Thu nhập chỉ vừa đủ chi tiêu, khiến nhiều trường hợp người lao động phải vay mượn để chi trả cho các nhu cầu phát sinh đột xuất. Xu hướng này cũng phản ánh áp lực chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập thực tế của người lao động, làm giảm khả năng tích lũy, theo khảo sát của Công đoàn…

Để có căn cứ đề xuất phương án lương tối thiểu vùng trong năm 2027, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã thực hiện khảo sát về tình hình đời sống, việc làm, thu nhập của gần 2.000 người lao động trong tháng 3 – 4/2026, tại 7 tỉnh, thành phố, với gần 200 doanh nghiệp.

LƯƠNG KHÔNG ĐỦ SỐNG, NGƯỜI LAO ĐỘNG PHẢI LÀM THÊM GIỜ

Kết quả, 54,3% người lao động cho biết tiền lương, thu nhập của họ vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình (năm 2025 là 54,9%); 17,2% phải tằn tiện, chi tiêu kham khổ (năm 2025 là 26,3%); 20,6% không đủ sống, phải làm thêm giờ (năm 2025 là 7,9%); 7,9% cơ bản dư dả, có tích lũy (năm 2025 là 10,9%).

Kết quả này phản ánh chi tiêu cơ bản của người lao động khảo sát trong năm 2026 có xu hướng khó khăn hơn so với năm 2025, đa số chỉ đủ trang trải cuộc sống, trong khi khả năng tích lũy còn thấp.

Đáng chú ý, nhiều trường hợp người lao động phải vay mượn để chi trả cho các nhu cầu phát sinh đột xuất. Khảo sát cho thấy có 26,8% người lao động thường xuyên (hàng tháng) phải vay mượn tiền để ổn định cuộc sống (năm 2025 là 12,5%); 32,7% người lao động thỉnh thoảng (3-4 tháng/lần) phải vay mượn tiền (năm 2025 là 29,9%).

So với kết quả khảo sát năm 2025, tần suất vay tiền của người lao động năm 2026 tăng lên rõ rệt, phản ánh áp lực tài chính có xu hướng gia tăng. Xu hướng này cũng phản ánh áp lực chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập thực tế, làm giảm khả năng tích lũy và gia tăng rủi ro tài chính cá nhân.

Mức thu nhập, tiền lương cũng là một trong những yếu tố tác động đến chế độ dinh dưỡng của người lao động, Chỉ 52,2% người lao động có đủ điều kiện ăn thịt, cá trong tất cả các bữa ăn chính (không kể bữa ăn ca tại doanh nghiệp).

Như vậy, còn một bộ phận không nhỏ chưa có mức dinh dưỡng ổn định và đầy đủ, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, hiệu quả và năng suất lao động, đồng thời cũng làm giảm chất lượng cuộc sống của họ và gia đình. Đồng thời, có sự giảm tương đối rõ về điều kiện dinh dưỡng của người lao động so với năm 2025 (giảm 3,3 điểm %).

Về chi phí giáo dục, hơn 55,5% người lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng một phần (trên 50%) nhu cầu chi cho giáo dục con cái (năm 2025 là 53,3%). Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhận định, với đa số người lao động, chi phí giáo dục vẫn là một gánh nặng tài chính. Họ phải phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ như vay mượn, tiết kiệm hoặc từ gia đình để đủ trang trải. Xu hướng này có sự thay đổi theo hướng không tích cực trong năm 2026 so với năm 2025.

Gần 40% người lao động cho biết thu nhập của họ chỉ đảm bảo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và khám chữa bệnh ở mức cơ bản, thấp hơn so với mức của năm 2025; 46,1% chỉ đủ tiền để mua một số loại thuốc cơ bản; 2,9% hoàn toàn không đủ mua thuốc và khám chữa bệnh.

Đại đa số người lao động không đủ khả năng tài chính để chủ động chăm sóc sức khỏe toàn diện, đặc biệt khi gặp các vấn đề y tế nghiêm trọng hoặc cần điều trị dài hạn. Tình hình năm 2026 không có sự cải thiện so với năm 2025, làm gia tăng rủi ro sức khỏe trong dài hạn của người lao động.

TIỀN LƯƠNG THẤP ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH KẾT HÔN, SINH CON

Cùng với tiền lương, nhà ở là vấn đề khiến người lao động cũng gặp nhiều khó khăn, khi có đến 32,1% người lao động phải thuê nhà trọ tư nhân, 0,9% ở nhà tập thể của doanh nghiệp.

Diện tích nhà ở bình quân chỉ đạt 23,56m2, trong khi số người cùng sinh sống trung bình là 3,08 người (năm 2025 lần lượt là 24,9m2 cho 2,8 người ở, bình quân mỗi người có khoảng 8,89m2). Diện tích nhà ở bình quân đầu người chỉ đạt khoảng 7,6 m2/người.

Như vậy, số người lao động phải thuê nhà trọ tư nhân tăng cao hơn năm 2025, mức diện tích ở bình quân thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn diện tích nhà ở bình quân của dân cư đô thị hiện nay và ngày càng thu hẹp, cho thấy thực trạng nhiều người lao động vẫn phải sống trong điều kiện nhà ở ngày càng chật hẹp.

Đáng chú ý, tiền lương cũng là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quyết định lập gia đình của người lao động, khi có 55,3% tổng số người chưa lập gia đình cho biết.

Lý do là người lao động cảm thấy mức thu nhập hiện tại không đủ để đảm bảo cuộc sống ổn định khi bắt đầu lập gia đình, đặc biệt là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và nuôi dưỡng con cái ngày càng tăng. “Mức lương không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chi tiêu hằng ngày, mà còn tác động đến việc mua nhà, tiết kiệm cho tương lai và đảm bảo các nhu cầu cơ bản cho một gia đình mới”, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho hay.

Với người lao động đã lập gia đình, tiền lương, thu nhập hiện tại cũng ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con của họ, khi có 72,9% người phản hồi như vậy. Mức thu nhập ở mức đủ sống khiến các cặp vợ chồng lo lắng về khả năng tài chính để nuôi dạy con cái. Trong khi chi phí nuôi con, đặc biệt là chi phí giáo dục và chăm sóc sức khỏe ngày càng đắt đỏ nên họ đang trì hoãn sinh con để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đang đề xuất điều chỉnh mức lương tối thiểu trong năm 2027 theo hai phương án, là tăng 9,8% và 8,5%. Tổ chức Công đoàn kỳ vọng mức tăng này sẽ đảm bảo mức sống cơ bản cho người lao động trong bối cảnh hiện nay.

Ông Xavier Estupiñan, Chuyên gia về tiền lương của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng cho rằng, tăng trưởng năng suất lao động sẽ tạo ra dư địa kinh tế để nâng cao tiền lương và mức sống. Tuy nhiên, việc này cần có thể chế thiết lập lương, thương lượng tập thể, đối thoại xã hội và chính sách cụ thể.

Tại Việt Nam, tăng lương có thể giúp tăng trưởng đều hơn, bền vững hơn qua tăng tiêu dùng hộ gia đình và giảm nghèo. Đồng thời doanh nghiệp tăng đầu tư, tạo việc làm tốt hơn, đóng góp vào phát triển kinh tế.