Trước nguy cơ gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz, các nước vùng Vịnh đang chi hàng tỷ USD mở rộng hệ thống đường ống và kho dự trữ dầu tại châu Á...

6 tháng trước, việc xuất khẩu dầu từ Vịnh Ba Tư vẫn tuân theo một công thức khá đơn giản: khai thác với chi phí thấp nhất, vận chuyển bằng tuyến nhanh nhất và bán cho thị trường trả giá cao nhất. Nhưng giờ đây, tình thế đã hoàn toàn thay đổi.

Chiến tranh tại Iran đã khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, lâu nay là tuyến xuất khẩu dầu thuận tiện nhất trong khu vực, bị hạn chế nghiêm trọng.

Những tàu chở dầu vẫn đi qua eo biển phải đối mặt với nguy cơ bị máy bay không người lái của Iran tấn công. Một số tàu phải tắt thiết bị phát tín hiệu vị trí để tránh bị theo dõi. Kể từ khi chiến tranh tại Iran bùng phát, ít nhất 17 thuyền viên đã thiệt mạng trong khu vực.

CHẠY ĐUA MỞ TUYẾN TRÁNH HORMUZ

Các quốc gia vùng Vịnh, nơi cung cấp một phần lớn dầu mỏ cho thế giới suốt nhiều thập kỷ, đang tìm cách thoát khỏi sự phụ thuộc vào tuyến đường thủy hẹp này. Họ xây mới hoặc mở rộng các đường ống và cơ sở hạ tầng có thể đưa dầu ra thị trường mà không cần đi qua eo biển Hormuz, đồng thời tăng mạnh sức chứa tại các kho dầu ở châu Á.

Những dự án này cho thấy chiến tranh đang làm thay đổi ngành dầu mỏ tại Vịnh Ba Tư. Dù tiêu tốn hàng tỷ USD và cần nhiều năm để hoàn thành, các doanh nghiệp và chính phủ trong khu vực vẫn coi đây là biện pháp phòng ngừa cần thiết trước tình hình ngày càng bất ổn.

Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn, các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh cũng hiểu rằng họ không thể tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào một tuyến vận chuyển duy nhất. Về lâu dài, việc phát triển các tuyến thay thế còn có thể làm suy giảm ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

“Nhiều người cho rằng hoạt động dầu xuất khẩu được vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại mức trước chiến tranh. Không quốc gia nào trên thế giới muốn tiếp tục phụ thuộc vào tuyến trung chuyển này nhiều như trước nữa”, ông Ben Cahill, chuyên gia năng lượng tại Đại học Texas ở Austin, nhận định với tờ báo New York Times.

Theo ông Cahill, các nhà sản xuất năng lượng hiện chú trọng hơn đến việc bảo vệ cơ sở hạ tầng, dù điều đó đồng nghĩa với chi phí cao hơn và hiệu quả thấp hơn.

Trước khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran ngày 28/2, khoảng 20 triệu thùng dầu thô được vận chuyển qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Eo biển này nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman.

Tuy nhiên, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt do các biện pháp phong tỏa của Mỹ và Iran, thủy lôi, những vụ tấn công bằng tên lửa và chi phí bảo hiểm tăng vọt.

Theo công ty theo dõi hoạt động hàng hải Kpler, tính đến tuần trước, lượng dầu thô xuất khẩu qua eo biển Hormuz chỉ còn khoảng 3,7 triệu thùng/ngày.

Trên thực tế, tổng lượng dầu xuất khẩu khỏi Vịnh Ba Tư vẫn cao hơn con số này. Một số tàu chủ động che giấu hành trình nên không xuất hiện đầy đủ trong dữ liệu theo dõi. Ngoài ra, hàng triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua những tuyến sẵn có, trong đó có các đường ống không phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Tại Fujairah, thành phố cảng của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) nằm bên bờ Vịnh Oman, công nhân đang khẩn trương xây dựng một đường ống dẫn dầu thô mới chạy song song với tuyến hiện có. Đường ống hiện tại đưa dầu từ các mỏ trên đất liền của Abu Dhabi tới Fujairah.

Dự án này sẽ nâng gấp đôi lượng dầu UAE có thể xuất khẩu mà không cần đi qua eo biển Hormuz, lên 3,6 triệu thùng/ngày. Khi hoàn thành, gần như toàn bộ dầu thô khai thác trên đất liền của Abu Dhabi có thể được chuyển lên các tàu quốc tế mà những con tàu này không phải qua eo biển.

Tập đoàn dầu khí quốc doanh Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) của UAE tuần này cũng công bố kế hoạch đầu tư 8,2 tỷ USD để mở rộng hoạt động kinh doanh khí đốt. ADNOC còn cân nhắc xây dựng một cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trên bờ biển phía Đông UAE.

Chia sẻ với Bloomberg Television, ông Peter van Driel, Giám đốc tài chính ADNOC, cho biết dự án này sẽ giúp hoạt động xuất khẩu khí đốt không còn phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz.

TÌM THÊM ĐƯỜNG ỐNG VÀ MỞ RỘNG KHO DỰ TRỮ

Tại Saudi Arabia, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco đang đẩy nhanh dự án mở rộng đường ống Đông - Tây, với tổng vốn đầu tư lên tới hàng tỷ USD. Đường ống dài 1.201 km này được thiết kế trong thời kỳ chiến tranh Iran - Iraq những năm 1980. Tuyến đường chạy xuyên bán đảo Arab, đưa dầu từ miền Đông Saudi Arabia tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Ông Yasir O. Al-Rumayyan, Chủ tịch Saudi Aramco, gọi đường ống này là “huyết mạch” của nền kinh tế Saudi Arabia. Kể từ khi Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi cuối tháng 2, tuyến này đã giúp Saudi Arabia đưa khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày tới Biển Đỏ để xuất khẩu.

Saudi Arabia đang tìm cách nâng công suất đường ống thêm 1-2 triệu thùng/ngày. Nước này cũng cân nhắc xây dựng một đường ống thứ hai có quy mô nhỏ hơn, chạy song song với tuyến hiện tại để vận chuyển các sản phẩm dầu đã qua chế biến.

Bất ổn tại eo biển Hormuz cũng thúc đẩy các nước sản xuất dầu Vùng Vịnh hợp tác xây dựng những tuyến xuất khẩu mới. Kuwait đang thảo luận với Saudi Arabia và một số quốc gia Arab khác về việc xây dựng đường ống nối các mỏ dầu của nước này với những cảng trên Biển Đỏ hoặc tại Oman.

Theo truyền hình nhà nước Jordan, Iraq và Jordan cũng khôi phục kế hoạch bị trì hoãn từ lâu về một đường ống có thể vận chuyển tới một triệu thùng dầu mỗi ngày đến cảng Aqaba bên bờ Biển Đỏ.

Trong khi đó, Iraq đang đẩy nhanh kế hoạch khôi phục một đường ống bị hư hỏng để vận chuyển dầu thô từ các mỏ tại Kirkuk tới bờ biển Địa Trung Hải của Syria.

Tuy nhiên, chuyển dầu sang các tuyến khác cũng kéo theo nhiều trở ngại. Việc Saudi Arabia đưa thêm dầu tới Biển Đỏ khiến rủi ro an ninh chuyển sang vùng biển này và eo biển Bab el-Mandeb, nơi lực lượng Houthi tại Yemen thường xuyên tấn công tàu thuyền. Hôm thứ Ba tuần trước (4/8), một vụ tấn công của Houthi nhằm vào tàu trên Biển Đỏ đã khiến 6 người thiệt mạng.

Bên cạnh việc xây dựng đường ống mới, các nước vùng Vịnh còn mở rộng kho chứa dầu tại những thị trường cách xa hàng nghìn km, như Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ. Những kho dầu này được xem là một biện pháp dự phòng trước nguy cơ eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Lý do rất đơn giản: Nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa, lượng dầu dự trữ sẵn tại các thị trường châu Á vẫn có thể được cung cấp cho khách hàng mà không cần đi qua eo biển.

“Tất cả đều đang tìm cách mở rộng khả năng dự trữ dầu. An ninh năng lượng hiện là vấn đề ưu tiên”, ông Amin Nasser, CEO Saudi Aramco, cho biết.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng các nước vùng Vịnh không thể hoàn toàn chấm dứt sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Chiến tranh tại Iran chỉ cho thấy rõ hơn rủi ro của việc dựa quá nhiều vào tuyến hàng hải này.

“Các nước vùng Vịnh chắc chắn vẫn cần eo biển Hormuz, bởi tuyến này mang lại nhiều lợi thế và đã có sẵn cơ sở hạ tầng cần thiết. Tuy nhiên, sẽ là thiếu khôn ngoan nếu họ đặt toàn bộ niềm tin vào Hormuz”, bà Carole Nakhle, CEO hãng tư vấn Crystol Energy, nhận định.