Trước yêu cầu phát triển bền vững, các mô hình khởi nghiệp xanh ngày càng đa dạng, tập trung vào chế biến nông sản, khai thác nguyên liệu bản địa, tận dụng phụ phẩm và ứng dụng công nghệ nhằm gia tăng giá trị kinh tế, đồng thời giảm tác động đến môi trường...

Ngày 31/10 và 1/11/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Vòng chung kết cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 - năm 2026 diễn ra với sự tham gia của 34 dự án đến từ 18 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Cuộc thi do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao cùng các doanh nghiệp, đơn vị đồng tổ chức.

Sau các vòng bán kết khu vực, 34 dự án được lựa chọn vào chung kết, trong đó miền Bắc có 9 dự án, miền Trung - Tây Nguyên có 10 dự án và miền Nam có 15 dự án.

Xét theo địa phương, TP. Hồ Chí Minh dẫn đầu với 7 dự án; Hà Nội và Đà Nẵng cùng có 3 dự án. Phú Thọ, Đắk Lắk, Khánh Hòa, An Giang, Cần Thơ và Vĩnh Long mỗi địa phương có 2 dự án. Các địa phương Nghệ An, Lào Cai, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Lâm Đồng, Gia Lai, Cà Mau, Đồng Nai và Đồng Tháp mỗi nơi có một dự án.

Theo Ban tổ chức, các dự án thể hiện rõ sự đa dạng trong hướng phát triển khởi nghiệp xanh, từ khai thác lợi thế nguyên liệu bản địa, phát triển nông sản và dược liệu đến tận dụng phụ phẩm, phát triển vật liệu mới và ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Trong đó, các dự án tại đô thị lớn có điều kiện tiếp cận công nghệ, thị trường và hệ sinh thái hỗ trợ kinh doanh; nhiều dự án ở địa phương lại xuất phát từ nguồn nguyên liệu, nghề truyền thống và phụ phẩm sẵn có.

Trong số các dự án nổi bật tại vòng chung kết, có thể kể đến “Coffeenergy - Pin hữu cơ từ bã cà phê” của nhóm Lê Xuân Tùng, Nguyễn Anh Khoa và Nguyễn Trịnh Minh Trang (Hà Nội), với hướng nghiên cứu tận dụng phụ phẩm ngành cà phê để phát triển vật liệu lưu trữ năng lượng.

Dự án thu gom, tái sử dụng bã cà phê để chế tạo vật liệu carbon hoạt hóa, làm nền tảng phát triển pin hữu cơ. Theo nhóm thực hiện, giải pháp hướng tới thay thế các loại pin chứa kim loại nặng, qua đó hạn chế nguy cơ rò rỉ hóa chất gây ô nhiễm đất và nguồn nước.

Hiện công nghệ đang được vận hành ở quy mô phòng thí nghiệm, với điện áp ổn định khoảng 3V. Trong giai đoạn thương mại hóa ban đầu, nhóm phát triển bộ học cụ STEM “Pin xanh”, tích hợp giáo trình thực hành và tổ chức các chương trình giáo dục trải nghiệm khoa học cho học sinh tiểu học, trung học.

Sản phẩm đã được thử nghiệm tại một số trường học trên địa bàn huyện Quốc Oai, với sự đồng hành tài trợ của Panasonic. Nhóm dự án định hướng tiếp tục hoàn thiện nghiên cứu và phát triển (R&D), nâng cao dung lượng lưu trữ, mở rộng đăng ký sở hữu trí tuệ và tìm kiếm cơ hội hợp tác với doanh nghiệp điện tử.

Một hướng tiếp cận khác là dự án chuyển hóa vỏ sầu riêng thành biochar, giấm gỗ và phân bón hữu cơ bằng công nghệ nhiệt phân yếm khí tuần hoàn của “Phú Nguyên Agritech”, do nhóm thực hiện gồm: Trần Cát Lâm, Nguyễn Bá Sơn và Bùi Hoàng Trương thực hiện tại Đắk Lắk.

Dự án tập trung xử lý phụ phẩm vỏ sầu riêng thông qua công nghệ nhiệt phân yếm khí chậm ở nhiệt độ 420 - 550 độ C. Hệ thống sử dụng cơ chế nạp liệu kín hai cấp nhằm duy trì nồng độ oxy dưới 2%, đồng thời tuần hoàn và tự cung cấp khoảng 85% năng lượng từ khí sinh học syngas.

Theo thông tin từ nhóm dự án, trung bình mỗi tấn vỏ sầu riêng khô được xử lý có thể thu hồi 280 - 350 kg than sinh học biochar, 120 - 180 lít giấm gỗ sinh học và cố định 220 - 280 kg carbon.

Dự án cũng tích hợp nền tảng số MRV để đo lường, báo cáo và thẩm định nguồn gốc từng mẻ sản xuất, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon. Nhóm dự án dự kiến có thể đạt 2 tín chỉ carbon/tấn biochar, với mức giá 200 - 220 USD/tín chỉ.

Về mô hình kinh doanh, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 2 tỷ đồng, trong đó hệ thống thiết bị quy mô nhỏ có giá trị 500 triệu đồng. Biochar được định giá bán từ 6.500 - 8.000 đồng/kg, thời gian hoàn vốn dự kiến 3 - 4 năm.

Về tác động xã hội, mô hình hướng đến liên kết thu gom, bao tiêu vỏ sầu riêng với hơn 500 hộ dân thông qua 10 - 20 hợp tác xã, đồng thời tạo việc làm trực tiếp cho 15 - 20 lao động. Dự án cũng đặt mục tiêu góp phần cải thiện chất lượng đất canh tác và giảm lượng khí methane phát thải trực tiếp ra môi trường.

Đồng hành cùng các dự án, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhấn mạnh cuộc thi mới chỉ là bước khởi đầu trong quá trình phát triển của các nhóm khởi nghiệp. “Đây là thành công bước đầu của các bạn, nhưng thực sự đây mới là bắt đầu một chương trình học mới của chúng ta”, bà chia sẻ.

Theo bà Lan, nhiều nguồn nguyên liệu tưởng chừng là phế liệu vẫn có thể được khai thác để tạo ra giá trị kinh tế và việc làm. “Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau”, bà Lan nói.

Từ góc độ này, bài toán đặt ra với các dự án không chỉ dừng ở ý tưởng tận dụng tài nguyên hay giải quyết vấn đề môi trường, mà còn nằm ở khả năng phát triển sản phẩm, tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường. Đối với những mô hình gắn với cộng đồng, khả năng tạo sinh kế và duy trì nguồn nguyên liệu cũng là yếu tố quan trọng.