Khi nhiệt độ toàn cầu ngày càng tăng cao, tình trạng nắng nóng gay gắt cùng ô nhiễm không khí đang khiến các vấn đề da liễu sẵn có trở nên trầm trọng hơn, đồng thời làm gia tăng nguy cơ ung thư da...

Từ đầu năm 2026 đến nay, chất lượng không khí tại các thành phố lớn tại Việt Nam liên tục chuyển biến xấu. Tình trạng ô nhiễm không khí vẫn diễn biến phức tạp, chưa ổn định do sự tác động đồng thời của các yếu tố khí tượng bất lợi và nhiều nguồn phát thải.

Tại Hà Nội, theo thống kê từ iQAir, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình đạt 40,95 µg/m3, trong đó bụi thứ cấp chiếm 27%, giao thông vận tải 23%, xây dựng và bụi đường 20%, đốt mở 12% và công nghiệp 10%.

Ngoài gây ảnh hưởng tới các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp và tim mạch, tình trạng ô nhiễm không khí kéo dài còn có thể khiến sức khỏe làn da trở nên tồi tệ hơn.

Theo báo cáo tổng quan hệ thống "Air Pollution and Skin Diseases: A Systematic Review of Epidemiological Evidence" (Ô nhiễm không khí và các bệnh lý về da: Tổng quan hệ thống bằng chứng dịch tễ học), được công bố trên tạp chí American Journal of Clinical Dermatology, phần lớn các nghiên cứu đều đưa ra bằng chứng khá thuyết phục về tác động tiêu cực của ô nhiễm không khí đối với các bệnh lý da liễu nói trên.

Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu vẫn còn khá không đồng nhất, cả về chiều hướng lẫn mức độ tác động. Trong phần lớn các nghiên cứu, tình trạng ô nhiễm không khí ở mức cao thường gây ra tác động gần như ngay lập tức (trong cùng ngày) và có thể kéo dài đến một tuần sau khi phơi nhiễm. 

"Da là cơ quan lớn nhất của cơ thể, đồng thời cũng là lớp giao diện chính giữa cơ thể và môi trường xung quanh," bà Eva R. Parker, bác sĩ da liễu tại Trung tâm Y khoa Đại học Vanderbilt, bang Tennessee, cho biết.

"Ô nhiễm môi trường đã là một vấn đề nan giải tại châu Á từ rất lâu rồi," bác sĩ Marie Jhin, chuyên gia da liễu tại Thung lũng Silicon, người đã nhiều năm quan sát sự khác biệt giữa cách tiếp cận chăm sóc da của Mỹ và châu Á, chia sẻ. Theo bà, Trung Quốc và Hàn Quốc thực sự đang dẫn đầu ngành công nghiệp chăm sóc da chống ô nhiễm, một thị trường có giá trị lên tới hàng tỷ USD. 

"Ô nhiễm không khí - cụ thể là khí nitơ dioxide và các hợp chất hydrocarbon thơm đa vòng - có thể gây lão hóa da sớm, tăng sắc tố da, đồng thời khiến các tình trạng như chàm, viêm da đỏ (rosacea) và mụn trứng cá trở nên trầm trọng hơn," bác sĩ Melissa K. Levin, chuyên gia da liễu, đồng thời là nhà sáng lập phòng khám Entière Dermatology tại New York, cho biết.

Những thành phần thường xuất hiện trong các sản phẩm "chống ô nhiễm" - như ceramide và các chất chống oxy hóa như vitamin C, niacinamide và axit ferulic - thực chất không hề mới mẻ hay đột phá. Đây vẫn là những thành phần đã được sử dụng phổ biến trong ngành chăm sóc da từ nhiều năm nay, chỉ khác là được truyền thông theo hướng cấp thiết và nghiêm trọng hơn.

Bác sĩ Raj Fadadu, chuyên gia da liễu tại Đại học California, San Diego, người từng nghiên cứu tác động của khói cháy rừng đối với người dân San Francisco trong vụ cháy rừng Camp Fire tại California năm 2018, tỏ ra khá hoài nghi về việc liệu những lọ sản phẩm "chống ô nhiễm" quảng cáo rầm rộ có thực sự mang lại hiệu quả bảo vệ như những gì được ghi trên nhãn hay không. "Phần lớn những lời quảng cáo rầm rộ này nhiều khả năng chỉ mang tính suy đoán, chưa có bằng chứng lâm sàng vững chắc," ông Fadadu nhận định. 

Theo ông Fadadu, phần lớn logic lý thuyết đằng sau các sản phẩm chăm sóc da chống ô nhiễm nhìn chung khá hợp lý - nhiều thành phần được quảng cáo có khả năng giảm viêm và giảm stress oxy hóa trên da, vốn là những tác động mà ô nhiễm không khí có thể gây ra.

Tuy nhiên, việc thiếu các quy định quản lý chặt chẽ cùng các nghiên cứu lâm sàng đầy đủ khiến hiệu quả thực sự của những sản phẩm này rất khó để đánh giá chính xác. Theo ông Fadadu, hiện chỉ có "bằng chứng hạn chế" cho thấy niacinamide và vitamin C dạng bôi ngoài da "có thể giúp giảm bớt tác động tiêu cực của ô nhiễm không khí lên da".

Đồng thời, những khuyến nghị thực tế của ông dành cho những ngày chất lượng không khí kém lại không hề "hào nhoáng" như nhiều người mong đợi: rửa mặt sạch sẽ, cố gắng ở trong nhà, đóng kín cửa sổ và đeo khẩu trang.

Bà Diana Yerkes, chuyên viên chăm sóc da hàng đầu tại Rescue Spa ở Manhattan, chia sẻ: "Suy cho cùng, làm sạch da vẫn là bước quan trọng nhất". Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng việc rửa mặt hai lần là điều không thể bỏ qua: lần đầu tiên nhằm loại bỏ những lớp bẩn rõ rệt - kem chống nắng, bụi bẩn từ đường phố, dầu thừa trên da.

Còn lần thứ hai, lý tưởng nhất là dùng cùng một loại sản phẩm dịu nhẹ, không gây khô da, nhằm loại bỏ hoàn toàn những cặn bẩn còn sót lại.

"Lớp màng bảo vệ tự nhiên của da," bà Yerkes giải thích, "được tạo thành từ dầu, và khi bạn thoa dầu lên dầu, nó sẽ giúp loại bỏ các cặn bẩn còn sót lại hiệu quả hơn nhiều so với việc tẩy rửa bằng các sản phẩm tạo bọt mạnh".

Nhìn chung, các bác sĩ da liễu cho rằng việc theo dõi chất lượng không khí và chủ động phòng ngừa tác hại trong những ngày không khí ô nhiễm chính là chìa khóa để bảo vệ làn da. Nên đóng kín cửa sổ, đeo khẩu trang và mặc trang phục bảo hộ nếu phải ra ngoài. "Học cách thích nghi với những thay đổi của môi trường là điều vô cùng cần thiết," bà Eva R. Parker kết luận.