Từ xây dựng thương hiệu quốc gia cho gạo ST25, phát triển trang trại bò tuần hoàn đến làm chủ công nghệ chọn giống heo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý chăn nuôi, nhiều doanh nghiệp đang đề xuất những hướng đi mới để nâng cao giá trị nông sản. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, vẫn cần tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, thị trường và nguồn lực đầu tư...

Ngày 2/11/2026, tại Cần Thơ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an đồng chủ trì hội nghị “Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía Nam” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tổ chức.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu đổi mới thực chất hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nông nghiệp, lấy hiệu quả sản xuất, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo. 

Phó Thủ tướng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương lựa chọn 3-5 bài toán công nghệ lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh; xác định rõ mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu. 

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao rà soát, xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ ưu tiên, tập trung vào làm chủ công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, đổi mới liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, bảo đảm nghiên cứu gắn với khả năng ứng dụng, thương mại hóa. 

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu chuẩn hóa, kết nối dữ liệu chuyên ngành, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Các viện, trường và doanh nghiệp gửi đề xuất nhiệm vụ công nghệ về Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/12/2026.

DOANH NGHIỆP ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG TẦM GIÁ TRỊ HẠT GẠO VIỆT

Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp đã đề xuất các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn công nghệ, nâng cao giá trị sản xuất và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời, cho biết điểm nghẽn lớn nhất trong ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào nông nghiệp hiện nay không nằm ở sản xuất, mà ở đầu ra và khả năng đưa giá trị gia tăng đến người tiêu dùng.

Thời gian qua, Lộc Trời đã phối hợp với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình sản xuất đến từng thửa ruộng, triển khai nhật ký canh tác điện tử phục vụ truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và chứng nhận carbon.

Tuy nhiên, giá trị gia tăng từ sản xuất sạch chưa được thị trường ghi nhận tương xứng. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất hình thành “luồng xanh”, khu vực hàng hóa xanh trong các hệ thống phân phối và dán tem bảo chứng nguồn gốc để củng cố niềm tin người tiêu dùng.

Giá trị gia tăng từ sản xuất sạch chưa được thị trường ghi nhận tương xứng.

Ông Huỳnh Văn Thòn

Lộc Trời cho biết sẵn sàng trả thêm 300 đồng/kg lúa cho nông dân thực hiện đúng quy trình. Mức chênh lệch này tương đương khoảng 1.000 đồng/kg gạo đến tay người tiêu dùng. Với mức tiêu thụ 8 kg gạo/người/tháng, người tiêu dùng chỉ cần chi thêm khoảng 10.000 đồng mỗi tháng để sử dụng sản phẩm an toàn. Doanh nghiệp cũng cam kết tham gia 100.000 ha trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ngay từ vụ đông xuân tới.

Trong khi đó, Kỹ sư, Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua cho biết quá trình nghiên cứu một giống lúa thường kéo dài hơn 10 năm. Từ năm 2017, nhóm nghiên cứu của ông liên tục tham gia các cuộc thi gạo ngon nhất thế giới, với 3 lần giành giải nhất.

Ông dẫn chứng, mỗi năm doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu khoảng 300.000 tấn gạo ST25 sang Trung Quốc, nhưng giá bán chỉ bằng hơn một nửa so với sản phẩm ST25 có thương hiệu rõ ràng, được doanh nghiệp uy tín đóng gói và phân phối.

Lợi thế của ST25 là giống lúa ngắn ngày, có thể sản xuất nhiều vụ trong năm, trong khi nhiều giống gạo thơm nổi tiếng thế giới chỉ thu hoạch một vụ. Tuy nhiên, xuất khẩu gạo Việt Nam đang gặp khó khăn. Các giống Đài Thơm 8, OM18 và OM5451 có chất lượng tốt nhưng giá xuất khẩu không chênh lệch đáng kể so với gạo thông thường".

Kỹ sư, Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua

Từ thực tế này, ông kiến nghị xây dựng thương hiệu quốc gia cho gạo ST25, đi kèm hệ thống tiêu chuẩn chất lượng và quy định quản lý thống nhất; đồng thời mở rộng diện tích tại các vùng ven biển, nhiễm mặn và khu vực sản xuất lúa - tôm. Việc chuyển một phần diện tích lúa trắng thông thường sang ST25 có thể giảm áp lực nguồn cung gạo phổ thông, cải thiện giá bán và thu nhập cho nông dân.

THÚC ĐẨY CHĂN NUÔI QUY MÔ LỚN BẰNG CÔNG NGHỆ CAO

Trong lĩnh vực chăn nuôi, ông Trần Bảo Sơn, Phó Tổng giám đốc Thaco kiêm Tổng giám đốc Thaco Agri, cho biết doanh nghiệp đang phát triển mô hình chăn nuôi bò quy mô lớn, kết hợp trồng trọt, ứng dụng công nghệ và kinh tế tuần hoàn.

Đến năm 2026, Thaco Agri đã đưa vào hoạt động 5 trang trại bò tại Việt Nam, Lào và Campuchia, với tổng đàn hơn 170.000 con, trong đó Việt Nam có hơn 63.000 con. Tổng diện tích đầu tư đạt trên 13.600 ha. Đến năm 2032, doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng tổng đàn lên 420.000 con, trong đó có hơn 210.000 bò cái sinh sản và sản xuất khoảng 1,5 triệu tấn phân bò ủ hoai mỗi năm.

Để tháo gỡ khó khăn về kiểm dịch và vận chuyển bò xuyên biên giới, tôi kiến nghị đơn giản hóa thủ tục, cho phép đăng ký kế hoạch vận chuyển theo năm thay vì từng lô hàng, đồng thời công nhận lẫn nhau kết quả kiểm dịch giữa Việt Nam, Lào và Campuchia. Doanh nghiệp cũng đề xuất xây dựng Chương trình giống bò thịt quốc gia đến năm 2035 và cho phép sử dụng đàn bò định danh điện tử làm tài sản bảo đảm vay vốn.

Ông Trần Bảo Sơn Phó Tổng giám đốc Thaco kiêm Tổng giám đốc Thaco Agri

Mô hình của Thaco Agri tận dụng phụ phẩm chuối, ngô, mía làm thức ăn, chất đệm chuồng; phân bò được xử lý bằng công nghệ vi sinh để sản xuất phân hữu cơ. Doanh nghiệp cũng ứng dụng chip định danh điện tử, phần mềm quản trị và tự động hóa trong quản lý đàn bò.

Để tháo gỡ khó khăn về kiểm dịch và vận chuyển bò xuyên biên giới, ông Sơn kiến nghị đơn giản hóa thủ tục, cho phép đăng ký kế hoạch vận chuyển theo năm thay vì từng lô hàng, đồng thời công nhận lẫn nhau kết quả kiểm dịch giữa Việt Nam, Lào và Campuchia. Doanh nghiệp cũng đề xuất xây dựng Chương trình giống bò thịt quốc gia đến năm 2035 và cho phép sử dụng đàn bò định danh điện tử làm tài sản bảo đảm vay vốn.

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng giám đốc BAF Việt Nam, cho biết doanh nghiệp xác định làm chủ công nghệ chọn giống, đặc biệt là chọn lọc gen, nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Với mục tiêu cung ứng 10 triệu heo thương phẩm vào năm 2030, nếu giảm được 0,1 đơn vị hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR), doanh nghiệp có thể tiết kiệm khoảng 115.000 tấn thức ăn mỗi năm.

Tuy nhiên, ngành chăn nuôi chưa hình thành được hệ thống dữ liệu di truyền, kiểu hình đủ lớn phục vụ chọn giống; nguồn nhân lực chuyên sâu còn hạn chế. BAF kiến nghị xây dựng chương trình khoa học công nghệ trọng điểm về chọn giống vật nuôi bằng công nghệ gen giai đoạn 2027-2030, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Năm 2026, BAF phối hợp với các nhà khoa học Khoa Chăn nuôi, Học viện Nông nghiệp Việt Nam giải trình tự gen 3.000 mẫu, bước đầu xác định các gen liên quan đến năng suất sinh sản, hiệu quả chuyển hóa thức ăn, chất lượng thịt và khả năng thích nghi".

Ông Nguyễn Văn Minh Phó Tổng giám đốc BAF Việt Nam

Ông Đàm Quang Lộc, Tổng Giám đốc Ngành Chăn nuôi GreenFeed, cho biết doanh nghiệp đang ứng dụng AI và dữ liệu số để quản lý đàn heo, kiểm soát trang trại. Camera tự động đếm heo tại các điểm nhập, xuất, bán hàng; kết hợp AI giám sát an toàn sinh học, phát hiện bất thường và đưa ra cảnh báo.

Mỗi vật nuôi được định danh bằng thẻ điện tử RFID; hệ thống SCADA/IoT và cảm biến hỗ trợ điều khiển quạt, làm mát, đèn chiếu sáng. GreenFeed cũng định hướng phát triển các tác nhân AI tự động thực hiện công việc trong phạm vi cho phép, mở rộng ứng dụng vào dự báo năng suất, sức khỏe đàn và kế hoạch cung ứng.

Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục phát triển chăn nuôi an toàn sinh học; tạo điều kiện thử nghiệm, thương mại hóa giống heo kháng tai xanh và trao quyền tự chủ trong kiểm dịch sản phẩm tiêu thụ nội tỉnh, liên tỉnh.