Các công ty giao dịch dầu lửa hàng đầu thế giới nói rằng sự phá hủy nhu cầu (demand destruction) do tác động của cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran sẽ trở nên nghiêm trọng hơn...

Điều này có nghĩa là tác động kinh tế toàn diện của cuộc xung đột này còn chưa thể hiện hết.

Trong một đánh giá đưa ra vào ngày 21/4, công ty Gunvor Group nhận định sự mất mát nhu cầu dầu toàn cầu có thể tăng gấp đôi trong tháng 5, lên mức 5 triệu thùng/ngày, tương đương 5% nguồn cung dầu của thế giới, và có thể xảy ra một cuộc suy thoái toàn cầu nếu eo biển Hormuz còn đóng cửa thêm 3 tháng nữa.

Còn theo công ty Trafigura Group, đến hiện tại, sự suy giảm nhu cầu dầu mới tập trung ở khu vực châu Á, nhưng sẽ lan rộng trên toàn cầu khi giá bán lẻ xăng dầu tiếp tục tăng lên.

CEO Russell Hardy của công ty Vitol Group nói chiến tranh đã khiến nhu cầu dầu toàn cầu giảm đi 4 triệu thùng/ngày. Ông nhận định sự suy giảm nhu cầu này sẽ trở nên nghiêm trọng hơn nếu tình trạng hiện nay tiếp diễn. Ông cũng đồng tình với lời cảnh báo của Gunvor về khả năng xảy ra suy thoái kinh tế toàn cầu.

Kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, nguồn cung dầu thô và các sản phẩm tinh chế từ dầu mỏ từ Vùng Vịnh đã giảm khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày - theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Trong khi giá dầu giao ngay và các sản phẩm như nhiên liệu máy bay và dầu diesel tăng vọt, giá dầu tương lai lại tương đối ổn định, phản ánh mối lo về sự sụt giảm nhu cầu trong tương lai,

“Sự sụt giảm nhu cầu đang xảy ra ở những nơi không phải là các trung tâm định giá hàng hóa. Mọi người đang đánh giá thấp sự thiếu hụt nguồn cung, và sự thiếu hụt đó phải được cân bằng bởi sự sụt giảm nhu cầu”, nhà kinh tế trưởng của Trafigura, ông Saad Rahim, nhận định tại một hội nghị về thị trường hàng hóa toàn cầu ở Lausanne.

Phản ứng này thể hiện rõ ở nhiều ngành công nghiệp. Các nhà sản xuất sản phẩm hóa dầu ở Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã thu hẹp quy mô hoạt động, dẫn tới suy giảm sản lượng nhựa - nguyên liệu được sử dụng trong mọi thứ từ chai lọ đến thiết bị điện.

Các hãng hàng không ở các quốc gia đang hủy các chuyến bay hoặc lập kế hoạch dự phòng để giảm chuyến. Trên khắp Đông Nam Á, nhiều cánh đồng lúa đã sẵn sàng thu hoạch đang bị bỏ bê do giá nhiên liệu và phân bón tăng cao.

“Sự điều chỉnh đó đã và đang diễn ra, nhưng nếu tình trạng này tiếp tục, mức độ điều chỉnh sẽ ngày càng lớn hơn. Chúng ta đang ở vào một bước ngoặt quan trọng”, ông Rahim nói.

Giá dầu thô giao sau đã tăng khoảng 30% kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong tháng 3, giá dầu giao sau đã nhảy lên gần 120 USD/thùng, và gần đây, giá dầu hạ nhiệt về vùng 100 USD/thùng khi có những dấu hiệu cho thấy Iran và Mỹ có thể đi đến một thỏa thuận để chấm dứt xung đột.

Nếu có một giải pháp ngoại giao, “tôi nghĩ chúng ta sẽ tránh được suy thoái kinh tế” - ông Rahim nói. Nhưng nếu cuộc khủng hoảng kéo dài, “ hoạt động kinh tế sẽ thu hẹp”.

Ông Frederic Lasserre, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu và phân tích toàn cầu của Gunvor, cho biết tại hội nghị rằng công ty giao dịch này đang tập trung vào ba kịch bản, từ eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa hoàn toàn, đến mở cửa một phần hoặc toàn bộ.

“Nếu eo biển Hormuz không mở cửa trở lại trong vòng ba tháng tới, thì vấn đề sẽ trở thành vấn đề vĩ mô, có thể đẩy thế giới rơi vào suy thoái. Và sau đó sẽ có sự điều chỉnh nhu cầu lớn hơn”, ông nói.

Tuần trước, IEA cho biết toàn bộ dự báo tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu trong năm nay đã bị xóa sạch, lần đầu tiên kể từ năm 2020 khi đại dịch Covid-19 mới xảy ra. Thay vì mức tăng trưởng nhu cầu 730.000 thùng mỗi ngày như trước, IEA hiện dự báo nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu sẽ giảm nhẹ 80.000 thùng mỗi ngày trong năm nay.

Sự sụt giảm được dự báo sẽ tập trung vào các lĩnh vực đặc biệt dễ bị ảnh hưởng ở châu Á và Trung Đông: naphtha và ethane được sử dụng trong hóa dầu, và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) được sử dụng trong nấu ăn.

Một tác động lớn khác là đối với ngành hàng không, khi các hãng hàng không như Air New Zealand, SAS AB của Scandinavia và KLM đều đã hủy nhiều chuyến bay. Deutsche Lufthansa AG đang chuẩn bị kế hoạch ngừng hoạt động một số máy bay nếu cần thiết.