Châu Âu đang đối mặt với tình trạng xói mòn các điều kiện từng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của lục địa này - theo lời cảnh báo của Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde...

Phát biểu tại Hội đồng Kinh doanh Quốc tế của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Geneva, Thụy Sĩ hôm 18/8, bà Lagarde nhấn mạnh rằng mô hình tăng trưởng sau chiến tranh của châu Âu đang "bị xói mòn" và "khó có thể trở lại như trước đây".

Bà Lagarde chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế của châu Âu dựa trên ba trụ cột chính: mở rộng thương mại toàn cầu, sản xuất được hỗ trợ bởi nguồn năng lượng giá rẻ, và một trật tự toàn cầu ổn định dựa trên sự bảo trợ an ninh của Mỹ.

Tuy nhiên, cả ba trụ cột này đều đang suy yếu.  Chỉ riêng trong năm ngoái, hơn 2.500 hạn chế thương mại đã được đưa ra trên toàn cầu, làm gia tăng áp lực lên nền kinh tế châu Âu.

Ngay sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã công bố một loạt biện pháp thuế quan, bao gồm mức thuế cơ bản 20% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU) vào Mỹ. Mặc dù mức thuế này sau đó đã được giảm xuống còn 15% khi hai bên đạt được thỏa thuận thương mại, nhưng vẫn còn đó những bất định xung quanh thỏa thuận này và cả việc Washington sẽ đánh thuế như thế nào đối một số hàng hóa châu Âu, chẳng hạn như thép.

Bà Lagarde cũng nhấn mạnh rằng sự rút lui của Mỹ khỏi vai trò lãnh đạo an ninh phương Tây đang tạo thêm áp lực cho nền kinh tế châu Âu.

"Môi trường trước đây đã cho phép chuỗi cung ứng châu Âu phát triển sâu rộng và giúp các công ty tổ chức việc đầu tư dựa trên hiệu quả thay vì khả năng trụ vững. Ngày nay, trật tự toàn cầu đó đang chịu áp lực. Căng thẳng địa chính trị đang làm nổi bật các mối phụ thuộc và những điểm nghẽn quan trọng, trong khi châu Âu đang đối mặt với các mối đe dọa an ninh ngày càng lớn ở sát sườn”, bà Lagarde nói.

Ông Trump từ lâu đã chỉ trích các đồng minh châu Âu của Mỹ vì không chi tiêu đủ cho quốc phòng. Chính quyền của ông thậm chí còn đe dọa rút khỏi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Hai cuộc chiến tranh Nga - Ukraine và Mỹ - Iran cũng là những thách thức lớn đối với an ninh và kinh tế châu Âu.

Trong bối cảnh như vậy, dòng vốn vào châu Âu đang bị đe dọa - bà Lagarde cho biết. "Khi các mối phụ thuộc kinh tế có thể bị vũ khí hóa hoặc khi nhận thức về sự răn đe suy yếu, các mối lo ngại về khả năng trụ vững của nền kinh tế sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến các quyết định kinh tế. Các công ty đầu tư ít hơn khi họ cho rằng tiền vốn của họ không còn an toàn như trước, từ đó dẫn tới ảnh hưởng đến sản lượng và tiêu dùng”, bà nói.

“Tất cả đều nói lên một điều rằng những dịch chuyển này cho thấy mô hình tăng trưởng kinh tế châu Âu thời hậu Chiến tranh Thế giới thứ hai đang bị xói mòn. Và có lẽ, mô hình tăng trưởng của châu Âu sẽ không thể quay trở lại như những gì chúng ta từng thấy”, Chủ tịch ECB nói.

Nhìn về tương lai, bà Lagarde cho rằng châu Âu vẫn có "những thế mạnh đáng kể để dựa vào cho sự phát triển kinh tế”, bao gồm mạng lưới các hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, năng lực sản xuất đẳng cấp thế giới và thị trường chung khổng lồ của EU. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo khu vực này không nên lặp lại những sai lầm của thời kỳ bùng nổ dotcom khi đứng trước cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI).

"Châu Âu về cơ bản đã đã bỏ lỡ cuộc cách mạng kỹ thuật số đầu tiên, khi những lợi ích thương mại từ sự phát triển rộng rãi của công nghệ thông tin và truyền thông được nắm bắt tốt hơn ở những nơi khác. Chúng ta không thể để điều đó lặp lại với trí tuệ nhân tạo, cuộc cách mạng kỹ thuật số thứ hai", hãng tin CNBC dẫn lời bà Lagarde nói.

Ngành công nghệ của châu Âu từ lâu đã lu mờ trong tương quan so sánh với Mỹ. 34 công ty công nghệ niêm yết có giá trị nhất của châu Âu có tổng vốn hóa thị trường khoảng 1,37 nghìn tỷ euro, tương đương 1,59 nghìn tỷ USD, trong khi bảy công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ có giá trị thị trường tổng cộng hơn 23 nghìn tỷ USD.

Bà Lagarde cho biết đã có "những dấu hiệu đáng khích lệ" cho thấy các công ty châu Âu đang đầu tư vào AI, nhưng bà cũng đặt câu hỏi liệu châu Âu có thể tạo ra các điều kiện để hoạt động đầu tư đó được nhân rộng và phát triển hay không.

“Một đề xuất nổi bật là ‘EU Inc.’ - một hình thức pháp lý doanh nghiệp tùy chọn áp dụng trên toàn EU, cho phép các công ty thành lập một lần và sau đó hoạt động theo một bộ quy tắc duy nhất trên toàn EU”, bà Lagarde nói, đồng thời lưu ý rằng các cải cách thị trường vốn của khối đang được xây dựng để giúp các công ty châu Âu phát triển trên toàn lục địa.

"Chúng ta đã có nhiều yếu tố cho tăng trưởng dài hạn mạnh mẽ hơn. Biến kích thước châu Âu thành quy mô châu Âu sẽ giúp các công ty đổi mới phát triển tại quê nhà, cho phép các công nghệ mới lan rộng nhanh hơn và thúc đẩy năng suất. Làm như vậy sẽ giúp biến nhu cầu nội địa thành động lực tăng trưởng bền vững hơn”, bà Lagarde nói.

Ông Marco Forgione, Tổng giám đốc của Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế Chartered, nhận định với hãng tin CNBC rằng xét về khía cạnh thương mại, châu Âu cũng có vấn đề về bảo hộ. "Thị trường nội bộ trong châu Âu là tự do, nhưng giao dịch vào châu Âu thì chưa tự do, và đó là một môi trường rất bảo hộ. Và tôi nghĩ vấn đề đối với châu Âu là khu vực sẽ đóng vai trò như thế nào trong một trật tự thế giới mới. Cạnh tranh từ các nền kinh tế như Trung Quốc, những nước đã tiến xa trong chuỗi giá trị liên quan đến sản xuất, là một thách thức thực sự đối với châu Âu”, ông nói.

Ông Forgione nhấn mạnh rằng "những thay đổi cơ bản, cả về chính trị và kinh tế, là cần thiết nếu châu Âu muốn thoát khỏi tình trạng trì trệ mà khu vực đã mắc kẹt trong nhiều thập kỷ và thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng”.