Vaccine và sinh phẩm y tế đang trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành dược Việt Nam. Với nền tảng tiêu thụ hàng chục triệu liều mỗi năm cho y tế công cộng và đà tăng trưởng của khối dịch vụ, thị trường đang dịch chuyển mạnh sang các dòng sản phẩm cao cấp…

Đại dịch Covid-19 đã cho thấy rõ tầm quan trọng của năng lực sản xuất vaccine đối với an ninh y tế các quốc gia. Theo dữ liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vào năm 2021, hơn 80% nguồn cung vaccine trên thế giới tập trung tại khoảng 10 quốc gia sản xuất lớn. Trong khi đó, phần lớn các nước đang phát triển phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu.

Từ kinh nghiệm này, WHO cho rằng việc phát triển năng lực nghiên cứu và sản xuất vaccine trong nước là yếu tố quan trọng giúp các quốc gia chủ động ứng phó với các dịch bệnh mới, giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu và bảo đảm khả năng triển khai tiêm chủng nhanh khi dịch bùng phát.

Trong bối cảnh đó, Thông báo số 246/TB-VPCP kết luận Phiên họp lần thứ ba năm 2026 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số đã giao Bộ Y tế chủ trì xây dựng danh mục phát triển vaccine thế hệ mới nhằm phục vụ cả phòng bệnh và chữa bệnh cho người dân.

Đây là một phần trong lộ trình hiện đại hóa ngành y tế, bên cạnh việc phát triển công nghệ tế bào để điều trị cá thể hóa cho các bệnh mãn tính, nan y và thúc đẩy ứng dụng công nghệ in 3D trong các quy trình y khoa tiên tiến. Việc tiếp cận công nghệ sản xuất mới ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp bảo đảm chất lượng vaccine theo chuẩn quốc tế mà còn tạo điều kiện để đội ngũ chuyên gia trong nước từng bước tiếp nhận và làm chủ công nghệ.

Sáng 9/7, Bộ Y tế phối hợp với Đại sứ quán Pháp tổ chức “Hội nghị cấp cao Việt Nam - Pháp về tăng cường hợp tác chiến lược phát triển năng lực sản xuất vaccine thế hệ mới, nâng cao năng lực y tế Việt Nam”.

Chia sẻ tại sự kiện, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, nhìn lại đại dịch Covid-19, có thể rút ra bài học sâu sắc rằng, tự chủ công nghệ phát triển vaccine không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành y tế mà là vấn đề an ninh y tế, an ninh con người và sự ổn định kinh tế - xã hội.

Trước những thách thức khó lường của dịch bệnh và biến đổi khí hậu, năng lực nghiên cứu, sản xuất, dự trữ và tiếp cận vaccine chính là thước đo năng lực quản trị quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu. Để chương trình hợp tác với các đối tác Pháp đi đến thành công thực chất, Phó Chủ tịch Quốc hội đã đề xuất năm định hướng trọng tâm.

Đầu tiên, cần xác định rõ lộ trình hợp tác nghiên cứu phát triển vaccine thế hệ mới với cam kết cụ thể để có sản phẩm phục vụ nhân dân. Tạo hành lang pháp lý thuận lợi, linh hoạt và đồng bộ nhằm rút ngắn thời gian người dân tiếp cận vaccine tiên tiến nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, an toàn tuyệt đối.

Tiếp theo, phát huy mạnh mẽ vai trò của khu vực tư nhân, Nhà nước thông qua hành lang pháp lý, các chính sách mua sắm công tạo thị trường bền vững và phát triển năng lực công nghệ trong nước. Đầu tư có kế hoạch, lộ trình cho hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho nghiên cứu làm chủ công nghệ, phát triển bền vững công nghiệp sinh học. Hướng tới mục tiêu dài hạn, tăng cường tự chủ về y tế, đưa Việt Nam trở thành trung tâm khu vực về nghiên cứu phát triển, thử nghiệm lâm sàng, sản xuất và phân phối vaccine thế hệ mới.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cũng cho rằng làm chủ quy trình nghiên cứu, sản xuất và cung ứng vaccine chất lượng cao là một nhiệm vụ toàn diện, không dừng lại ở việc tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật đơn thuần, mà đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ từ nâng cao năng lực nghiên cứu - phát triển (R&D), kiểm định, cấp phép đến việc thiết lập các mô hình hợp tác công - tư hiệu quả để xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

Bộ Y tế đang tích cực cụ thể hóa các danh mục công nghệ chiến lược và kỳ vọng sự quy tụ của các nhà quản lý, doanh nghiệp sẽ mở ra một cách tiếp cận đa ngành, toàn diện để đưa công nghiệp sản xuất vaccine của Việt Nam tiến xa hơn. Sự chủ động này của Việt Nam đã nhận được sự đồng thuận và cam kết mạnh mẽ từ phía đối tác Pháp.

Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet khẳng định y tế luôn là điểm sáng rực rỡ và thành công nhất trong mối quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia. Minh chứng là trong năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu lớn dược phẩm từ Pháp, trong đó vaccine đóng tỷ trọng đáng kể. Đại sứ nhấn mạnh rằng giá trị thực sự của sự hợp tác này vượt lên trên các con số thương mại, bởi đó chính là sự tin cậy, cam kết về chất lượng an toàn và thúc đẩy sự tiếp cận công bằng đối với các thành tựu y học.

Đại sứ cũng đặc biệt lưu ý, sản xuất vaccine là lĩnh vực đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe bậc nhất. Do vậy Việt Nam cần phải xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nghiên cứu và phát triển, giám sát dịch tễ, thử nghiệm lâm sàng, kiểm định chất lượng, hệ thống kho lạnh, logistics đến mạng lưới phân phối và tiêm chủng an toàn. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ về vaccine, chủ động ứng phó với dịch bệnh và tăng cường an ninh y tế quốc gia.

Nhân dịp này, Công ty Vaccine Việt Nam (VNVC) và Tập đoàn dược phẩm Sanofi (Pháp) cũng đã công bố lộ trình hợp tác sản xuất vaccine thế hệ mới tại Việt Nam. Theo kế hoạch, những lô vaccine đầu tiên sẽ được sản xuất từ năm 2028, mở ra bước tiến mới trong mục tiêu phát triển ngành công nghiệp sinh học.

Đây là bước tiếp theo trong quan hệ hợp tác giữa VNVC và Sanofi sau thỏa thuận ký kết tại Paris năm 2024 và lễ khởi công Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm VNVC với sự chứng kiến của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vào tháng 5/2025.

Theo lộ trình hợp tác, hai bên sẽ chuyển giao công nghệ để sản xuất một số vaccine thế hệ mới có nhu cầu cao dành cho trẻ em và người lớn. Dự kiến, nhà máy sẽ hoàn thành vào cuối năm 2027, bắt đầu sản xuất từ năm 2028 và thương mại hóa sản phẩm từ năm 2029.

Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm VNVC được đầu tư hơn 2.500 tỷ đồng tại tỉnh Tây Ninh, hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như EU-GMP, WHO-GMP và FDA của Hoa Kỳ. Không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước, dự án còn được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu, tiếp nhận chuyển giao công nghệ, sản xuất và kiểm định vaccine, sinh phẩm công nghệ cao, góp phần từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp vaccine tại Việt Nam.