm xuống mức đáy mới của 40 năm qua. Sức ép mất giá đối với yên tăng thêm khi chiến lược kinh tế mới của Thủ tướng Sanae Takaichi khiến nhà đầu tư lo ngại về sức khỏe nền tài khóa của Nhật Bản...

Có thời điểm trong phiên, đồng yên trượt giá xuống mức 163,23 yên đổi 1 USD, mức thấp nhất kể từ tháng 12/1986. Sáng nay (23/7), đồng yên hồi nhẹ, giao dịch quanh mức 163 yên đổi 1 USD.

Cũng giống như phần lớn các đồng tiền chủ chốt khác, đồng yên đương đầu áp lực giảm từ xu hướng mạnh lên của USD.

SỨC MẠNH CỦA USD

Trong những tháng gần đây, hầu hết các đồng tiền được giao dịch nhiều nhất trên thế giới đều suy yếu so với bạc xanh, khi cú sốc năng lượng toàn cầu do cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh làm dấy lên mối lo ngại về lạm phát, đặt ra khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất, theo đó đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ lên cao.

Ưu thế về lãi suất, cùng với vai trò một kênh đầu tư an toàn truyền thống, và lợi thế từ việc Mỹ là một quốc gia xuất khẩu ròng năng lượng đã giúp đồng USD duy trì xu hướng tăng. Nếu tính từ đầu năm, chỉ số Dollar Index đo sức mạnh của USD so với một rổ gồm 6 đồng tiền chủ chốt khác đã tăng gần 2,8% - theo dữ liệu từ trang MarketWatch.

Trái phiếu chính phủ của hầu hết các nền kinh tế phát triển đều đương đầu áp lực bán mạnh, nhưng trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) đặc biệt dễ bị tổn thương do nước này đáp ứng khoảng 90% nhu cầu năng lượng thông qua nhập khẩu, với 95% năng lượng mà Nhật Bản nhập khẩu hàng năm đến từ Trung Đông.

Với áp lực lạm phát gia tăng, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cũng đã tăng lãi suất và được dự báo tiếp tục thắt chặt. Tuy nhiên, tốc độ tăng lãi suất từ tốn của BOJ chưa đủ để thu hẹp mạnh khoảng cách lãi suất với Fed. Lợi suất JGB dù tăng vẫn thấp hơn nhiều so với lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ. Cùng với đó, vị thế nước nhập khẩu ròng năng lượng của Nhật Bản càng khiến đồng yên “lép vế” trước xu hướng tăng của USD.

Theo nhà báo chuyên mục Jamie McGreever của hãng tin Reuters, vấn đề của đồng yên còn nằm sâu xa hơn, và các lựa chọn của Tokyo để giải quyết những vấn đề này là rất hạn chế.

MỐI LO NGẠI SÂU SẮC CỦA NHÀ ĐẦU TƯ

Đồng yên đã không thể tăng giá ngay cả khi giá dầu thô giảm 45% trong tháng 5 và tháng 6. Các đề xuất dường như có lợi cho đồng yên từ Tokyo, chẳng hạn như thông báo gần đây khuyến khích các quỹ hưu trí Nhật Bản đầu tư vào tài sản tài chính trong nước, cũng không thể vực dậy đồng tiền này.

Luôn sẵn sàng can thiệp vào thị trường tiền tệ, Bộ Tài chính Nhật Bản đã thực hiện nhiều đợt mua vào đồng yên kể từ năm 2022, gần đây nhất là một đợt chi 73 tỷ USD cho hoạt động này cách đây 3 tháng. Tổng cộng, Bộ Tài chính Nhật Bản đã chi khoảng 215 tỷ USD trong nỗ lực ngăn sự suy giảm của đồng yên trong 4 năm qua. Nhưng sự can thiệp này chỉ mang tính “câu giờ”, chưa thể mang lại hồi phục bền vững cho tỷ giá đồng yên.

Theo ông McGreever, tất cả những điều này cho thấy giới đầu tư toàn cầu đang lo ngại về chính sách hiện tại của Nhật Bản: chính sách tài khóa quá lỏng lẻo, chính sách tiền tệ không đủ chặt chẽ, và như thường lệ với Nhật Bản, sự gần gũi giữa hai chính sách này đang làm dấy lên lo ngại của thị trường về sự độc lập của BOJ.

Nhật Bản dường như đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn về chính sách và hầu như không có lối thoát nào khả thi - ông McGreever nhận xét.

Về mặt tài khóa, kế hoạch chi tiêu mạnh tay của Thủ tướng Sanae Takaichi nhằm kích thích nền kinh tế dường như không được giới đầu tư hoan nghênh. Sự thận trọng này của nhà đầu tư là điều dễ hiểu khi tỷ lệ nợ công trên GDP của Nhật Bản vẫn ở mức trên 200%, cao nhất thế giới.

Thực ra, tỷ lệ nợ công so với GDP của Nhật Bản đã cao nhất thế giới từ lâu, nhưng sự thiếu rõ ràng trong các biện pháp của bà Takaichi để huy động phần vốn của nhà nước trong kế hoạch đầu tư công - tư với quy mô 370 nghìn tỷ yên, tương đương 2,28 nghìn tỷ USD, đến tài khóa 2040 là điều đặc biệt gây lo ngại. Mối lo này đã góp phần đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm lên 2,9%, mức cao nhất trong 30 năm.

BOJ đã nâng lãi suất chính sách lên mức cao nhất trong 31 năm là 1%, nhưng mức lãi suất đó vẫn còn thấp so với các nước trong nhóm tiền tệ G10, và về thực tế, lãi suất của Nhật vẫn còn âm sâu. Nhiều nhà đầu tư cho rằng BOJ đang tụt hậu trong chu kỳ thắt chặt này, và do đó chênh lệch lợi suất trái phiếu ngắn hạn Mỹ - Nhật vẫn đang đi theo hướng có lợi cho đồng USD.

Ông Takeshi Yamaguchi, nhà kinh tế trưởng của ngân hàng đầu Morgan Stanley tại Nhật Bản, đã có chuyến công tác tại Mỹ trong tháng 7 này và gặp gỡ các nhà đầu tư tổ chức Mỹ. Trong một báo cáo công bố vào ngày 22/7, ông cho biết nhiều nhà đầu tư tổ chức Mỹ mà ông tiếp xúc đều có chung quan điểm rằng chính sách mở rộng tài khóa mạnh tay của Thủ tướng Takaichi sẽ gây lạm phát. Một số ít cho rằng tình hình tài khóa của Nhật Bản không quá ảm đạm, nhưng khi được hỏi liệu họ có mua trái phiếu JGB dài hạn ở mức giá hiện tại hay không, câu trả lời của họ vẫn là “không”. Họ cho rằng phần bù rủi ro trong lợi suất của JGB vẫn còn quá nhỏ so với sự không chắc chắn về tài khóa.

Ông Robin Brooks, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings ở Washington, thậm chí còn cho rằng lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản có thể sẽ ở mức hai con số nếu BOJ không kiềm chế lợi suất bằng các đợt mua JGB quy mô lớn. BOJ đang giảm dần hoạt động mua vào trái phiếu, nhưng vẫn đang mua 2,6 nghìn tỷ yên (16 tỷ USD) JGB mỗi tháng.

Liệu Nhật Bản có thể giảm bớt gánh nặng nợ nần hay không? Nhật Bản có hàng nghìn USD tài sản trong nước và nước ngoài mà ông Brooks cho rằng nước này có thể bán để trả bớt nợ. Những tài sản này bao gồm dự trữ ngoại hối, tài sản do Quỹ đầu tư hưu trí Chính phủ (GPIF) nắm giữ, và cổ phần trong nước.

CAN THIỆP TỶ GIÁ HAY TĂNG LÃI SUẤT NHANH HƠN?

Tuy nhiên, dường như có rất ít sự ủng hộ chính trị ở Tokyo cho việc bán tài sản để trả nợ. Giới chức Nhật có thể nhìn lại các biện pháp can thiệp ngoại hối mạnh tay từ năm 2022 đến nay, với hơn 200 tỷ USD tiền gửi bằng USD hoặc tài sản USD đã được bán để hỗ trợ đồng yên nhưng không mang lại kết quả đáng kể. Và nhiều khả năng, việc GPIF và các quỹ hưu trí lớn khác có thể mua thêm tài sản trong nước sẽ không gây được nhiều ấn tượng với các nhà đầu tư.

“Hiệu quả của việc can thiệp tỷ giá thực sự đang giảm sút. Điều đó cho thấy thị trường đang nói rằng cần phải thay đổi điều gì đó, và tôi không nghĩ rằng Chính phủ Nhật đã hiểu điều đó”, ông Brooks nói.

Công bằng mà nói, một số diễn biến gần đây gây áp lực mất giá lên đồng yên là những yếu tố nằm ngoài sự kiểm soát của Nhật Bản. Giá dầu đã trở lại ngưỡng trên 90 USD/thùng, tăng 30% trong ba tuần qua do các hành động quân sự leo thang giữa Mỹ và Iran.

Chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 2 năm Mỹ-Nhật đã mở rộng lên 285 điểm cơ bản, mức rộng nhất kể từ tháng 8 năm ngoái, một phần do kỳ vọng rằng Fed có thể tăng lãi suất hai lần trong thời gian còn lại của năm nay.

Tuy nhiên, ông McGreever tin rằng chính sách của Nhật Bản vẫn là yếu tố cuối cùng quyết định tỷ giá đồng yên.

Theo tiết lộ của nguồn thạo tin với Reuters vào ngày 22/7, BOJ có thể tăng lãi suất nhanh hơn so với dự báo hiện nay của thị trường để ứng phó với rủi ro lạm phát tăng.

Về khả năng can thiệp thị trường ngoại hối trong ngắn hạn, nhà phân tích Tony Sycamore của công ty IG Australia cho rằng khả năng này là thấp. “Với giá năng lượng đang tăng và khả năng cao Fed sẽ đưa ra quan điểm cứng rắn trong cuộc họp tuần tới, rất ít khả năng nhà chức trách Nhật Bản can thiệp thị trường trước khi Fed tiến hành cuộc họp tới”, ông nói.