Tháng 4 năm nay, một doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu nhận đặt trước robot ngoại cốt phục hồi với giá 1.200 USD. Một video ghi lại cảnh khách mua từ Argentina mặc thiết bị và tự đứng dậy đã lan truyền trên Douyin, kéo theo hàng trăm đơn đặt hàng...

Tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 mới đây ở Bắc Kinh, Trung Quốc, hệ thống xe lăn tích hợp giao diện não - máy tính là một trong những điểm nhấn đáng chú ý. Người sử dụng chỉ cần đội thiết bị không xâm lấn, tín hiệu điện não sẽ được thu nhận và giải mã để điều khiển xe lăn, cánh tay robot và bàn tay robot.

Anh Trương Đông, nghiên cứu sinh tiến sĩ, Đại học Yến Sơn, Trung Quốc, cho biết: "Đây là hệ thống phục hồi chức năng và tự chăm sóc do nhóm chúng tôi phát triển. Hệ thống phát hiện tín hiệu điện não đồ của người dùng, sau đó giải mã để điều khiển xe lăn, cánh tay robot và bàn tay robot, giúp bệnh nhân lấy lại sự độc lập trong cuộc sống hàng ngày".

Trong khi đó, một nhóm nghiên cứu khác cũng từ Trung Quốc cũng vừa phát triển thành công thiết bị robot đeo siêu nhẹ, có khả năng hỗ trợ phục hồi chức năng thần kinh cơ ở trẻ mắc bệnh teo cơ tủy sống (SMA). Theo công bố trên tạp chí khoa học Nature, thiết bị này không chỉ giúp cải thiện khả năng vận động trong thời gian tập luyện mà hiệu quả phục hồi còn được duy trì sau khi ngừng sử dụng.

Teo cơ tủy sống là bệnh lý thần kinh cơ hiếm gặp, gây yếu cơ và hạn chế vận động, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Hiện nay, một số biện pháp vật lý trị liệu như tập kháng lực đẳng tốc có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng. Trong quá trình nghiên cứu, Phó Giáo sư Phùng Ngưỡng Cương thuộc Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh cùng các cộng sự đã phát triển một robot nhỏ gọn đeo ở đầu gối.

Thử nghiệm lâm sàng được tiến hành trên 6 trẻ - đều là những trường hợp không thể tự đứng lên từ tư thế ngồi nếu không có hỗ trợ - sau 6 tuần tập luyện với tần suất 5 buổi mỗi tuần. Kết quả, cả 6 trẻ đều có thể tự đứng dậy mà không cần robot hỗ trợ. Bên cạnh đó, chức năng đầu gối được cải thiện rõ rệt, thể tích cơ tứ đầu đùi cũng tăng khoảng 19%.

Thực tế, thị trường robot ngoại cốt tại Trung Quốc đang tăng trưởng rất nhanh, với phạm vi ứng dụng mở rộng từ y tế phục hồi sang hỗ trợ người cao tuổi, du lịch - giải trí và môi trường công nghiệp. Theo trang Cryptopolitan đầu tháng 8/2026, công ty nghiên cứu thị trường IDC China công bố lượng robot ngoại cốt xuất xưởng tại Trung Quốc trong năm 2025 ước đạt khoảng 26.000 chiếc, đưa quy mô thị trường vượt 1,6 tỷ nhân dân tệ.

IDC đánh giá thị trường hiện được chia thành ba mảng chính gồm y tế phục hồi, hỗ trợ người dùng và công nghiệp, với tốc độ tăng trưởng khác biệt rõ giữa các phân khúc. Trong đó, y tế phục hồi là phân khúc tạo doanh thu lớn nhất, đạt khoảng 1,42 tỷ nhân dân tệ, dù lượng xuất xưởng chỉ vào khoảng 3.200 chiếc. Nhu cầu chủ yếu đến từ các trung tâm phục hồi chức năng, phòng khám chuyên khoa và cơ sở điều trị.

Ở chiều ngược lại, phân khúc hỗ trợ người dùng phổ thông đang dẫn đầu về sản lượng. Doanh thu mảng này đạt khoảng 110 triệu nhân dân tệ, song lượng xuất xưởng lên tới khoảng 19.000 chiếc, tương đương hơn 70% tổng sản lượng toàn thị trường. IDC cho rằng đà tăng trưởng chủ yếu đến từ “kinh tế bạc”. Nhu cầu hỗ trợ đi lại, leo núi và du lịch ở nhóm người tiêu dùng cao tuổi tăng nhanh, qua đó thúc đẩy sự mở rộng của thị trường đại chúng.

Trước đó, VivaTech 2026 diễn ra tại Paris cũng cho thấy xu hướng trí tuệ nhân tạo được ứng dụng rộng hơn vào robot hình người, thiết bị hỗ trợ điều khiển bằng tín hiệu não và các giải pháp phục hồi chức năng. Tại đây, hãng công nghệ HABS của Pháp giới thiệu một loại băng đô gọn nhẹ ứng dụng công nghệ điện não đồ, gọi tắt là EEG. Thiết bị này phân tích các mô thức hoạt động của não bộ, từ đó dịch thành các lệnh lựa chọn giúp con người di chuyển, vận động.

Một công ty công nghệ khác của Pháp là Wandercraft cũng mang đến VivaTech 2026 dòng robot giúp các bệnh nhân bị tổn thương thần kinh tập đi bộ. Trong khi đó, Mandro, một công ty khởi nghiệp của Hàn Quốc, cung cấp các chi giả robot chất lượng cao, giá cả phải chăng. Từ đó cho thấy, công nghệ robot đang được ứng dụng trong những lĩnh vực gắn trực tiếp với nhu cầu cải thiện khả năng vận động.

Tại Việt Nam, nhiều ứng dụng công nghệ phục hồi chức năng cũng đã được "trình làng" trong thời gian qua. Chẳng hạn như: "Thiết bị robot khung xương ngoài - Sự hợp tác hoàn hảo giữa con người và robot" (Hàn Quốc); Ứng dụng robot trong phục hồi chức năng: Từ bằng chứng khoa học đến triển khai thực tiễn (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108); "Tập luyện dáng đi có hỗ trợ bằng robot: Tái tạo khả năng vận động con người bằng công nghệ" (Hàn Quốc)…

Trong khuôn khổ Hội thảo do Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP.HCM tổ chức ngày 14/8, TTUT.BS. Đinh Quang Thanh, Cố vấn chuyên môn của Bệnh viện, cho rằng robot là phương tiện giúp hiện thực hóa các nguyên lý cốt lõi của phục hồi chức năng. Đó là luyện tập cường độ cao, lặp lại có mục tiêu, phản hồi tức thì và điều trị cá thể hóa.

Mỗi bệnh lý có đặc điểm tổn thương khác nhau nên cần chiến lược robot khác nhau. Robot không được lựa chọn theo "thiết bị hiện có" mà phải theo mục tiêu chức năng của người bệnh. "Sai lầm phổ biến là xem robot như một liệu pháp độc lập. Thực tế, robot chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được tích hợp vào chương trình phục hồi chức năng đa chuyên ngành, trong đó bác sĩ phục hồi chức năng giữ vai trò chỉ định, xây dựng mục tiêu và đánh giá kết quả," BS. Thanh lưu ý.

Nhu cầu phục hồi chức năng tại Việt Nam ngày càng gia tăng do sự phổ biến của đột quỵ, bệnh lý thần kinh, chấn thương tủy sống, chấn thương sọ não, bệnh lý cơ xương khớp, khuyết tật và các bệnh nghề nghiệp liên quan đến vận động. Người bệnh ngày nay không chỉ mong muốn được điều trị khỏi bệnh mà còn mong muốn có thể vận động, làm việc, tự chăm sóc bản thân và trở lại cuộc sống bình thường.

Trong bối cảnh đó, robot đang mở ra một hướng phát triển nhiều triển vọng. Tuy nhiên, ứng dụng robot cũng đặt ra yêu cầu đối với ngành phục hồi chức năng Việt Nam:chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ. Đây chính là cơ hội để đổi mới và nâng tầm ngành phục hồi chức năng Việt Nam theo hướng chuyên sâu – hiện đại – hội nhập – nhân văn và phát triển bền vững.