Bước vào vụ thu hoạch, rươi đồng loạt nổi tại các vùng ven biển mang lại niềm vui lớn cho nông dân. Dù nguồn cung dồi dào khiến giá hạ xuống còn 130.000 – 150.000 đồng/kg, mỗi sào ruộng vẫn cho năng suất khoảng 1 tạ rươi, đem về doanh thu xấp xỉ 14 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa...

Vào tối 30/10, chúng tôi có mặt tại thôn Trại Vực, xã Chí Minh, thành phố Hải Phòng (trước đây thuộc huyện Tứ Kỳ, Hải Dương), chứng kiến bà con nông dân thu hoạch rươi. Dọc con mương chạy giữa cánh đồng, hàng trăm chiếc cống bật đèn sáng trắng, soi xuống mặt nước để người dân đón rươi theo dòng nước chảy ra.

RƯƠI MANG LẠI THU NHẬP CAO GẤP NHIỀU LẦN SO VỚI LÚA

Bà Nguyễn Thị Hà, thôn Trại Vực, cho biết gia đình có hơn 6 sào ruộng trồng lúa kết hợp khai thác rươi tự nhiên. Mỗi năm, gia đình chỉ trồng một vụ lúa chiêm, còn nguồn thu nhập chính đến từ rươi.

Năm ngoái, bình quân mỗi sào ruộng thu được khoảng 1 tạ rươi. Với hơn 6 sào, tổng sản lượng đạt khoảng 6 tạ, bán với giá 220.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu khoảng 120 triệu đồng. Năm nay, sản lượng dự kiến tăng nhưng giá bán giảm đáng kể. Tối 30/10, gia đình bà thu hoạch gần 30 kg, bán hết với giá 140.000 đồng/kg.

Bà Hà cho biết giá rươi biến động rất nhanh, phụ thuộc vào sản lượng thu hoạch và nhu cầu của thương lái. “Giá rươi biến động như giá vàng, thậm chí như giá chứng khoán. Có khi 7 giờ tối giá đang ở mức này, nhưng đến 10 giờ đã thay đổi. Vì vậy, rất khó dự đoán giá bán những ngày tiếp theo”, bà Hà chia sẻ.

Vụ lúa năm 2026, gia đình bà thu hoạch hơn 1 tấn thóc tươi trên diện tích hơn 6 sào, bình quân khoảng 1,7-2 tạ/sào. Thóc tươi được Công ty Cổ phần sinh thái Ruộng rươi (RuEco) thu mua ngay tại ruộng với giá 10.000 đồng/kg. Tuy nhiên, nguồn thu này vẫn nhỏ hơn nhiều so với khai thác rươi. Theo bà Hà, dù giá rươi có giảm thì thu nhập từ rươi vẫn cao hơn trồng lúa rất nhiều.

Để tạo môi trường thuận lợi cho rươi sinh trưởng, sau khi thu hoạch lúa, bà giữ lại rơm rạ trên ruộng nhằm bổ sung chất hữu cơ, làm đất tơi xốp. Ngoài ra, bà còn rắc trấu, bổ sung ngô, tương và cải bắp để cải thiện chất lượng đất.

Ông Trần Văn Sung (sinh năm 1972), ở thôn Trại Vực, là một trong những hộ tích tụ ruộng đất quy mô lớn tại địa phương, với tổng diện tích hơn 10 mẫu. Ông cho biết tối 30/10, gia đình thu hoạch gần 2 tấn rươi, được thương lái mua với giá 130.000 đồng/kg, thu về khoảng 260 triệu đồng.

Tối 31/10, khi chúng tôi có mặt lúc 19 giờ 30, gia đình ông đã thu hoạch được khoảng 5 tạ. Theo ông Sung, rươi sẽ còn nổi lên vào ngày mồng 5 tháng 10 âm lịch nữa, nên dự tính vụ rươi năm nay sẽ đem về cho gia đình khoảng 500 triệu đồng.

Để xây dựng mô hình sản xuất trên diện tích lớn, ông Sung đã đầu tư hàng tỷ đồng. Gia đình bắt đầu mua gom ruộng đất từ năm 2012 với số vốn ban đầu khoảng 500 triệu đồng. Đến năm 2022, ông tiếp tục mua thêm diện tích, nâng tổng vốn đầu tư tích tụ ruộng đất lên khoảng 2,3 tỷ đồng.

Trồng lúa, gia đình tôi không sử dụng phân bón hóa học mà dùng phân gà trộn với trấu, ủ ít nhất một năm trước khi đưa xuống ruộng. Một số chế phẩm sinh học cũng được sử dụng để xử lý phân hữu cơ, nhằm duy trì môi trường đất phù hợp cho rươi sinh trưởng". 

Ông Trần Văn Sung Thôn Trại Vực, xã Chí Minh.

Trên diện tích này, mỗi năm gia đình ông Sung chỉ trồng một vụ lúa chiêm, chủ yếu nhằm cải tạo đất và tạo môi trường thuận lợi cho rươi phát triển. Giống lúa ST25 được Công ty RuEco cung cấp miễn phí. Khi lúa chín, công ty tổ chức thu hoạch, cân sản lượng và thanh toán cho chủ ruộng, với giá thóc tại ruộng dao động 10.000-15.000 đồng/kg tùy chất lượng.

Cách canh tác này khiến năng suất lúa thấp hơn đáng kể so với sản xuất thông thường. Trong khi những ruộng lúa có điều kiện tốt có thể đạt 270-300 kg thóc/sào, diện tích lúa kết hợp khai thác rươi chỉ đạt khoảng 150 kg/sào. Tuy nhiên, phần thu nhập lớn từ rươi đã giúp mô hình mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với chỉ trồng lúa.

ĐẶC SẢN “LỘC TRỜI” TỪ NHỮNG CÁNH ĐỒNG SẠCH

Ông Nguyễn Thanh Phong, thôn Trại Vực, cho biết gia đình hiện có khoảng 5 ha ruộng, giao cho các con trực tiếp tổ chức sản xuất. Sản lượng rươi giữa các thửa ruộng chênh lệch đáng kể, phụ thuộc vào chất đất, thổ nhưỡng và cách chăm sóc. Năm ngoái, bình quân mỗi sào ruộng của gia đình ông thu hoạch khoảng 70 kg rươi, trong khi một số ruộng khác trong vùng đạt 1 tạ, thậm chí 1,5 tạ/sào.

Theo ông Phong, từ nay đến hết mùa, gia đình có thể thu hoạch 2,5-3 tấn rươi, cao hơn mức 2,2 tấn của năm ngoái, nhưng doanh thu dự kiến vẫn chỉ tương đương khoảng 400 triệu đồng do giá bán giảm.

Từng có nhiều năm làm Bí thư Đảng ủy xã trước khi nghỉ hưu, ông Phong cho biết khu vực sản xuất lúa kết hợp khai thác rươi ở thôn Trại Vực hiện có khoảng 150 ha, với hơn 200 hộ dân tham gia.

Đánh giá về sản lượng rươi trong khoảng 30 năm qua, ông Phong cho rằng hiện nay là giai đoạn rươi phát triển và cho sản lượng cao nhất.

Giai đoạn 1995-2015, sản lượng rươi suy giảm nghiêm trọng, mỗi sào chỉ thu được 3-5 kg. Các chuyên gia lý giải nguyên nhân do việc sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật khiến môi trường đất không còn phù hợp cho rươi sinh trưởng. Rươi vốn được xem là loài sinh vật chỉ thị cho sức khỏe và độ sạch của đất"

Ông Nguyễn Thanh Phong Thôn Trại Vực, xã Chí Minh.

Bước ngoặt xuất hiện từ năm 2017, khi Công ty RuEco liên kết với nông dân Trại Vực trồng lúa sinh thái và bao tiêu toàn bộ thóc thu hoạch. Theo quy trình này, người dân không được sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật mà chỉ sử dụng phân gà ủ với trấu.

Từ năm 2018, người dân cũng từng bước quy hoạch vùng sản xuất, mỗi hộ quản lý một khu vực riêng, chú trọng cải tạo đất và điều tiết nguồn nước. Nhờ đó, rươi dần sinh sôi trở lại, sản lượng tăng lên qua từng năm.

Tuy nhiên, sản lượng tăng lại đi kèm với giá bán giảm. Theo ông Phong, năm 2016, thương lái thu mua rươi tại địa phương với giá 500.000-550.000 đồng/kg; đến năm 2025 giảm còn 200.000-220.000 đồng/kg, năm nay chưa đến 150.000 đồng/kg.

Bà Phạm Kiều Oanh, sáng lập Công ty RuEco, cho biết rươi được người dân Tứ Kỳ gọi là “lộc trời”, bởi không phải thời điểm nào cũng có thể thu hoạch. Rươi vùng này có thân béo, múp míp, màu hồng đẹp; khi chế biến có vị ngậy, thơm và bùi. Theo bà Oanh, lượng phù sa tích tụ nhiều và chất lượng đất tốt là những yếu tố tạo môi trường thuận lợi cho rươi sinh trưởng.

Trước đây, người dân chủ yếu dùng vợt để vớt rươi. Khi các vùng đầm được quy hoạch, hệ thống cống và cửa cống được xây dựng, việc điều tiết nước thuận lợi hơn. Rươi theo dòng nước từ ruộng chảy ra kênh, tập trung tại cửa cống để người dân thu hoạch.

Theo bà Oanh, sự hiện diện của rươi phản ánh chất lượng môi trường đồng ruộng. Từ kinh nghiệm liên kết sản xuất nông nghiệp sinh thái tại Tứ Kỳ và một số vùng ở Sơn La, bà cho rằng quá trình phục hồi đất sau nhiều năm sử dụng phân bón hóa học cần nhiều thời gian. Với đất trồng cạn, có thể đánh giá đất phục hồi khi xuất hiện khoảng 15 con giun/m2; còn với ruộng lúa vùng ven biển, năng suất rươi là một trong những căn cứ để nhận biết đất đã hồi sinh hay chưa.